Λεών Κοέν: Από την Ελλάδα στο Μπίρκεναου

Leon_Cohen_Kyanavgi

ΛΕΩΝ ΚΟΕΝ – ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ ΜΠΙΡΚΕΝΑΟΥ

Η εξέγερση των εργατών στα Κρεματόρια

Τον Απρίλιο του 1944, ο Ελληνοεβραίος Λεών Κοέν πέρασε την πύλη του Άουσβιτς. Κατά την παραμονή του στο στρατόπεδο, εξαναγκάστηκε να ενταχθεί στο δυναμικό της ειδικής μονάδας εργασίας που ήταν υπεύθυνη για την απομάκρυνση των σορών από τους θαλάμους αερίων και για την καύση τους στα κρεματόρια.

Η ιδιότητα του Λεών Κοέν ως μέλους της Ζόντερκομάντο καθιστά την αυτοβιογραφία του ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο, που μας γνωστοποιεί τις λεπτομέρειες της σκοτεινότερης σελίδας του εικοστού αιώνα, όπως τις έζησε ο ίδιος. Αποτελεί, επίσης, μια από τις ελάχιστες μαρτυρίες για τη μέρα που οι κρατούμενοι βρήκαν το θάρρος να ορθώσουν το ανάστημά τους και να εξεγερθούν στη ναζιστική φονική μηχανή, επιλέγοντας να πεθάνουν ελεύθεροι και με τους δικούς τους όρους.

Το πρώτο μέρος του βιβλίου αποτελείται από τις χαμένες μέχρι πρόσφατα και ανέκδοτες μέχρι σήμερα σημειώσεις του συγγραφέα, ενώ το δεύτερο μισό είναι μετάφραση του εξαντλημένου αγγλικού πρωτότυπου.

Το βιβλίο είναι διαθέσιμο στα βιβλιοπωλεία από τη Δευτέρα 25 Σεπτεμβρίου 2017.

σελίδες: 184 | isbn: 978-618-82909-4-5 | τιμή: 13,30€

Πηγή: Εκδόσεις Κυαναυγή

Continue reading

Advertisements

Πορεία Μνήμης 2017

poreia_mnimis_salonica_2017d
Το πρόγραμμα της φετινής διοργάνωσης περιλαμβάνει:
Συναυλία Μνήμης
Σάββατο 18 Μαρτίου 2017, στις 19:00, στο Αμφιθέατρο Τελετών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, με τα Μουσικά Σχήματα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, τη Χορωδία της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, το φωνητικό σύνολο «εν χορώ», τη Νέα Χορωδία του Δήμου Καλαμαριάς και το Concerto Quartet. Σολίστ: Αγγελική Καθαρίου. Διευθύνει: Κωστής Παπάζογλου
Πορεία Μνήμης
Κυριακή 19 Μαρτίου 2017, 11:30 π.μ.
Αφετηρία: Πλατεία Ελευθερίας Θεσσαλονίκης. Κατάληξη πορείας και τελετή στην Πλατεία Παλαιού Σιδηροδρομικού Σταθμού. Κεντρική ομιλία από την Ιστορικό, Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Ρίκα Μπενβενίστε, με τίτλο: «Από την ημέρα πένθους στις ημέρες μνήμης».
Εγκαίνια έκθεσης βιβλίου με θέμα «Μαρτυρίες και ιστορικά δοκίμια για την Εβραϊκή γενοκτονία» και ομιλία της Ιστορικού Ρένας Μόλχο με τίτλο: «Ιστορική έρευνα και μνήμη ως τρόπος ζωής».
Δευτέρα 20 Μαρτίου 2017, στις 18:00, στο Φουαγιέ του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης.
Στην έκθεση παρουσιάζονται βιβλία από τη Συλλογή Shoa της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του ΑΠΘ και βιβλία από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης.
poreia_mnimis_salonica_2017

Αντισημιτισμός: ακρότητα και κοινοτοπία. Σκέψεις για τη μνήμη και την ευθύνη της γενοκτονίας

Το Σάββατο 28 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε εκδήλωση στα Γιάννενα για τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος με κεντρικό ομιλητή τον Διονύση Γ. Δρόσο, Καθηγητή Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Αναδημοσιεύουμε με την άδεια του συγγραφέα το κείμενο της ομιλίας του.

«Αντισημιτισμός: ακρότητα και κοινοτοπία

Σκέψεις για τη μνήμη και την ευθύνη της γενοκτονίας»

                                                                                                                                                                                                               Διονύσης Γ. Δρόσος

 

Και ο κόσμος σιωπούσε. Έξι εκατομμύρια. Και ο κόσμος σιωπούσε.

Ιδού η ακρότητα και η κοινοτοπία συμπυκνωμένες σε δυο φράσεις που στοιχειώνουν το λόγο περί της γενοκτονίας των Εβραίων.

Και ο κόσμος σιωπούσε είναι ο αρχικός τίτλος του έργου Η νύχτα του Elie Wiesel. Έξι εκατομμύρια είναι ο αριθμός-σύμβολο των δολοφονημένων κατά την επιχείρηση «Τελική λύση» που κατά μετωνυμία ονομάζουμε Άουσβιτς.

Αν ακολουθήσουμε το σχήμα του Jacques Hassoun, κατά την επεξεργασία της τραυματικής εμπειρίας έχουμε έναν πρώτο χρόνο σιωπής, ακολουθεί ο χρόνος της μνήμης και τέλος περνάμε στο χρόνο της περισυλλογής του αξιομνημόνευτου και της ιστορίας.[1] Από τη δεκαετία του 80 (στα καθ’ ημάς του 90) έχουμε περάσει στον τρίτο χρόνο. [2] Η επεξεργασία αυτή του αξιομνημόνευτου είναι σύνθετη διεπιστημονική εργασία που προϋποθέτει έρευνα σε πολλαπλά επίπεδα (ιστορία- επιστημονική και δημόσια-, ψυχολογία, κοινωνιολογία, θεολογία, φιλοσοφία, ιατρική). Γι αυτό και η συζήτηση έχει ανοίξει πλέον σε θεματικές συναφείς με το γεγονός το ίδιο, που αφορούν όμως φαινόμενα μακρότερης διάρκειας από αυτό.

Το Άουσβιτς έχει θεωρηθεί το μεγάλο γεγονός του αιώνα που πέρασε. Κατά τον Günter Grass θα πρέπει να χρονολογούμε την ανθρώπινη ιστορία ως προ και μετά το Άουσβιτς. Κατά τον Adorno, «Μετά το Άουσβιτς, είναι βαρβαρότητα να γράφει κανείς ποίηση» και κατά τον Paul Celan, «Μετά το Άουσβιτς δεν είναι πλέον κανένα ποίημα δυνατό, εκτός και μόνο με αφορμή το Άουσβιτς».

Αυτό όμως το ‘ανείπωτο’, το ‘απερίγραπτο’, το ‘ασύλληπτο’, το ‘αδιανόητο’, αυτή η άνευ προηγουμένου ακρότητα, πώς μπόρεσε να συμβεί αν δεν συνδέεται με το καθημερινό, το κοινότοπο, το σύνηθες; Και τι νόημα έχει για το σημερινό μας βίο, αν το εξορίσουμε στο χώρο της ανεξήγητης εξαίρεσης; Πώς προέκυψε η τομή Άουσβιτς; Αν υπάρχει μια μετά Άουσβιτς εποχή, ποιες είναι οι συντεταγμένες της που ορίζονται από τη συνθήκη Άουσβιτς;

Στην προσπάθεια της να αναμετρηθεί με αυτά τα προβλήματα, η σκέψη έχει να αντιμετωπίσει μια σειρά πειρασμούς. Όλοι οι πειρασμοί αυτοί προέρχονται από τη βασική συντεταγμένη, που διατρέχει όλη την προ και μετά Άουσβιτς ιστορία μας: το μίσος για τον Άλλον, όπως συμπυκνώνεται στην αρχετυπική του μορφή: τον αντισημιτισμό ή καλύτερα το τον αντι-εβραϊσμό ή την ιουδαιοφοβία.[3]

Τα απλά ερωτήματα που βάζει ο Shakespeare στο στόμα του Σάϋλοκ περιμένουν ακόμα την απάντησή τους:

«Είμαι Εβραίος. Δεν έχει ο Εβραίος μάτια; Δεν έχει ο Εβραίος χέρια, όργανα, διαστάσεις, αισθήσεις, αισθήματα, πάθη; Δεν τρέφεται με την ίδια τροφή, δεν πληγώνεται με τα ίδια όπλα; Δεν πάσχει από τις ίδιες αρρώστιες; Δεν θεραπεύεται με τα ίδια φάρμακα; Δεν κρυώνει και δεν ζεσταίνεται από τον ίδιο χειμώνα και το ίδιο καλοκαίρι, όπως ένας Χριστιανός; Αν μας τρυπήσεις δεν ματώνουμε; Αν μας γαργαλήσεις δεν γελάμε; Αν μας δηλητηριάσεις δεν πεθαίνουμε; Και αν μας αδικήσεις δεν θα εκδικηθούμε; » [4]

Η Ευρώπη είχε τον πολιτισμό να θέσει τα ερωτήματα. Δεν βρήκε τη δύναμη της αυτογνωσίας να τα απαντήσει. Ας συγκρατήσουμε πάντως ότι η ίδια η ποιότητα των ρητορικών ερωτημάτων καταδεικνύει ότι ο αντι-εβραϊσμός αποτελεί πρόβλημα ταυτότητας όχι των Εβραίων, αλλά των μη Εβραίων.

«Φοβάμαι τα μεγάλα ερωτήματα που συνοδεύονται συνήθως από μικρές απαντήσεις» έγραψε ο μεγάλος ιστορικός της Καταστροφής Raul Hilberg, υποδεικνύοντάς μας να αναζητήσουμε αντί των μεγάλων τι και γιατί, τα μικρά πώς. Πώς λοιπόν ο δικός μας ο παροντικός αντι-εβραϊσμός μας παρεμβάλλεται στη μνήμη μας μέσω μιας σειράς πειρασμών. Ποιοι είναι αυτοί οι πειρασμοί της μνήμης, με τις αντίστοιχες πλάνες τους;

Πρώτος πειρασμός. Ο πειρασμός των αριθμών.

Μα ήταν όντως 6,000,000 ; Και αν ήταν λιγότεροι;

Για να τελειώνουμε με τους αριθμούς: 5,660,000 είναι ο αριθμός που δίνει το Institute for Jewish Affaires το 1945. Ο Poliakof στρογγυλοποιεί τον αριθμό σε 6,000, 000. Κατά τον  Hilberg είναι 5,100,000. Και λοιπόν; Πόσοι θα έπρεπε να ήταν για να λογαριάζεται αυτό ως το μεγαλύτερο έγκλημα στην ανθρώπινη ιστορία;

Έχουν ακουστεί τα πιο απίθανα· ακόμα και ότι δεν υπήρχαν τόσοι Εβραίοι στην Ευρώπη πριν τον πόλεμο.

Ιδού οι γερμανικές στατιστικές, όπως παρουσιάστηκαν στη Διάσκεψη της Βανζέε, όπου λήφθηκαν οι αποφάσεις για την «Τελική Λύση»: άνω των 11,000,000 οι προς εξόντωση Εβραίοι της Ευρώπης, κατανεμημένοι κατά χώρα. [5]

Όσον αφορά τα θύματα, μέχρι το 2013, 4,300,000 είχαν ταυτοποιηθεί πλήρως από τις υπηρεσίες του Yad Vashem.

Όμως η λογική των αριθμών είναι μια ύπουλη παγίδα. Ο αριθμός ούτως ή άλλως είναι ασύλληπτος, αλλά και άψυχος. Αν θέλουμε να ακούσουμε κάποιον που ήξερε καλά από μαζικά εγκλήματα, ο Στάλιν έλεγε ότι ο φόνος ενός ανθρώπου είναι έγκλημα, ο φόνος 10,000 είναι στατιστική.

Και η στατιστική μας εισάγει λαθραία στη λογική των δολοφόνων. Αν θυμόμαστε αριθμούς μόνον, τότε η επιχείρηση της «εκμηδένισης» [Vernichtung] όπως την ονόμαζαν οι θύτες θριαμβεύει. Εκείνοι αντικατέστησαν τα ονόματα των προσώπων με αριθμούς, οι οποίοι στο ίδιο το Άουσβιτς ειδικά χαράχτηκαν στον αριστερό βραχίονα των εγκλείστων. Ο αριθμός πάντως δεν είναι αδιάφορος. Το έγκλημα θα ήταν ειδεχθές ακόμα και αν αφορούσε ένα πρόσωπο. Επαναλήφθηκε όμως 6,000,000 φορές. Πέρα από τους αριθμούς, η μνήμη πρέπει να αποδώσει στα θύματα την αξιοπρέπεια του ονόματος και του προσώπου. Σε αυτό το πνεύμα το μουσείο Yad Vashem έδωσε την πλέον παραστατική μορφή στη λεγόμενη αίθουσα των ονομάτων.

Δεύτερος πειρασμός: Ο πειρασμός των συγκρίσεων

Μα είναι η γενοκτονία των Εβραίων η μοναδική στον κόσμο; Δεν έγιναν άλλα μαζικά εγκλήματα; Η γενοκτονία των Αρμενίων, των Ελλήνων του Πόντου; στις μέρες μας η η Καμπότζη, η Ρουάντα, η Γιουγκοσλαβία; Αλλά κυρίως, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης πήραν άραγε μικρότερη έκταση στη Σοβιετική Ένωση; Τα θύματα του Στάλιν ήταν μήπως λιγότερα; κτλ.

Η γενοκτονία των Εβραίων δεν είναι βεβαίως το πρώτο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ούτε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης είναι αποκλειστικότητα του Ναζισμού. Συγχέουμε όμως, πολλές φορές όχι αθώα, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τα στρατόπεδα εργασίας με τα στρατόπεδα εξόντωσης. Chelmno, Belzec, Soribor, Maidanek, Treblinka, Birkenau-Auschwitz II δεν ήταν στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά βιομηχανίες εξόντωσης.

Όλες οι μαζικές σφαγές των διαφόρων ολοκληρωτισμών αφορούσαν ανθρώπους που θεωρήθηκαν επικίνδυνοι για το καθεστώς, λόγω της δράσης τους ή των ιδεών τους. Οι Εβραίοι κρίθηκαν ένοχοι όχι για τις πράξεις ή τις ιδέες τους ή τη θρησκεία τους, αλλά για το αίμα τους. Όχι το πράττειν αλλά το είναι, η ανθρώπινη ύπαρξη ενοχοποιήθηκε. Ακόμα και όπου αλλού η σφαγή έγινε για εθνοτικούς λόγους, αφορούσε αντεκδίκηση ή και εκκαθάριση περιοχών από εθνικά ή φυλετικά αλλότριους πληθυσμούς. Κανένα από αυτά τα εγκλήματα δεν είναι αμελητέο, κανένα δεν πρέπει να αφήνει ασυγκίνητο τον ανθρωπισμό μας. Όμως η γενοκτονία των Εβραίων έχει δύο χαρακτηριστικά που την ξεχωρίζουν στην ιεραρχία του εγκλήματος: 1) ποτέ άλλοτε δεν επιχειρήθηκε εκκαθάριση του κόσμου ολόκληρου από κάτι που θεωρήθηκε λάθος της φύσης ή του Θεού· ποτέ κανείς δεν ανέλαβε να διορθώσει τον Θεό· και αυτό από μόνο του κατεβάζει τον άνθρωπο ένα σκαλοπάτι πιο κάτω από τον Κάιν στου κακού τη σκάλα και 2) κανένα άλλο φονικό δεν προετοιμάστηκε επί 2000 χρόνια και σε καμία άλλη περίπτωση το θύμα δεν μισήθηκε τόσο ακόμα και μετά το έγκλημα. Μόνον η γενοκτονία των Εβραίων έχει ακόμα και σήμερα αρνητές που αποδίδουν το όλο γεγονός σε σκηνοθετημένη συνωμοσία των ίδιων των θυμάτων. Οι Εβραίοι φαίνεται πως είναι το μοναδικό είδος στο σύμπαν που είναι ένοχο ακόμα και για τα σε βάρος τους εγκλήματα!

Τρίτος πειρασμός: Ο πειρασμός του τετελεσμένου παρελθόντος

Λένε: εντάξει η γενοκτονία έγινε, αλλά αυτά όλα ανήκουν στο παρελθόν. Δεν είμαι από εκείνους που πιστεύουν ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται. Όμως υπάρχουν ιστορικά γεγονότα που ανοίγουν νέες εποχές και που ψήγματά τους, δομές τους, τεχνικές τους και νοοτροπίες τους επιβιώνουν· γεγονότα που ανοίγουν νέες εποχές. Και είτε μας αρέσει είτε όχι, όλη ανθρωπότητα έχει περάσει κάτω από την πύλη του κακού που έγραφε Arbeit macht frei.

Το μίσος για τους Εβραίους λειτούργησε και λειτουργεί χρησιμοποιώντας διάφορα οχήματα: χριστιανικός αντιϊουδαϊσμός, φυλετικός αντισημιτισμός, πολιτικο-θρησκευτικός ισλαμισμός, πολιτικός αντισιωνισμός- αντιϊμπεριαλισμός. Πάντα εκδηλώνεται ένα μίσος και όποιος μισεί θέλει την καταστροφή του αντικειμένου του μίσους του, μας μαθαίνει ο Σπινόζα. Και πράγματι: ο Ιουδαϊσμός θα πρέπει να εκλείψει ως θρησκεία στην πρώτη εκδοχή, οι Εβραίοι θα πρέπει να εκλείψουν ως φυλή στη δεύτερη, το κράτος του Ισραήλ θα πρέπει να εκλείψει στην τρίτη και την τέταρτη. Αυτός ο νέος μετά το Άουσβιτς, κυρίως μετά το 1967, υφέρπων αντι-εβραϊσμός είναι ενεργός και στη Μ. Ανατολή και στην Ευρώπη μας, όπου πχ Γάλλοι Εβραίοι συνεχώς εγκαταλείπουν τη χώρα, αλλά και στα καθ’ ημάς, όπου οι πάσης φύσεως θεωρίες συνωμοσίες είναι best seller, δεν υπάρχει συνωμοσία που να σέβεται τον εαυτό της που να μην έχει και τον Εβραίο της. Όπως δεν υπάρχει και χρονιά που να μην έχουμε βεβήλωση Εβραϊκού νεκροταφείου ή Συναγωγής. Παρόλο που οι Εβραίοι συμπολίτες μας από 77.377 πριν το διωγμό δεν είναι σήμερα πάνω από 5.500.

Η μνήμη είναι πόλεμος εναντίον όσων αρνούνται τη γενοκτονία, δηλαδή όσων τη συνεχίζουν με άλλα μέσα. Και ο πόλεμος της μνήμης άρχισε μαζί με τη γενοκτονία, [6] καθώς οι αυτουργοί της την κάλυπταν πίσω από ευφημισμούς και κωδικές ονομασίες: «Τελική λύση», «φυλετική υγιεινή», «μετακίνηση προς εργασία», «μετεγκατάσταση».

Τέταρτος πειρασμός: Ο πειρασμός των συμψηφισμών

Συναφής με τον προηγούμενο πειρασμό. Είναι οι φράσεις που αρχίζουν κάπως έτσι: «Ναι αλλά και οι Εβραίοι (ή το Ισραήλ), εδώ που τα λέμε…». Δεν χρειάζεται να συνεχίσω. Είμαστε τόσο εξοικειωμένοι με αυτούς τους άτοπους παραλληλισμούς στην καθημερινότητά μας. Δεν θα εμπλακώ σε συζήτηση ενός τόσο περίπλοκου και τόσο στρεβλά και μονομερώς φωτισμένου διεθνούς προβλήματος όπως το Μεσανατολικό. Θα επισημάνω απλώς το λογικό και ηθικό παράδοξο: αφού εξοντώθηκε ο μισός Εβραϊκός πληθυσμός της Ευρώπης, αφού συνεχίστηκαν διώξεις και πογκρόμ ακόμα και μετά το τέλος του πολέμου, αφού έκλεισαν τα σύνορά τους όλες οι χώρες, της Αμερικής συμπεριλαμβανομένης, αφού όσοι γύρισαν στα σπίτια τους βρήκαν άλλους να μένουν σε αυτά με «τίτλους ιδιοκτησίας», οι Εβραίοι βρέθηκαν και πάλι ένοχοι επειδή προσπάθησαν να βρουν μια νέα δική τους πατρίδα στη γη της Παλαιστίνης. Λίγα κράτη στον κόσμο δεν έχουν συνοριακά προβλήματα. Δεν υπάρχει κράτος του οποίου τα πεπραγμένα και οι πολιτικές να είναι υπεράνω κριτικής. Όμως δεν υπάρχει και άλλο κράτος που το κύριο αμάρτημά του να θεωρείται αυτή ταύτη η ύπαρξή του. Και αυτή η στάση συντηρεί την ιδέα της «Τελικής Λύσης».

Πέμπτος πειρασμός: Ο πειρασμός της μερικότητας

Θα μπορούσε να πει κανείς: εντάξει αυτό είναι ένα πρόβλημα εβραϊκό. Όλοι οι λαοί έχουν τις τραγωδίες τους και τους καημούς τους. Ας κοιτάξουμε τα δικά μας.

Ναι. Όμως υπάρχουν τραγωδίες που απαιτούν να αρθούμε από το μερικό στο οικουμενικό, γιατί είναι η ίδια η συνθήκη του οικουμενικού που επαναπροσδιορίζουν. Υπαινίχτηκα στην αρχή, ότι  το μίσος για τους Εβραίους είναι πρόβλημα φυσικό μεν για τους Εβραίους, αλλά ηθικό για τους μη Εβραίους. Ισχύει και για όλα τα άλλα θύματα της εξόντωσης: τους τσιγγάνους, τους «μελετητές της Βίβλου», τους σεξουαλικά «παρεκκλίνοντας». Γενικά το μίσος είναι πρόβλημα του υποκειμένου κυρίως και όχι του αντικειμένου, παρόλο που το αντικείμενο υφίσταται τις ορατές συνέπειές του. Αν δεν λύσουμε αυτό το κόμπλεξ με τους Εβραίους, γενικότερα την άρνηση του «άλλου», μάταιη και η θρησκεία της αγάπης, μάταιη και η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός και ο Πολιτισμός μας και άλλα ηχηρά παρόμοια που τρέφουν δαψιλώς την αυταρέσκειά μας.

Όμως δεν είναι μόνον αυτό. Το κατώφλι που διαβήκαμε στο Άουσβιτς σφραγίζει και στιγματίζει την πορεία όλου του ανθρώπινου είδους. Διαπράχθηκε έγκλημα κατά του ανθρώπινου είδους και όχι απλώς κατά μιας φυλής. Τα προγράμματα «ευγονικής», «φυλετικής υγιεινής» και «ευθανασίας» που άρχισαν να εφαρμόζονται πριν την οριστικοποίηση της «Τελικής Λύσης» σε Γερμανούς με νοητική υστέρηση και σωματικές δυσπλασίες, η πρόθυμη συνεργασία των γιατρών με το Ναζισμό, τα πειράματα με ανθρώπους, η τεχνογνωσία που αυτά κληροδότησαν, όλα αυτά δείχνουν τη δυνατότητα ενός ζοφερού μέλλοντος για όλη την ανθρωπότητα πέραν ιδεολογιών και πέραν φυλών και εθνών. Θυμόμαστε σήμερα ότι τίποτε δεν είναι πλέον αυτονόητο για την ανθρωπότητα στη μετά Άουσβιτς εποχή: ούτε η σχέση ανθρώπου με άνθρωπο ούτε η σχέση μας με τον Θεό ούτε ο πολιτισμός μας ούτε η πρόοδος.

Η μνήμη της γενοκτονίας είναι αγώνας αυτογνωσίας και ευθύνης για τον άνθρωπο.

Έκτος πειρασμός: Ο πειρασμός του οίκτου και της θυματοποίησης

Είναι ανθρώπινο, ο λόγος για την Καταστροφή να κατακλύζεται από συγκίνηση, συναισθηματισμό και λύπηση για τα αθώα θύματα. Εδώ ελλοχεύει ένας τελευταίος πειρασμός. Οι άνθρωποι αυτοί απογυμνώθηκαν από τα πάντα: από τις περιουσίες τους, από την πατρίδα τους, από το σπίτι τους, από τα οικεία αντικείμενα προσωπικής και θρησκευτικής αξίας, από τα ρούχα τους, από τα μαλλιά τους, πολλοί από ζωτικά τους όργανα και τέλος από την ιερότητα της ταφής (και αυτό είναι το θέμα της ταινίας που θα δούμε απόψε). Η «εκμηδένιση» έφτασε μέχρι τη μετατροπή τους σε στάχτη και την εξαφάνιση κάθε ίχνους τους επί της γης.

Δεν ζητούν τον οίκτο μας, αλλά το όνομά τους και την αναγνώριση της αξιοπρέπειάς τους. Αξιοπρέπεια για την οποία οι ίδιοι αγωνίστηκαν, αντίθετα από το στερεότυπο ότι ήχθησαν ως πρόβατα επί σφαγήν. Αγωνίστηκαν να κρατήσουν την όρθια στάση που είναι η ελάχιστη νίκη επί της βαρύτητας που ορίζει το ανθρώπινο.

Και το έπραξαν με διάφορους τρόπους που δεν πρέπει να ξεχαστούν.

Θυμόμαστε τον Mordechai Anielewicz και την εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας το Πάσχα του 1943, που κατεστάλη από το Στρατηγό των SS Jürgen Stroop, μετέπειτα διοικητή των SS στην κατεχόμενη Ελλάδα.

Θυμόμαστε τις εξεγέρσεις στην Τρεμπλίνκα (2-8-43), στο Σόμπιμπορ (14-10-43) και στο Μπίρκεναου (7-10-44), όπου πρωταγωνίστησαν μάλιστα οι δικοί μας Θεσσαλονικείς Εβραίοι του Sonderkommando.

Από τον Ιανουάριο του 1942 είχε φτάσει η πληροφορία στους συμμάχους για τη χρήση αερίων, χάρη στο δραπέτη του Chelmno, Szlamek.

Θυμόμαστε τις 802 αποδράσεις από το Άουσβιτς (144 επιτυχημένες) και την ηρωική Mala Zimetbaum με το σύντροφό της Edward Garlinski.

Την απόδραση των Walter Rosenberg-Alfred Wetzler που διαφεύγουν στη Σλοβακία και παραδίδουν περιγραφές και σχέδια του στρατοπέδου που δημοσιεύονται στο War Refugee Board στην Washington.[7]

Θυμόμαστε τους 1000 περίπου Εβραίους που συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση, μέσα από τις γραμμές διαφόρων οργανώσεων.[8]

Η γραφή χρονικών και ημερολογίων ήταν επίσης αντίσταση στην «εκμηδένιση». Θυμόμαστε τις γραπτές μαρτυρίες που άφησαν οι Anna Frank και η Etty Hillesum. Τις μαρτυρίες μέσα από τα στρατόπεδα που βρέθηκαν θαμμένες στα γαλλικά, στα γίντις και στα ελληνικά από τον δικό μας Μαρσέλ Νατζαρή.[9]

Την τεράστια δουλειά καταγραφής αρχείων που έκαναν μέσα στο Γκέτο, ο ιστορικός Emanuel Ringelblum και το δίκτυό του Oneg Shabbat. 

Θυμόμαστε τη Margarete Buber-Neumann και τη Milena Jesenska· δεν είναι νίκη επί του θανάτου που έχτισαν τη σημαντικότερη φιλία της ζωής τους μέσα στο στρατόπεδο;

Δεν είναι νίκη επί του θανάτου, που τόσοι ανώνυμοι άνθρωποι έβρισκαν τον τρόπο να κάνουν τις προσευχές του Σαββάτου και τις νηστείες ακόμα των θρησκευτικών εορτών;

Θυμόμαστε την ποίηση του Yitzhak Katzenelson, αλλά και το έργο του ψυχιάτρου Viktor Frankl, θεμελιωτή της Λογοθεραπείας, Το νόημα της ζωής, το οποίο συνέγραψε μέσα στο Άουσβιτς, με αυτό το θεϊκό απόθεμα ελπίδας και θέλησης που δίνει κουράγιο ακόμα σε όλους μας να βρούμε νόημα στη ζωή μας, νόημα που χάνουμε για λόγους πολύ ελαφρύτερους από τον εγκλεισμό σε στρατόπεδα θανάτου.

Και όσο για τον κόσμο που σιωπούσε, να θυμόμαστε εκείνους τους λίγους που δεν σιώπησαν. Τον εθελοντή μάρτυρα Ορθόδοξο ιερέα π. Δημήτριο Κλεπινίν και στα καθ’ ημάς τον Αρχιεπίσκοπο Ζακύνθου Χρυσόστομο και τον Δήμαρχο Ζακύνθου Λουκά Καρρέρ, αλλά και τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό και τον Αρχηγό της Αστυνομίας Έβερτ που εξέδωσε πλαστές ταυτότητες για του Εβραίους συμπολίτες μας, και βεβαίως το ΕΑΜ που φυγάδευσε τον Αρχιραβίνο Αθηνών Μπαρτζιλάι και τόσους άλλους διωκόμενους. Και τους απλούς ανώνυμους πολίτες που έσωσαν κάτι από την αξιοπρέπεια μιας χώρας με 85% απώλειες Εβραίων, δίνοντας εστία σε ένα παιδί, σε ένα γείτονα, κάνοντας κάτι. Λίγοι ήταν, αλλά πάντα «μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοῖ».

Μη μας αφήσει το πένθος να ξεχάσουμε ότι η «Τελική Λύση» τελικά απέτυχε. Και το μάθημα μας για τον άνθρωπο ας είναι διπλό, όπως μας το υπέδειξε ένας από τους πλέον διαπρεπείς επιζήσαντες, που μας άφησε τον περασμένο χρόνο, ο Elie Wiesel:

«Έχουμε φτάσει να γνωρίσουμε τον Άνθρωπο όπως αληθινά είναι. Άνθρωπος, εντέλει, είναι το ον που επινόησε τους θαλάμους αερίων του Άουσβιτς· ωστόσο, είναι επίσης το ον που μπήκε σ’ εκείνους τους θαλάμους αερίων ορθός, με την Προσευχή του Κυρίου ή το Σεμά Γισραέλ στα χείλη του».[10]

Σημειώσεις

[1] Jacques Hassoun,« Από τη μνήμη στην ιστορία», στο συλλογικό τόμο Εβραϊκή Ιστορία και Μνήμη (μτφρ. Αριέλλα Ασέρ) Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 1998, σ. 20-21.

[2] Οντέτ Βαρών-Βασάρ, «Ιστοριογραφία της γενοκτονίας των Εβραίων (1942-1945). Η ανυπόφορη αλήθεια και το καθησυχαστικό ψεύδος» στο Οντέτ Βαρών-Βασάρ, Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης. Κείμενα για τη γενοκτονία των Εβραίων. Εστία, Αθήνα 2012.

[3] Για τη διάκριση των όρων αυτών βλ. Pierre-André Taguieff, Η νέα εβραιοφοβία (μτφρ Ανδρέας Πανταζόπουλος), Εκδόσεις Πόλις, 2005.

[4] William Shakespeare, The Merchant of Venice, Act III. Scene I.

[5] http://www.nizkor.org/hweb/places/germany/wannsee/wannsee-english.html

[6] Το επισημαίνει εύστοχα και επίμονα ο Primo Levi, Αυτοί που βούλιαξαν και αυτοί που σώθηκαν. Άγρα, Αθήνα 2000, σ. 31-32.

[7] Bernard Suchecky, Résistances juives à l’anéantissement. Editions Luc Pire. Parole et silence. Bruxelles, 2007.

[8] Steven Bowman, Η Αντίσταση των Εβραίων στην κατοχική Ελλάδα, Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο της Ελλάδας, Αθήνα 2012. Επίσης, Ρίκα Μπενβενίστε (επ), Οι Εβραίοι της Ελλάδας στην Κατοχή. Βάνιας- Εταιρεία Μελέτης Ελληνικού Εβραϊσμού, 1998.

[9] Μαρσέλ Νατζαρή, Χρονικό 1941-1945. Ίδρυμα Έτς Αχαϊμ, 1991.

[10] Elie Wiesel, Η νύχτα. Μεταίχμιο, Αθήνα 2016.

Την Επαύριον του Ολοκαυτώματος. Η επιστροφή στη γενέθλια πόλη

exhibition_salonica_2017

Η έκθεση «Την Επαύριον του Ολοκαυτώματος», που εγκαινιάζεται την Κυριακή 29 Ιανουαρίου 2017, στις 2 το μεσημέρι, στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, αφορά την αναβίωση της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης στην περίοδο 1944-1946.

Η έκθεση αποτελείται από οκτώ ενότητες. Η πρώτη αναφέρεται στις αντίξοες συνθήκες που επικρατούσαν στη Θεσσαλονίκη τους πρώτους μήνες μετά την απελευθέρωση. Η δεύτερη καταγράφει την απώλεια των “εβραϊκών συνοικισμών”, δηλαδή των κυρίως εργατικών συνοικιών με εβραϊκό πληθυσμό, οι οποίες είτε κατεδαφίστηκαν στη διάρκεια της κατοχής είτε καταλήφθηκαν από αστέγους, εφοδιασμένους με κρατικές άδειες. Η τρίτη ενότητα αφορά στην καταλήστευση των επιτύμβιων πλακών του εβραϊκού νεκροταφείου, επί ολόκληρους μήνες μετά την απελευθέρωση, προκειμένου να οικοδομηθεί ο Άγιος Δημήτριος και άλλα κτίρια, και τελικά την αποξένωση της εβραϊκής κοινότητας από το νεκροταφείο της, μετά από συνεχή χρήση πέντε αιώνων. Η τέταρτη ενότητα περιγράφει το νομικό κομφούζιο που δημιουργήθηκε σχετικά με τη διαδικασία ανάκτησης των εβραϊκών περιουσιών εξ αιτίας της πολυνομίας, η οποία παρέτεινε την κατοχή των ακινήτων από τους μεσεγγυούχους. Η πέμπτη ενότητα αναφέρεται σε δεκάδες άστεγους επιβιώσαντες που, μέχρι να επιλυθεί το ζήτημα της κατοικίας τους, διέμεναν ομαδικά μέσα σε κοινοτικά κτίρια. Η έκτη ενότητα περιγράφει την ανασύσταση της Ισραηλιτικής Κοινότητας ως νομικού προσώπου και τις προσπάθειες για την ανάκτηση της κοινοτικής περιουσίας. Η έβδομη ενότητα είναι η σημαντικότερη: Αποτελείται από ψηφιακές εφαρμογές που αναδεικνύουν τη διασπορά όσων επέστρεψαν πάνω στον αστικό ιστό. Την έκθεση κλείνει το “κουτί της μνήμης” όπου οι επισκέπτες καλούνται να καταθέσουν τις μαρτυρίες τους για πρόσωπα και κτίρια που παρουσιάζονται στην έκθεση.

Βασισμένη στα αρχεία της Ισραηλιτικής Κοινότητας και του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας, καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές, η έκθεση είναι παραγωγή του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης (με επιμέλεια Ευάγγελου Χεκίμογλου).

Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης / Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Αγίου Μηνά 13, τηλ. 2310 250406

Το Ολοκαύτωμα στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης

Το παρακάτω κείμενο συγκροτήθηκε με αποσπάσματα από το βιβλίο του Χρίστου Ζαφείρη «Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων», που εκδόθηκε το 2016 από τον εκδοτικό οίκο «Επίκεντρο». Ο Ιστορικός και Περιηγητικός Οδηγός μεταφράστηκε και θα εκδοθεί στα Αγγλικά και τα Γαλλικά τους επόμενους μήνες.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΓΡΑΦΙΑ

evreimus2Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 2001 από την Ισραηλιτική Κοινότητα της πόλης σε συνεργασία με τον «Οργανισμό Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης “Θεσσαλονίκη 1997”» και προβάλλει με εκθέματα και συλλογές την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη από την ίδρυση της πόλης (315 π.Χ.) έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Η πιο δραματική και συγκινητική ενότητά του είναι η αίθουσα που παρουσιάζει το Εβραϊκό Ολοκαύτωμα.

View original post 1,610 more words

The Jewish Community of Ioannina in the spotlight: Two exhibitions in Athens

afissa_exhibition_eliya_2016

 

“The Jewish Community of Ioannina – The Memory of Artefacts” 
This exhibition highlights historical aspects regarding the daily life of the old Romaniote Community of Ioannina, combining the information with photographic material and authentic objects from the J.M.G. collections, which are presented to the public for the first time, but also with unique artefacts kindly loaned by private individuals.

Joseph Eligia, the Poet of the Lake
This interactive exhibition offers visitors the opportunity to become acquainted with the era, the life and the work of the great scholar and poet from Ioannina, and encourages them to develop a reciprocal dialogue with him, based on the poems and the translations of the holy texts, which he bequeathed us.

The aim of the periodic exhibitions and the related cultural activities is to present the public with elements from the life and traditions of one of the smaller, but yet oldest Jewish communities in Greece, and also to explore its individual and collective contribution to the enrichment of the local urban and social transformations.

The exhibitions are accompanied by a bilingual catalogue, as well as educational programmes specially designed for students.

The exhibitions will be hosted by the Jewish Museum of Greece from January 23 until September 25, 2017.

Inauguration: Monday, January 23, 2017 at 19:00. Open House: 18:00 – 21:00

More information here.

«Η Εβραϊκή Κοινότητα των Ιωαννίνων – Αντικειμένων Μνήμη»
Αναδεικνύει πτυχές της ιστορίας και της καθημερινής ζωής της παλιάς ρωμανιώτικης κοινότητας των Ιωαννίνων, συνδυάζοντας τις πληροφορίες με φωτογραφικό υλικό και αυθεντικά αντικείμενα από τις συλλογές του Ε.Μ.Ε. που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο ευρύ κοινό, αλλά και με πρωτότυπα κειμήλια υπό ευγενική παραχώρηση ιδιωτών.

«Γιοσέφ Ελιγιά, o Ποιητής της Λίμνης»
Αυτή η διαδραστική έκθεση δίνει στους επισκέπτες την ευκαιρία να γνωρίσουν την εποχή, τη ζωή και το έργο του σπουδαίου γιαννιώτη διανοούμενου και ποιητή και τους ενθαρρύνει να αναπτύξουν μια διαλογική σχέση μαζί του, βασισμένη στα ποιήματα και τις μεταφράσεις των ιερών κειμένων που μας κληροδότησε.

Στόχος των περιοδικών εκθέσεων και των συνδεόμενων πολιτιστικών δράσεων, είναι να παρουσιάσουν στο κοινό στοιχεία από τη ζωή και την παράδοση μιας από τις μικρότερες, αλλά και συνάμα παλαιότερες εβραϊκές κοινότητες του ελλαδικού χώρου, και να διερευνήσουν την ατομική και συλλογική προσφορά της στον εμπλουτισμό των τοπικών αστικών και κοινωνικών μετασχηματισμών.

Τις εκθέσεις συνοδεύει δίγλωσσος κατάλογος, καθώς και ειδικά σχεδιασμένα εκπαιδευτικά προγράμματα για το μαθητικό κοινό.

Οι έκθεσεις θα φιλοξενηθούν στο Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος από τις 23 Ιανουαρίου έως τις 25 Σεπτεμβρίου 2017.

Εγκαίνια: 23.01.2017, 19.00. Διάρκεια Εκδήλωσης: 18:00 – 21:00.

Περισσότερες πληροφορίες εδώ.

Παρουσίαση του βιβλίου “Εβραϊκές κοινότητες ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση” / Book presentation: Jewish communities between East and West

Το Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η Ισραηλιτική Κοινότητα Iωαννίνων και το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών σας προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου

Εβραϊκές κοινότητες ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, 15ος-20ός αιώνας: οικονομία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός,

Πρακτικά διεθνούς συνεδρίου (Ιωάννινα, 21-23 Μαΐου 2015), εκδόσεις Ισνάφι, Ιωάννινα 2016

την Τετάρτη 11 Ιανουαρίου 2017, στις 8.00 μ.μ.στον Πολιτιστικό Πολυχώρο «Δ. Χατζής»

Χαιρετισμοί:
Χρήστος Σταυράκος, Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας & Αρχαιολογίας
Μωυσής Ελισάφ, Πρόεδρος Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων

Ομιλητές:
Λάμπρος Φλιτούρης, επίκ. καθηγητής ευρωπαϊκής ιστορίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Γιώργος Αντωνίου, επίκ. καθηγητής εβραϊκών σπουδών ΑΠΘ
Στέφανος Δημητρίου, αναπλ. καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
και οι επιμελήτριες του τόμου, Άννα Μαχαιρά και Λήδα Παπαστεφανάκη

Συντονιστής: Φιλήμων Καραμήτσος, δημοσιογράφος

[Via facebook]

book_jewish_communities

Jewish communities between East and West, 15th-20th centuries: Economy, society, politics, culture, Anna Mahera – Leda Papastefanaki (eds.), preface Moses Elisaf, Proceedings of the International Conference (Ioannina, 21-23 May 2015), Department of History & Archaeology, University of Ioannina – Jewish Community of Ioannina, Isnafi Publications, Ioannina 2016, p. 382 [Greek and English texts, English abstracts]

The volume explores the multiple aspects of the history of the Jewish Communities (15th -20th centuries) in Europe, with an emphasis in the Mediterranean and the Balkans; it originated in the conference jointly organised by the Department of History & Archaeology of the University of Ioannina and the Jewish Community of Ioannina on 21-23 May 2015.

The contributors to the volume are: Fragiski Ampatzopoulou, Henriette-Rika Benveniste, Eleni Beze, Andreas Bouroutis, Philip Carabott, Iason Chandrinos, Anna Maria Droumpouki, Moses Elisaf, Hagen Fleischer, Maria Fragkou, Annette Fromm, Sakis Gekas, Eyal Ginio, Michal Govrin, Evanghelos Hekimoglou, Dimitris Kargiotis, Maria Kavala, Eleni Kourmantzi, Daphne Lappa, Anna Mahera, Anna Mandilara, Giorgos Margaritis, Leda Papastefanaki, Ioanna Pepelasis, Odette Varon-Vassard, Dimitrios Varvaritis, Stavros Zoumboulakis.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ / TABLE OF CONTENTS

Ευχαριστίες

Μωυσής Ελισάφ, Πρόλογος

Άννα Μαχαιρά – Λήδα Παπαστεφανάκη, Εισαγωγή

Πολιτισμικές ταυτότητες των εβραϊκών κοινοτήτων
Henriette-Rika Benveniste, The idea of exile: Jewish accounts and the Historiography of Salonika revisited
Daphne Lappa, Cross-cultural Networks, Mobility, and Religious Conversion in the 18th-century Eastern Mediterranean
Annette B. Fromm, Why is it important? The Jewish Community of Ioannina
Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, Η ‟συκοφαντία αίματος” και οι Έλληνες συγγραφείς στο γύρισμα του 20ού αιώνα
Άννα Μαχαιρά, Μεταξύ αγοράς και πολιτικής: οι Εβραίοι της Γαλλίας πριν από την υπόθεση Dreyfus

Η εβραϊκή ταυτότητα στη λογοτεχνία
Ελένη Κουρμαντζή, Γιωσέφ Ελιγιά: Διανοούμενος και ποιητής της «διαμαρτυρίας»
Δημήτρης Καργιώτης, Άσμα Ασμάτων: Η υπόγεια παρέμβαση του Γιωσέφ Ελιγιά στο νεοελληνικό λογοτεχνικό κανόνα

Εβραϊκές κοινότητες στον ελλαδικό χώρο από τον 15ο στον 20ό αιώνα
Λήδα Παπαστεφανάκη, «Άνθρωποι ταπεινοί, φρόνιμοι, νοικοκυρεμένοι και καλοί οικογενειάρχες…». Προς μια κοινωνική ιστορία της Εβραϊκής Κοινότητας των Ιωαννίνων τον 20ό αιώνα
Evanghelos Hekimoglou, The religious filter in the history of the urban transformations; Sephardim in Thessalonica (15th-20th centuries)
Sakis Gekas, For better or for worse? A counter-narrative of Corfu Jewish history and the transition from the Ionian State to the Greek Kingdom (1815-1890s).
Eyal Ginio, Enduring the Shift from an Empire to a Nation-State: The Case of the Jewish Community of Kavala during the First Balkan War
Φίλιππος Κάραμποτ, Η εβραϊκή παρουσία στην Αθήνα του 19ου αιώνα: Από τον Μάξιμο Ρότσιλδ στην Ισραηλιτική Αδελφότητα

Επιχειρήσεις, δίκτυα, ανταγωνισμοί
Ανδρέας Μπουρούτης, Alliance Israelite εναντίον Deutsche Juden Hilvsverein
Ioanna Sapfo Pepelasis – Dimitrios Varvaritis, A New Perspective on Jewish Enterprising in Greece (1830-1929): Evidence from the founding charters of Joint Stock Companies and biographical material
Άννα Μανδυλαρά, Το ζήτημα των «ελληνικών» εταιρειών: ελληνικά και εβραϊκά δίκτυα ανάμεσα στην Οθωμανική αυτοκρατορία και τη Δυτική Ευρώπη κατά τον 19ο αιώνα

Κατοχή, Αντίσταση, Γενοκτονία των Εβραίων
Γιώργος Μαργαρίτης, Αντισημιτισμός: «τεχνικές» παράμετροι
Μαρία Φράγκου, Τα αντιφατικά όρια της ιταλικής πολιτικής: Οι Ιταλοί Εβραίοι στις κατεχόμενες ζώνες του Άξονα
Μαρία Καβάλα, Οι εκτελέσεις Εβραίων στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια της Κατοχής. Πολιτική αντιποίνων και φυλετισμός
Odette Varon-Vassard, The enlisting of Greek Jews in the Resistance. Silence, memory and discourse
Ιάσονας Χανδρινός, «Οι Δίκαιοι του αντιφασισμού»: Το ΕAM και οι προσπάθειες διάσωσης των Ελλήνων Εβραίων, 1941-1944

Μνήμη και λόγοι για τη Γενοκτονία των Εβραίων
Σταύρος Ζουμπουλάκης, Χριστιανισμός και αντισημιτισμός πριν και μετά το Ολοκαύτωμα
Michal Govrin, What Is Memory? Seventy Years Later
Χάγκεν Φλάισερ – Άννα Μαρία Δρουμπούκη, Κλειώ και κλισέ: Η Γερμανία αντιμέτωπη με το «τηλεοπτικό Ολοκαύτωμα»
Ελένη Μπεζέ, Εβραίοι Αριστεροί και Σιωνιστές στη μεταπολεμική Ελλάδα. Αποκλίσεις και συγκλίσεις (1945-1951)

Abstracts
Πρόγραμμα του Συνεδρίου – Conference Programme

»Küsse für die Kinder« – Filmvorführung und Gespräch

[via stiftung-denkmal.de]

1. Dezember 2016, 18 Uhr, Denkmal für die ermordeten Juden Europas, Ort der Information, Cora-Berliner-Straße 1, 10117 Berlin

Versteckt hinter einer Fensterscheibe, muss die damals 10-jährige Rosina Asser-Pardo den Deportationszug der jüdischen Bevölkerung aus dem griechischen Saloniki mit ansehen. Unter den Menschen auf der Straße erkennt sie ihre Großmutter. So wie Rosina sind auch Iossif, Eftyhia, Shelly und Marios bei nicht-jüdischen Familien versteckt. »Küsse für die Kinder« lässt die Erinnerungen der fünf Protagonisten aufleben und berichtet vom jüdischen Leben in Griechenland vor dem Einmarsch der Nationalsozialisten 1941 und von Kindheiten im Schatten des Holocaust.

Eine Anmeldung per Mail unter info [at] stiftung-denkmal.de bis spätestens 29. November 2016 ist erforderlich.

2016_12_01_einladung_film_vorderseite_01

2016_12_01_einladung__film_ruckseite_01

_____________

Der Trailer des Dokumentarfilms von Vassilis Loules kann hier angeschaut werden [englische Untertitel können eingeschaltet werden]:

Ein kurzer Abschnitt des Filmes mit englischen Untertiteln ist hier vorhanden:

Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων όπως την είδε ο Χρήστος Χρηστοβασίλης το 1894

“Το τρίτο κείμενο με τίτλο «Στην δημιουργία εθνικής εστίας του περιούσιου λαού του Ισραήλ» είναι ένα έμμετρο ποίημα, το οποίο ο Χρηστοβασίλης έγραψε το 1920 και έχει το προφητικό θέμα της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ. Δεν είναι τόσο η λογοτεχνική του αξία, όσο το θέμα του, που εκπλήσσει τον σημερινό αναγνώστη, ένας Έλληνας χριστιανός να μιλάει το 1920 για την ανάγκη ίδρυσης ενός εθνικού κράτους για τους Εβραίους. Με δεδομένο τον αντισημιτισμό, που δυστυχώς διακρίνει τους Έλληνες ακόμη και σήμερα, ο Χρηστοβασίλης αποδεικνύει για άλλη μία φορά πόσο μπροστά από την εποχή του σκεφτόταν.”

Vivlioniki

001

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Περί Εβραίων

Συγγραφέας: Χρήστος Χρηστοβασίλης

Έκδοση: Ροές (2007)

ISBN: 978-960-283-252-3

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια η βιβλιογραφία σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς έχει εμπλουτιστεί με πολλούς και ενδιαφέροντες τίτλους, ένας εκ των οποίων είναι και το βιβλίο αυτής της ανάρτησης. Το ιδιαίτερο όμως, που παρουσιάζει αυτό το έργο, είναι ότι τα κομμάτια του γράφτηκαν το 1894 το πρώτο μέρος, το 1918 το δεύτερο και το 1920 το τρίτο, καθώς επίσης το γεγονός ότι συγγραφέας είναι ένας Ηπειρώτης λογοτέχνης εκπρόσωπος της “βουκολικής” λογοτεχνίας, που ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στις αρχές του 20ου αιωνα.

Η έκδοση είναι συμπαθητική, με κάποιες φωτογραφίες να συνοδεύουν το κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα χρονολόγιο σχετικά με τη ζωή του Χρηστοβασίλη, που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς παρουσιάζει πολλές πτυχές του χαρακτήρα του, αλλά και της πολυτάραχης ζωής του. Στο τέλος κάθε ενός από τα τρία μέρη, που αποτελούν το…

View original post 659 more words

Trezoros: The Lost Jews of Kastoria

We woke up one morning, and we saw black snow. It had snowed, and it did not usually snow in March. My grandmother said that “Something will happen, something bad will happen”. 

Kastoria, March 1944, from the clip “Black Snow”

[On the night of March 24, 1944, the Jewish population of the city was arrested and detained in the Girls’ High School of Kastoria. Three days later, 763 people, and a small number of Yugoslavian Jews who had found refuge in Kastoria were transported to Thessaloniki on vans and then to Poland, never to come back again. via]

Synopsis via trezoros.com

trezoros_kastoria_dokumentary“Trezoros: The Lost Jews of Kastoria” is a moving documentary that illuminates the lives of a Sephardic community in Greece whose story speaks for all people who have been decimated by war and discrimination. The story is set in the beautiful, idyllic city of Kastoria where Jews and Christians lived in harmony for over two millennia.

In October of 1940 it would all be destroyed after the invasion of Greece by Axis forces. Initially occupied by Italy, the Jewish community remained safe. After Mussolini fell from power the Nazis took control of the town, dooming the community that had existed since the times of the Roman Empire.

The film uses never-before-seen archival footage, vibrantly bringing to life just one of the many Jewish communities that had existed in Greece before the end of World War II. TREZOROS (Ladino/Judeo-Spanish term of endearment meaning “Treasures”) is a highly emotional story told by it’s survivors, with interviews filmed on location in Kastoria, Thessaloniki, Athens, Tzur Moshe, Tel Aviv, Miami, Los Angeles and New York.

Directors: Lawrence Russo, Larry Confino

[…] For the directors Lawrence Russo and Larry Confino, who are cousins and whose forefathers were Kastoriani, this was more than a family project. Releasing precious oral history narrated by a small group of people, the superbly crafted documentary tells of the suffering of one town, but calls forth the universal quality of community resilience in the face of horrendous odds.

The directors seamlessly and without artifice combine interviews with highly personable men and women of the Sephardic community which was in the 1930s a substantial presence in Kastoria, a stronghold of the Greek Orthodox Church but where Jews and Christians lived in harmony for hundreds of years. The Jewish populace of Kastoria dating from the times of the Roman empire, were to be all but wiped out by the Holocaust.

Compared with the tragedies that hit their co-religionists in much of Europe, the fate of Greek Jews is inadequately known. This film graphically puts that right as far as Kastoria is concerned. On a larger scale, Thessaloniki had 50,000 Jews before World War II and was known as the Jerusalem of Greece. Today there are only about 600 of the faith living in Greece’s second city. [James Brewer, allaboutshipping.co.uk]