Η σιωπή του κόσμου

Ekdoseis_Kapon_H_Diasosiτης Καρίνας Λάμψα

Εγώ θα ήθελα να μιλήσω για τη σιωπή του κόσμου, όπως είναι κι ο υπότιτλος της Διάσωσης. Την αδιάφορη, την αμήχανη, τη φοβισμένη σιωπή των πολλών, που αποτελεί το πιο αποτελεσματικό όπλο κάθε δικτάτορα. Την εγκληματική, πολλές φορές, σιωπή των ισχυρών. Και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη σιωπή πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον διωγμό.

Σε περιόδους κρίσης, η μεγάλη πλειοψηφία σιωπά και, άθελά της ίσως, γίνεται, συνένοχη. Εγώ δεν ζούσα στην Κατοχή, έζησα όμως τη δικτατορία. Φυσικά, δεν μπορούμε να συγκρίνουμε τη χούντα των συνταγματαρχών με το ναζιστικό καθεστώς. Δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης. Υπάρχει όμως ένα κοινό: η σιωπή των πολλών.

Αυτή τη σιωπή την έζησα και τη θυμάμαι. Ήμουν μαθήτρια κι η οικογένειά μου δεν ήταν από εκείνες που σιώπησαν. Θυμάμαι πόσοι γνωστοί και φίλοι μάς απέφευγαν ή έκοψαν κάθε επαφή μαζί μας. Πόσοι έβλεπαν, χωρίς να μιλούν, τους συναδέλφους τους να χάνουν τις δουλειές τους, να πηγαίνουν φυλακή ή εξορία. Πόσοι καμώνονταν τους αδιάφορους για όσα συνέβαιναν γύρω τους, για τη βαριά σιωπή που τους είχε επιβληθεί. Και δεν κινδύνευε τότε το κεφάλι τους…

Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς πόσο λίγοι ήταν εκείνοι που πήραν το ρίσκο της διάσωσης στη γερμανική κατοχή. Πόσοι αντέδρασαν στις βιαιότητες που έλαβαν χώρα στην πλατεία Ελευθερίας, το καλοκαίρι του 1942; Πόσοι επιχείρησαν να βοηθήσουν τους φίλους και γείτονες που διώκονταν; Πόσοι έκαναν πως δεν έβλεπαν τις ουρές των αντρών, των γυναικών και των παιδιών που εκτοπίζονταν από τη Θεσσαλονίκη, τα Γιάννενα ή αλλού – κι ήταν αδύνατον να περνούν απαρατήρητες; [Και δεν αναφέρομαι βέβαια σ’ εκείνους που συνεργάστηκαν, που κατέδωσαν, που έσπευσαν, πριν ακόμα αναχωρήσουν τα τρένα, να λεηλατήσουν και να οικειοποιηθούν περιουσίες…]

Ευτυχώς, υπήρξαν κι οι άλλοι. Αυτοί οι λίγοι θαρραλέοι άνθρωποι, στην Ευρώπη και την Ελλάδα, που έσπασαν το τείχος της σιωπής. Ήταν απλοί πολίτες, μέλη αντιστασιακών οργανώσεων, ήταν και κάποιοι αξιωματούχοι. Το έκαναν από ιδεολογία, απ’ την καλή τους την καρδιά ή και…με το αζημίωτο! Δεν έχει σημασία. Η ζωή είναι ακριβή, την πληρώνεις όσο μπορείς κι όσο σου ζητήσουν, λέει η φίλη Υβόννη Μόλχο-Καπουάνο, η οποία αναγκάστηκε μόνη της, σε ηλικία 17 ετών, να αναζητεί καταφύγιο από σπίτι σε σπίτι. Την έσωσε η οικογένεια Φιξ κι εκείνη κατέθεσε αργότερα την εμπειρία της σε ένα βιβλίο που διαβάζεται απνευστί κι έχει τον τίτλο του ‘χριστιανικού’ ονόματός της – Ιωάννα Μαρινοπούλου.

Η Υβόννη δεν χρειάστηκε να πληρώσει, ήταν τυχερή. Σε πολλές άλλες περιπτώσεις, όμως, εάν δεν είχες να πληρώσεις, ήσουν χαμένος…

Για να τιμήσουμε, λοιπόν, εκείνους που δεν σιώπησαν, αφιερώσαμε αρκετά κεφάλαια του βιβλίου στις ατομικές προσπάθειες διάσωσης, όπως και στην επιχείρηση που οργανώθηκε, με μεγάλη καθυστέρηση, στο Αιγαίο. Περιγράψαμε λεπτομερώς πώς ύστερα από ατελείωτες διαπραγματεύσεις και συμφωνίες ανάμεσα στην εβραϊκή ηγεσία στην Παλαιστίνη, τις βρετανικές και αμερικανικές υπηρεσίες στην Τουρκία και το ΕΑΜ, σώθηκαν πολύ αργά πολύ λίγοι Έλληνες Εβραίοι. Μια επιχείρηση που άρχισε το φθινόπωρο του 1943, όταν οι περισσότεροι δεν βρίσκονταν πια στη ζωή. Πεποίθησή μας είναι ωστόσο πως όταν σώζεις μια ζωή είναι σα να σώζεις τον κόσμο.

Εάν όμως ο φόβος των απλών πολιτών είναι ανθρώπινος, για τη σιωπή των ισχυρών οι δικαιολογίες εκλείπουν…

Η σιωπή πριν και κατά τον διωγμό

Εάν όμως ο φόβος των απλών πολιτών είναι ανθρώπινος, για τη σιωπή των ισχυρών οι δικαιολογίες εκλείπουν…

Η μαζική εξόντωση του εβραϊκού πληθυσμού της Ευρώπης δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Όπως πολύ καλά γνωρίζουμε, ο Χίτλερ είχε κάνει γνωστές τις προθέσεις του από το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και η αντιεβραϊκή βαρβαρότητα ξεκίνησε από τη Γερμανία, πολλά χρόνια πριν ξεσπάσει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, για να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έδωσαν περιθώρια χρόνου στον παρανοϊκό δικτάτορα, του επέτρεψαν να καθορίσει εκείνος τους όρους του παιχνιδιού. Κι αντέδρασαν όταν πια ήταν πολύ αργά…

Εάν τον Μάρτιο του 1942, 75-80% των θυμάτων του Ολοκαυτώματος βρίσκονταν ακόμη στη ζωή, τον Φεβρουάριο του 1943 ζούσαν μόνο 20-25%. Χρειάστηκε να περάσει ακόμη ένας χρόνος για να γίνει το πρώτο οργανωμένο βήμα προς την κατεύθυνση της διάσωσης. Τον Ιανουάριο του 1944 ιδρύθηκε, με πρωτοβουλία του προέδρου Ρούζβελτ, το Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες Πολέμου. Χάρη σ’ αυτό σώθηκαν, τουλάχιστον, οι Εβραίοι της Βουδαπέστης.

Πότε αλήθεια έμαθαν οι Σύμμαχοι ότι οι διώξεις και οι μαζικές εκτελέσεις έπαιρναν τη μορφή γενοκτονίας; Από το καλοκαίρι του 1941, οι μαζικές δολοφονίες των Εβραίων στη Σοβιετική Ένωση ήταν γνωστές στις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες, που έδιναν αναφορά στον Βρετανό πρωθυπουργό Ουίνστον Τσώρτσιλ. Γιατί, λοιπόν, άργησαν τόσο πολύ να αντιδράσουν; Ίσως επειδή προτεραιότητά τους ήταν να κερδίσουν τον πόλεμο.

Ένα ντοκιμαντέρ της Virginie Linhart που προβλήθηκε με μεγάλη επιτυχία στη Γαλλία, με τίτλο Ce qu’ ils savaient. Les allies face a la Shoah (Αυτό που ήξεραν. Οι Σύμμαχοι απέναντι στο Ολοκαύτωμα), αρχίζει με την απελευθέρωση του Μπέργκεν-Μπέλσεν από τους Συμμάχους, τον Απρίλιο του 1945. Η εισαγωγή έχει ως εξής:

Τις επόμενες μέρες ανακαλύπτουν τη φρίκη, σαν κανείς να μην γνώριζε τίποτα πριν. Σαν να ήταν δυνατόν να εξοντωθούν κρυφά έξη εκατομμύρια Εβραίοι. Ο Τσώρτσιλ, ο Ντε Γκωλ, ο Ρούζβελτ κι ο Στάλιν ήξεραν περισσότερα απ’ όσα έλεγαν. Το να ξέρεις, όμως, σου επιτρέπει να δράσεις;

Άργησαν ίσως κι επειδή ο αντισημιτισμός έχει γερές ρίζες στην Ευρώπη – και όχι μόνο. Στο βιβλίο εξηγούμε με ποιο τρόπο σύμβουλοι πρωθυπουργών και προέδρων, στελέχη πρεσβειών και υπουργείων, παρεμπόδιζαν τις προσπάθειες διάσωσης. Χρειάστηκε να περάσουν μήνες μέχρι να δημοσιοποιηθεί το τηλεγράφημα Ρίγκνερ, που προειδοποιούσε για την εφαρμογή της Τελικής Λύσης. Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Άντονυ Ήντεν δεν άφησε τον Πολωνό Χριστιανό Γιαν Κάρσκι, που μπήκε κρυφά στο γκέτο της Βαρσοβίας και είδε με τα ίδια του τα μάτια του τις αγριότητες που συνέβαιναν εκεί, να ενημερώσει τον Τσώρτσιλ. Και τα λοιπά και τα λοιπά…

Υπήρχαν, όμως, κι άλλες παράμετροι που έπαιξαν ρόλο στη στάση των Συμμάχων. Αποφάσεις των Βρετανών, όπως να μην επιτρέψουν τη δημιουργία εβραϊκού στρατού ή να κλείσουν, σε εκείνη την κρίσιμη συγκυρία, τις πόρτες της Παλαιστίνης, είχαν σαφώς να κάνουν με τα σχέδιά τους για την επόμενη μέρα του πολέμου – η εβραϊκή ηγεσία στην Παλαιστίνη, η οποία επεδίωκε την ίδρυση κράτους, δεν θα έπρεπε να έχει τότε αυξημένη διαπραγματευτική ισχύ.

Αναφερόμαστε επίσης στη στάση του Τύπου στις ελεύθερες χώρες της Δύσης, αλλά και στην Παλαιστίνη. Μολονότι η επιλεκτική ενημέρωση δεν αποτελεί έκπληξη για έναν δημοσιογράφο, ομολογώ ότι είναι απορίας άξιον πώς αποσιωπούσαν ένα γεγονός τέτοιας εμβέλειας ή του αφιέρωναν, στην καλύτερη περίπτωση, ένα μονόστηλο στις μέσα σελίδες. Έκπληξη αποτελεί επίσης η στάση του εβραιοπαλαιστινιακού Τύπου, που μέχρι το 1942, που έφτασε εκεί το περίφημο τρένο από την Πολωνία, αδυνατούσε να πιστέψει τα όσα συνέβαιναν…ίσως επειδή ήταν, πραγματικά, πρωτόγνωρα!

Η σιωπή μετά τον διωγμό

Υπάρχει η σιωπή των κρατών- ιδίως εκείνων, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, που δεν ένιωσαν ποτέ την ανάγκη να ζητήσουν συγγνώμη. Συγγνώμη που δεν έκαναν τα μέγιστα για να σωθούν περισσότεροι. Συγγνώμη που δεν υποδέχτηκαν, όπως άρμοζε, τους επιζώντες. Συγγνώμη που άργησαν τόσο πολύ να τιμήσουν τη μνήμη εκείνων που εξοντώθηκαν ή να αφιερώσουν ένα κεφάλαιο στα σχολικά βιβλία σε αυτή τη μαύρη σελίδα της ελληνικής Ιστορίας. Και στη μεγαλύτερη γενοκτονία που έζησε ποτέ η Ευρώπη.

Υπάρχει, επίσης, η σιωπή των επιζώντων. Κάποιοι κατέθεσαν τη μαρτυρία τους, οι περισσότεροι όμως δεν μίλησαν ποτέ γι’ αυτά που υπέστησαν, ούτε στα ίδια τους τα παιδιά. Η φρίκη, η ντροπή, ακόμα κι η ενοχή της επιβίωσης, βασάνισαν εκείνους που σώθηκαν. Σ’ αυτό το βαρύ κλίμα μεγάλωσαν η δεύτερη και η τρίτη γενιά.

Στο βιβλίο της Le Jour ou mon pere s’ est tu (Η ημέρα που ο πατέρας μου σιώπησε), στο κεφάλαιο Survivants (Επιζώντες), η Virginie Linhart, στην οποία αναφέρθηκα νωρίτερα, γράφει:

Το γεγονός ότι η οικογένειά μου γλύτωσε από την τραγική μοίρα της πλειονότητας των Εβραίων εκείνων των χρόνων, δεν την έκανε πιο δυνατή, την κατέστρεψε…Ξαφνικά κατάλαβα ότι οι παππούδες μου ντρέπονταν γι’ αυτό. Πιστεύω πως ο πατέρας μου μεγάλωσε με την βαθιά ενοχή ότι ήταν ζωντανός και με μια τεράστια δυσκολία να χαρεί για την τύχη του. Πιστεύω πως, με τη σειρά του, μας μεγάλωσε τον αδελφό μου, την αδελφή μου κι εμένα, μέσα σ’ αυτή την ενοχή.

Σήμερα, εβδομήντα χρόνια μετά, η σιωπή αρχίζει επιτέλους να σπάει. Σ’ αυτό το κλίμα εντάσσεται η Διάσωση, που θίγει ορισμένα καυτά ζητήματα, όπως η υπόθεση του αρχιραβίνου Κόρετς, στην οποία επιχειρήσαμε να ρίξουμε ένα νέο φως. Η ενοχή, δεν θα το επαναλάβουμε ποτέ αρκετά, ανήκει στους θύτες, μερίδιο ευθύνης φέρουν και οι μεγάλοι αυτού του κόσμου, μερίδιο έχουν και οι αμέτοχοι παρατηρητές…Σίγουρα η ενοχή δεν ανήκει στα θύματα και τους ηγέτες τους.

Πέρα όμως από το νέο αρχειακό υλικό που έρχεται συνέχεια στο φως, πέρα από τις προσεγγίσεις των νέων ιστορικών και την ανάγκη των νεότερων γενιών να μάθουν τι ακριβώς συνέβη τότε, υπάρχει ακόμη ένας λόγος που παρατηρείται σήμερα ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για την εποχή του Β Παγκοσμίου Πολέμου και τη γενοκτονία των Εβραίων. Πιστεύω, κι αυτό είναι καθαρά προσωπική μου άποψη, ότι έχει να κάνει με τη σημερινή πραγματικότητα, όπως αυτή διαμορφώνεται στην Ευρώπη και την Ελλάδα.

Σήμερα, εβδομήντα χρόνια μετά, στην Ελλάδα έχουμε μόλις αρχίσει να συζητούμε πως πρέπει να εντάξουμε στα σχολικά προγράμματα μαθήματα για τον ναζισμό και τον ρατσισμό. Παράλληλα, παρατηρούμε τα αργά αντανακλαστικά των κυβερνώντων μπροστά στο φάντασμα της ακροδεξιάς, το οποίο κάνει την επανεμφάνισή του στην Ευρώπη- και στη χώρα μας. Η μεγάλη οικονομική κρίση μετατρέπεται σε βαθιά κρίση θεσμών, αξιών και ιδεολογιών και απειλεί το δημοκρατικό οικοδόμημα, στο οποίο βασίστηκε το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Ευνοεί την άνοδο της ακροδεξιάς παντού στην Ευρώπη και την εμφάνιση νεοναζιστικών κομμάτων – όπως στη χώρα μας.

Ελπίζω και εύχομαι αυτά τα σύννεφα στον ευρωπαϊκό ορίζοντα να είναι παροδικά. Διαφορετικά, αυτή τη φορά, δεν θα έχουμε, νομίζω, καμιά δικαιολογία εάν σιωπήσουμε…

Σημείωση: το παραπάνω κείμενο της Καρίνας Λάμψα εκφωνήθηκε κατά την παρουσίαση του βιβλίου “Η Διάσωση” των Ι. Σιμπή και Κ. Λάμψα (εκδόσεις Καπόν) στην Ελληνοαμερικανική Ένωση (12.2.2014). Το κείμενο της ομιλίας του Ιακώβ Σιμπή μπορείτε να το διαβάσετε στο ιστολόγιο stepanyantsp.espivblogs.net.

Παρουσίαση της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου του Christoph U. Schmink-Gustavus για την καταστροφή της εβραϊκής κοινότητας των Ιωαννίνων

Με αφορμή τη 2η έκδοση (αναθεωρημένη) του βιβλίου του Κρίστοφερ Σμινκ – Γκουστάβους,

“Μνήμες κατοχής ΙΙ – Ιταλοί και Γερμανοί στα Γιάννενα και η καταστροφή της Εβραϊκής Κοινότητας Ιωαννίνων”

Οι εκδόσεις Ισνάφι σας προσκαλούν την:

Τρίτη 6 Νοεμβρίου και ώρα 20:30 στην αίθουσα Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας στα Ιωάννινα.

Συνδιοργάνωση : Εκδόσεις ΙΣΝΑΦΙ – Ισραηλιτική Κοινότητα Ιωαννίνων – Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών.

Πέμπτη 8 Νοεμβρίου και ώρα 20:00 στο αμφιθέατρο του 9.84 (Γκάζι) στην Αθήνα

Υπό την αιγίδα του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος

Το βιβλίο θα παρουσιάσει ο συγγραφέας.

Εβραϊκούς ύμνους, ερμηνεύει ο Βίλι Σβαρτς: ακκορντεόν – φωνή

Προλογίζει ο κ. Μωυσής Ελισάφ, Πρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Ιωαννιτών και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων.

Historiker Hagen Fleischer: “Freunde zahlen ihre Schulden” / Χάγκεν Φλάισερ: «Ιστορικά και ηθικά θεμελιωμένη αξίωση» οι γερμανικές αποζημιώσεις

Hagen Fleischer mit griechischen Studenten in der KZ-Gedenkstätte Buchenwald. (Quelle: derstandard.at) / Ο Χάγκεν Φλάισερ συνοδεία Ελλήνων φοιτητών στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ. (Πηγή: derstandard.de)

Griechenland spart eifrig, Deutschland klopft dem Land dabei gerne einmal auf die Finger, auf beiden Seiten wird mit deftigen Sprüchen nicht gespart. Da kommen in Griechenland nicht nur Erinnerungen an die deutsche Besatzung während des Zweiten Weltkrieges hoch, auch Reparationsforderungen an Deutschland werden wieder gestellt. Für Hagen Fleischer – wenn auch zu einem ungünstigen Zeitpunkt – eine berechtigte Forderung. Im Gespräch mit derStandard.at erklärt der Athener Historiker, wie die Griechen in der Vergangenheit mit ihren Reparationsforderungen schon am Türsteher scheiterten, warum sie dennoch auf Wiedergutmachung verzichten, die “deutschen Freunde” aber ihre Schulden begleichen sollten.

derStandard.at: Seit einigen Tagen prüft Athen offiziell Reparationsforderungen aus dem Zweiten Weltkrieg an Deutschland. Wie berechtigt sind diese Forderungen?

Hagen Fleischer: Im Prinzip sind sie absolut berechtigt. Griechenland war unter den durch Nazi-Deutschland besetzten nicht-slawischen Territorien – nach Polen, Jugoslawien und der Sowjetunion – das Land, das bei weitem die höchsten Blutopfer und materiellen Verluste verzeichnete. Das ist in Deutschland und Österreich kaum bekannt.

derStandard.at: Können Sie das genauer ausführen?

Fleischer: Abgesehen von den 60.000 ermordeten griechischen Juden, wurden zehntausende Griechen liquidiert; mindestens 100.000 verhungerten. Nach dem deutschen Abzug litt jeder dritte Grieche an epidemischen Infektionskrankheiten. Viele waren obdachlos, da etwa 100.000 Wohnungen oder Häuser total zerstört wurden. Die gesamte Wirtschaft und Infrastruktur des Landes wurde durch die Okkupation zerstört, so etwa die “kriegswichtigen” Bergwerke im Raubbau ausgebeutet. Griechenland hat sich nie ganz davon erholt. 1945 bezifferte die griechische Seite den Schaden auf über zehn Milliarden Vorkriegsdollar. Hiervon erhielt Griechenland an Reparationen einen Gegenwert von etwa 25 Millionen Dollar, zumeist über Demontage von Industrieanlagen (in Deutschland abgebaute Industrieanlagen als Wiedergutmachung wurden nach Griechenland geliefert, Anm.), etc. Infolge des Kalten Krieges wurde die Reparationsfrage auf Druck der USA praktisch abgewürgt, um Westdeutschland als Brückenkopf gegen Osten aufzubauen. Man könnte sagen, Griechenland hat in der Reparationsfrage den größten Nachholbedarf.

derStandard.at: Die Reparationsforderungen sind also kein neues Thema?

Fleischer: Der Zeitpunkt ist extrem ungünstig, denn in Deutschland heißt es: Jetzt ist das Land pleite, jetzt erinnern sie sich plötzlich daran. Das stimmt so aber nicht. Die Reparationsfrage wurde über Jahrzehnte hinweg immer wieder von griechischer Seite vorgebracht, trotz offizieller Blockierung des Themas. Vor der deutschen Einigung 1990 hieß es, Gesamtdeutschland hat den Zweiten Weltkrieg geführt, das halbe Deutschland kann nicht für alle Kriegsschäden aufkommen. Nach 1990 hieß es dann: Jetzt ist so viel Zeit vergangen, jetzt hat sich die Sache von selbst erledigt. […]

[via derstandard.at, “Freunde zahlen ihre Schulden” (Daniela Rom interviewt den Historiker Hagen Fleischer), 17.09.2012]

Βιέννη, Αυστρία

Το ελληνικό αίτημα για καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων από τη Γερμανία είναι απόλυτα δικαιολογημένο, καθώς η Ελλάδα ήταν η μόνη από τις κατεχόμενες από τη ναζιστική Γερμανία μη σλαβικές χώρες (μετά την Πολωνία, τη Γιουγκοσλαβία και τη Σοβιετική Ένωση) η οποία είχε τις μεγαλύτερες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και σε υλικές ζημίες, τονίζει ο αυστριακής καταγωγής, ιστορικός και καθηγητής Νεότερης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Χάγκεν Φλάισερ, σε συνέντευξή του στην αυστριακή εφημερίδα Der Standart.

Απαριθμώντας αυτές τις απώλειες, επισημαίνει πως, πέρα από τους 60.000 Έλληνες Εβραίους που δολοφονήθηκαν, δεκάδες χιλιάδες άλλοι Έλληνες εκτελέστηκαν· τουλάχιστον 100.000 πέθαναν από πείνα· ένας στους τρεις Έλληνες υπέφερε από επιδημικές ασθένειες μετά τη γερμανική αποχώρηση· πολλοί ήταν άστεγοι, καθώς είχαν καταστραφεί περί τις 100.000 κατοικίες· ολόκληρη η οικονομία και οι υποδομές της χώρας καταστράφηκαν στη διάρκεια της κατοχής και η Ελλάδα, από τότε, ποτέ δεν συνήλθε.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ελληνικής πλευράς το 1945, η ζημία ανερχόταν σε πάνω από δέκα δισεκατομμύρια προπολεμικά δολάρια, από αυτά η Ελλάδα πήρε ως αποζημιώσεις περί τα 25 εκατομμύρια δολάρια, σε σημερινές τιμές, κυρίως σε μορφή αποσυναρμολογημένων βιομηχανικών εγκαταστάσεων από τη Γερμανία που μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα, αλλά ακόμη και αυτά τα 25 εκατομμύρια δολάρια δεν πληρώθηκαν στην Ελλάδα από τους Γερμανούς, αλλά από την Υπηρεσία Αποζημιώσεων των Συμμάχων.

Στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου και κάτω από την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών, το ζήτημα των αποζημιώσεων πρακτικά «πνίγηκε» για να καταστεί η Γερμανία προγεφύρωμα κατά των ανατολικών χωρών και μπορεί να ειπωθεί πως η Ελλάδα έχει στο θέμα των αποζημιώσεων τη μεγαλύτερη ανάγκη αποκατάστασης.

Όπως σημειώνει ο κ. Φλάισερ, η τωρινή χρονική στιγμή δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή για το ζήτημα των αποζημιώσεων, καθώς η γερμανική πλευρά διατείνεται πως η Ελλάδα θυμήθηκε ξαφνικά το θέμα επειδή είναι τώρα χρεοκοπημένη, όμως αυτό δεν αληθεύει, διότι το ζήτημα ετίθετο κάθε τόσο, επί δεκαετίες, από την ελληνική πλευρά, παρά το επίσημο μπλοκάρισμα του θέματος.

Πριν από τη γερμανική επανένωση χρησιμοποιούνταν το επιχείρημα πως ολόκληρη η Γερμανία είχε διεξάγει το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και δεν μπορούν να ζητούνται αποζημιώσεις από το ένα τμήμα της Γερμανίας, ενώ μετά το 1990 το επιχείρημα ήταν πως, έχει περάσει τόσος πολύς χρόνος από τότε και στο μεταξύ τα ζητήματα έχουν λυθεί από μόνα τους. […]

[via in.gr, «Ιστορικά και ηθικά θεμελιωμένη αξίωση» οι γερμανικές αποζημιώσεις λέει ο Χ.Φλάισερ, 18/09/2012]

Vortrag in Köln: “Ermittlungen zur Shoah in Griechenland” / Διάλεξη στην Κολωνία: “Έρευνες για τη Σοά στην Ελλάδα”

Freitag, 13. Mai 2011, 19.30 Uhr, Köln-Innenstadt

Bildbericht und Vortrag

Ermittlungen zur Shoah in Griechenland

von

Christoph U. Schminck-Gustavus

(Prof. em. für Rechtsgeschichte, Universität Bremen)

Willy Schwarz

(Chicago/Bremen)

singt hebräische und sephardische Lieder zur Shoah.

70 Jahre nach dem Beginn der deutschen Besatzung die Schrecken des Zweiten Weltkriegs in Griechenland unvergessen. Der Referent hat jahrelang im Epirus Zeugnisse und Erinnerungen an diese Zeit gesammelt und aufgezeichnet. Der Vortrag wird sich auf die Deportation der Jüdischen Gemeinde der Stadt Joannina konzentrieren.

Joannina war bis September 1943 italienisch besetzt. Als nach dem Kriegsaustritt Italiens die deutsche Besatzungmacht dort einrückte, begann sie auch hier mit der Ausmordung der griechischen Judenheit. Am 25. März 1944 begann die „Endlösung der Judenfrage“. Dem sind schließlich die jüdischen Gemeinden Griechenlands fast vollständig zum Opfer gefallen.

Beteiligt am Mordprogramm waren der Befehlshaber der deutschen Sicherheitspolizei in Athen, Walter Blume und der Bremer Gestapobeamte Friedrich Linnemann. Gegen sie ermittelte die Staatsanwaltschaft ab 1964. Das Verfahren wurde aber 1970 eingestellt und die Täter außer Verfolgung gesetzt.

Ansprechpartner: Initiativgruppe Griechische Kultur in der Bundesrepublik Deutschland e.V., Dr. Diana Siebert, 0178/3227005, ds@pop-griechische-kultur.de

Ort: Karl-Rahner-Akademie, Jabachstr.4-8, Köln-Innenstadt

______________________________________________________________

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 13/05/2011, ΩΡΑ 19.30 ΣΤΗΝ ΚΟΛΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΗ ΕΙΚΟΝΩΝ

Έρευνες για τη Σοά στην Ελλάδα

από τον Christoph U. Schminck-Gustavus

(καθηγητή της Ιστορίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμο της Βρέμης)

– ο Willy Schwarz ερμηνεύει εβραϊκά και σεφαραδίτικα τραγούδια για τη Σοά –

70 χρόνια μετά την έναρξη της γερμανικής κατοχής, η φρίκη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου μένει στην Ελλάδα αλησμόνητη. Ο εισηγητής συνέλεξε και κατέγραψε επί μακρόν στην Ήπειρο μαρτυρίες και μνήμες από αυτήν την περίοδο. Η διάλεξη θα επικεντρωθεί στον εκτοπισμό της εβραϊκής κοινότητας της πόλης των Ιωαννίνων.

Τα Ιωάννινα παρέμειναν υπό ιταλική κατοχή μέχρι το Σεπτέμβριο του 1943. Η τελευταία φάση της μαζικής εξόντωσης των Ελλήνων Εβραίων άρχισε μετά την έξοδο της Ιταλίας από τον πόλεμο στις 8 Σεπτεμβρίου 1943. Μέχρι τότε, οι ιταλικές δυνάμεις κατοχής είχαν αφήσει τις εβραϊκές κοινότητες ανενόχλητες. Εκτοπισμοί Εβραίων είχαν πραγματοποιηθεί μόνο στις περιοχές που κατείχαν οι γερμανικές δυνάμεις.

Στις 25 Μαρτίου 1944 άρχισε η «τελική λύση του εβραϊκού ζητήματος» και στις περιοχές που μέχρι τότε κατείχαν οι ιταλικές δυνάμεις. Έτσι αφανίστηκαν σχεδόν ολοσχερώς οι ελληνικές εβραϊκές κοινότητες που είχαν απομείνει.

Στη συστηματική εξόντωση συμμετείχαν ο διοικητής της γερμανικής ασφάλειας στην Αθήνα, Walter Blume, και ο υπάλληλος της γκεστάπο, Friedrich Linnemann από τη Βρέμη. Το 1964, η Εισαγγελία Βρέμης διέταξε ειδική έρευνα εις βάρος τους. Η διαδικασία διακόπηκε το 1970 και μαζί της η δίωξη των δραστών.

Διοργάνωση: Πολιτιστική Ομάδα Πρωτοβουλίας / Initiativgruppe Griechische Kultur in der Bundesrepublik Deutschland e.V., Dr. Diana Siebert, 0178/3227005, ds@pop-griechische-kultur.de

Διεύθυνση: Karl-Rahner-Akademie, Jabachstr.4-8, Köln-Innenstadt

  • Η ευθύνη της μετάφρασης μας βαραίνει αποκλειστικά. Χρησιμοποιήσαμε και την εξής πηγή.

“Το πλιάτσικο”, ένα άρθρο του Αλέκου Ράπτη για τον εκτοπισμό των Γιαννιωτοεβραίων και την καταλήστευση των περιουσιών τους

Από την έγκριτη ιστοσελίδα του Ζαν Κοέν αναδημοσιεύουμε ένα άρθρο του ερευνητή και αρθρογράφου Αλέκου Ράπτη σχετικά με τη συνεργασία των τοπικών αρχών των Ιωαννίνων με τους Γερμανούς για τον εκτοπισμό των Εβραίων της πόλης στα στρατόπεδα εξόντωσης και την καταλήστευση, εν συνεχεία, των περιουσιών τους. Το άρθρο συνοδεύεται από σημαντικά ντοκουμέντα που είχε την καλοσύνη να μας στείλει ο συντάκτης του.

Το πλιάτσικο

Ιωάννινα 07/06/2010

Αγαπητοί συλλίστορες

Θα επιθυμούσα να θέσω κάποια ζητήματα στην κρίση σας αναφορικά με την επιστημονική ημερίδα που παρουσιάστηκε στα Γιάννενα στις 26 Απριλίου του 2010 μια εκδήλωση που αναφερόταν στα κατοχικά Γιάννενα, με σημαντικές αναφορές στην εκτόπιση των μελών της Εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων από τους Ναζί στις 25 Μαρτίου 1944.

Ακόμη θα ήθελα να ρωτήσω εσάς τους αγαπητούς μου συλίστορες, στο κατά πόσον θα πρέπει να αισθάνονται υπερήφανοι οι Γιαννιώτες για την συνολική εξόντωση των 1850 Γιαννιωτοεβραίων συμπολιτών μας, από τους Ναζί στα στρατόπεδα θανάτου του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου στην Πολωνία.

Στην συγκεκριμένη εκδήλωση για τα κατοχικά Γιάννενα κατέθεσα μια σειρά από ερωτήσεις, αναφορικά με τον ρόλο, της Ιεράς Μητρόπολης Ιωαννίνων, της Χωροφυλακής και την όποια συνεργασία με τους Ναζί, καθώς και το «πλιάτσικο», δηλαδή την καταλήστευση που πραγματοποίησαν Γιαννιώτες πολίτες στα περιουσιακά στοιχεία (κινητά και ακίνητα) των Γιαννιωτοεβραίων συμπολιτών μας με την ανοχή των Ναζί, τις επόμενες μέρες μετά την 25 Μαρτίου 1944, αλλά και τα επόμενα χρόνια που ακολούθησαν.

Δυστυχώς μέχρι τις μέρες μας το ζήτημα αυτό ακόμη παραμένει ταμπού στα Γιάννενα, καθώς κανένας δεν επιθυμεί να κατονομάσει τους ντόπιους Γιαννιώτες που συνεργάστηκαν με τους Ναζί στην διάρκεια της κατοχής. Έτσι λοιπόν κάποιοι από τους ομιλητές στην ημερίδα για τα κατοχικά Γιάννενα ακόμη και σήμερα επιχειρούν να στρογγυλέψουν την Ιστορία αναφερόμενοι γενικά και αόριστα στους κακούς Γερμανούς, στους καημένους Γιαννιωτοεβραίους και στους στενοχωρημένους Γιαννιώτες που έκλαιγαν όταν οι Ναζί οδηγούσαν στο θάνατο το σύνολο των μελών της Εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων.

Στο τέλος οι επόμενες γενιές θα πιστέψουν, όπως θα πιστέψω και εγώ ότι κάθε Γιαννιώτης προσπάθησε να σώσει και έναν Γιαννιωτοεβραίο από τα νύχια των Ναζί και το κατάφερε.

Όμως η ιστορική μνήμη έρχεται να διαψεύσει τα καλώς κείμενα και την απόπειρα της στρογγυλοποίησης των τραγικών εκείνων στιγμών που βίωσε η Εβραϊκή κοινότητα Ιωαννίνων, στις 25 Μαρτίου 1944.

Η ευθύνη είναι συνολική και συλλογική για όλους εμάς τους Γιαννιώτες που άλλοι βίωσαν τα γεγονότα και άλλοι τα κατέγραψαν ενώ άλλοι διέδωσαν την ιστορική μνήμη από γενιά σε γενιά.

Για όλα αυτά τα παραπάνω, αγαπητοί συλίστορες, θα σας καταθέσω κάποια στοιχεία ούτως ώστε να γνωρίσετε με στοιχεία και ονοματεπώνυμα τι ακριβώς έγινε στο πριν της 25ης Μαρτίου 1944 αλλά και στο μετά που ακολούθησε όταν πλέον η τραγική κοινότητα των Γιαννιωτοεβραίων είχε εξοντωθεί από τους Ναζί στα στρατόπεδα θανάτου του Άουσβίτς και του Μπιρκενάου στην Πολωνία.

Η δράση της φασιστικής οργάνωσης τα «Εθνική Ένωση Ελλάς», (Ε.Ε.Ε.) «Τρία Έψιλον», στα Γιάννενα

Στην Ελλάδα, την εποχή του μεσοπολέμου ήδη είχαν ιδρυθεί και λειτουργούσαν πάνω από 10 φασιστικές οργανώσεις δομημένες οργανωτικά στα πρότυπα των γερμανικών Φραικόρπς και των άλλων παραστρατιωτικών οργανώσεων, που προετοίμασαν στη Γερμανία, την άνοδο του Ναζισμού.

Το 1927 στην Θεσσαλονίκη ιδρύεται η φασιστική οργάνωση «Εθνική Ένωση Ελλάς» , (Ε.Ε.Ε.) ή αλλιώς όπως λεγόταν « Τα Τρία Έψιλον », με ρόλο την «άμυνα του Έθνους» απέναντι στον κομμουνισμό και σε οτιδήποτε άλλο που θα επέφερε κοινωνικούς τριγμούς στο κοινωνικό κατεστημένο της εποχής.

«Τα Τρία Έψιλον» είχαν ιδεολογική πλατφόρμα τον αντικομουνισμό, τον αντισημιτισμό και τον αντικοινοβουλευτισμό ενώ ήταν ορκισμένοι εχθροί του ταξικού συνδικαλισμού και των κοινοβουλευτικών κομμάτων.

Το καλοκαίρι του 1931 έκαναν την εμφάνισή τους στα Γιάννενα τα πρώτα μέλη της Ε.Ε.Ε και όπως ανέφερε η εφημερίδα της εποχής «Ο Κήρυξ», σκοποί των «Τριεψιλιτών» ήταν «η καταπολέμηση του Εβραϊσμού και του Κομμουνισμού».

Η εξτρεμιστική δραστηριότητα των μελών της φασιστικής οργάνωσης Ε.Ε.Ε. του τοπικού παραρτήματος Ιωαννίνων αρχίζει να εντείνεται, με την ανοχή κάποιων κύκλων της τοπικής κοινωνίας, με αποτέλεσμα την απαρχή μια σειρά βιαιοπραγιών κατά των Γιαννιωτοεβραίων.

Στις αρχές Απριλίου 1934, άγνωστοι ρίχνουν σε εβραϊκό εμπορικό μαγαζί της πόλης , σημείωμα που αναγράφονται τα εξής :

«Ε.Ε.Ε». –  Αυτά Οβριέ, θα σου φάν΄ το κεφάλι.

Γενική σφαγή Εβραίων τη 15-6-1934»

Στις 17-4-1934 στο χωριό Ανατολή, εξυβρίσθει και ξυλοκοπήθηκε άγρια ο Εβραίος έμπορος, γυρολόγος, Αβραάμ Σαμουήλ Μεγίρ, από δύο “Τριεψιλίτες” του χωριού.

Στις 20- 8 –1934 ο Χρηστοβασίλης γράφει από την «Ελευθερία»:

«Ο Εμπορικός Σύλλογος ευρίσκεται άνω κάτω, εκ της μη προσελεύσεως και συμμετοχής των Ισραηλιτών εμπόρων εις την γενικήν συνέλευσην αυτού, λόγω του ότι , ως ισχυρίζονται ούτοι, ο σύλλογος διοικείται παρ΄ανθρώπων, διαπνεομένων από μίσους κατά του Ισραηλιτικού στοιχείου και ως απόδειξις φέρεται ότι τα ίδια πρόσωπα προΐστανται του Εμπορικού Συλλόγου και της Ε.Ε.Ε., ής σκοπός είναι η καταπολέμησης παντός εβραϊκού, διανεμηθείσης παρ΄αυτής και προκηρύξεως προς το κοινόν, δι΄ής συνιστάται μποϋκοτάζ κατά Ισραηλιτών εμπόρων, μέχρις ότου έλθει ο καιρός καθ΄όν θα εκτοπισθή βιαίως τω εν Ηπείρω Ισραηλιτικόν στοιχείον.»

Την ίδια εποχή μια «Προκήρυξη», της ΕΘΝΙKHΣ ΕΝΩΣΙΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ε.Ε.Ε.) – Παράρτημα Ιωαννίνων, απευθύνεται «Προς όλους τους Έλληνας Ορθοδόξους Χριστιανούς».

Η προκήρυξη του τοπικού παραρτήματος Ε.Ε.Ε. Ιωαννίνων έχει 34 θέσεις που εκφράζουν έντονο αντιεβραϊκό μένος ενώ στο τέλος της προκήρυξης αναφέρονται:

“Hμείς οι Έλληνες τους οποίους φοβούνται και μισούν περισσότερο οι Εβραίοι, διότι ο Ελληνικός Πολιτισμός…. δεν πρέπει να στερήσωμεν και εις την σημερινήν κρίσιμον περίστασην της παγκοσμίου πάλης εναντίων της επιβολής του Ιουδαϊσμού, αλλά είμεθα πρωτοπόροι εις τον σκληρόν αγώνα.

Δεν συνιστώμεν βιοπραγίας αυταί θα έλθουν με το πλήρωμα του χρόνου….»

Οι φραστικές απειλές της προκήρυξης και γενικότερα όλης αυτής της «δραστηριότητας» αυτών των φασιστικών οργανώσεων, μετά από 10 χρόνια επρόκειτο να γίνουν πραγματικότητα, όταν στις 25 Μαρτίου 1944 συνελήφθησαν όλοι οι Γιαννιωτοεβραίοι από τον γερμανικό στρατό και εξοντώθηκαν στα Ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου.

Η Ελληνική χωροφυλακή και η Υπηρεσία Ειδικής Ασφαλείας στα Γιάννενα

Η Υπηρεσία Ειδικής Ασφαλείας είχε ιδρυθεί τον Σεπτέμβριο του 1925 και εντάχθηκε στην χωροφυλακή σαν μονάδα με καθήκοντα στενής παρακολούθησης της «ξένης προπαγάνδας» και του κομμουνισμού.

Κατά την διάρκεια του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου στην Υπηρεσία της Ειδικής Ασφάλειας ήταν ενταγμένοι 445 αξιωματικοί και υπαξιωματικοί, 30 πολιτικοί πράκτορες και 1200 αστυφύλακες.

Το 1944 η Ελληνική Χωροφυλακή στην διάρκεια της γερμανικής κατοχής στην πόλη των Ιωαννίνων παρουσίαζε την παρακάτω οργανωτική δομή:

Ανωτέρα Διοίκηση Χωροφυλακής Ηπείρου.

Ταρσακόπουλος, Ανώτερος Διοικητής Χωροφυλακής Ηπείρου

Διοίκηση Χωροφυλακής Ιωαννίνων.

Χρηστινίδης Ιωάννης, ταγματάρχης, διοικητής Χωροφυλακής Ιωαννίνων.

Υπαγόμενο Γραφείο στη Διοίκηση Χωροφυλακής Ιωαννίνων:

Γραφείο Ειδικής Ασφαλείας.

Κοτοπούλης, Διοικητής Ασφαλείας.

Τμήμα Ασφαλείας Ιωαννίνων

Γρίβας Ιωάννης, υπομοίραρχος, διοικητής Τμήματος Ασφαλείας Ιωαννίνων.

Ομάδα δίωξης Τμήματος Ασφαλείας Ιωαννίνων.

Αγοράκης Σταύρος, ανθυπασπιστής, αρχηγός της ομάδας.

Φατούρος Ν. ενωματάρχης.

Χρυσικόπουλος Χρ. υπενωματάρχης.

Γεωργούτσος Γ. υπενωματάρχης.

Στα Γιάννενα υπήρχαν τρία (3) Τμήματα Χωροφυλακής:

Το Α΄ Τμήμα Χωροφυλακής στεγαζόταν μαζί με την Διοίκηση Χωροφυλακής και βρισκόταν κοντά στην Ζωσιμαία Ακαδημία στην σημερινή οδό Δωδώνης.

Το Β΄ Τμήμα Χωροφυλακής στεγαζόταν στο στενό της οδού Λόρδου Βύρωνος.

Το Γ΄ Τμήμα Χωροφυλακής στεγαζόταν κοντά στην Εκκλησία του Αρχιμαντρειού.

Στις 18 Ιανουαρίου 1945, η Εφημερίδα Αγωνιστής, «καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων» αναφέρεται σε σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην διάρκεια της κατοχής στο σπίτι του ανθυπασπιστή Αγοράκη Σταύρου, στην οποία συμμετείχαν Γερμανοί Αξιωματικοί, ο ανθυπασπιστής Φατούρος Ν, και Χωροφύλακες της ομάδας Δίωξης κατά του κομμουνισμού.

Στις 19 Ιανουαρίου 1945, η Εφημερίδα Αγωνιστής, «καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων» αποκαλύπτει την στενή συνεργασία στην διάρκεια της κατοχής, που είχε ο Διοικητής του Τμήματος Ασφαλείας Ιωαννίνων υπομοίραρχος Γρίβας Ιωάννης με τον Διευθυντή της Γερμανικής Αστυνομίας Τάξεως (Ordnungspolizei) και την Γερμανική υπηρεσία SiPo/S.D (Sicherheitspolzei/Sicherheitsdienst – Αστυνομία Ασφαλείας / Υπηρεσία Ασφαλείας.

Στις 10 Φεβρουαρίου 1945, η Εφημερίδα Αγωνιστής, «καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων», δημοσιεύει την συγχαρητήρια επιστολή με αύξοντα αριθμό 74, του διοικητή της Γερμανικής Αστυνομίας Τάξεως, (Ordnungspolizei) προς τον Γενικό Διοικητή Ηπείρου Μιχαήλ Τσιμπρή.

Στην επιστολή αυτή ο διοικητής, με βαθμό ταγματάρχη της Γερμανικής Αστυνομίας Τάξεως, (Ordnungspolizei), στα Γιάννενα, πλέκει το εγκώμιο των ανδρών της Ελληνικής Χωροφυλακής αναφέροντας επι λέξει:

«Κατά την αναχώρησην των Εβραίων η Ελληνική Χωροφυλακή επετέλεσε καλώς τα ανατεθέντα αυτή καθήκοντα» …ενώ παρακάτω αναφέρει:

«Ίδια ηργάσθη καλώς ο Διευθυντής του Τμήματος Ασφαλείας υπομοίραρχος Γρίβας και εις αυτόν οφείλεται κατά το μέγα μέρος το επιτευχθέν αποτέλεσμα».

Η μαρτυρία του Κώστα Παπαγεωργίου του Αποστόλου στο χειρόγραφο κείμενο που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα του ΕΑΜ «Αγωνιστής» είναι συγκλονιστική και αναφέρει πως οι Γερμανοί πραγματοποίησαν μια σύσκεψη τα ξημερώματα της 25ης Μαρτίου 1944,στην οποία συμμετείχαν οι Διοικητές, οι αξιωματικοί και οι χωροφύλακες των τμημάτων Ασφαλείας. Σ΄αυτή την σύσκεψη πάρθηκε και η τελική απόφαση στο πως και κατά πόσον θα μπορέσουν να εγκλωβίσουν τους Γιαννιωτοεβραίους μέσα στα σπίτια τους την 25 Μαρτίου 1944, για να μπορέσουν να τους συλλάβουν και να τους εκτοπίσουν.

«Από 4ης πρωινής εκύκλωσαν Εβρα.[αίους] μέχρι ορφανοτροφείο και οδό Μητρόπολης. Αφού προσεκάλεσαν διοικητάς, αξιωματ. χωρ. και Τμ. Ασφ. και ανεκοίνωσαν απόφασιν 3ην πρωινήν…»

Μαρτυρία του Αποστόλη Παπαγεωργίου του Κωνσταντίνου στον Αλέκο Ράπτη, 2 Μαΐου 2010:

« Η γιαγιά μου λεγόταν Ρίνα Νταλαγιάννη – Παπαγεωργίου και είχε το σπίτι της στην οδό Παύλου Μελά, εκεί κοντά που είναι το ΙΚΑ σήμερα.

Είχε ένα μαγαζάκι με μια πλεχτομηχανή στην οδό Λόρδου Βύρωνος και προσπαθούσε μέσα στην κατοχή και τη σκλαβιά να ζήσει την οικογένειά της .

Εκείνο το πρωί της μαύρης μέρας της 25 Μαρτίου 1944, ξεκίνησε με τα πόδια για να πάει στο μαγαζί της. Είχε φτάσει σχεδόν κάπου εκεί κοντά στο Γυαλί Καφενέ όταν είδε τα Γερμανικά φορτηγά να περνούν μπροστά της φορτωμένα με τον κόσμο, τους Γιαννιωτοεβραίους, που τους έπαιρναν από τα Γιάννενα, κοντοστάθηκε και τους κοίταζε, είχε πολλές φιλενάδες Γιαννιωτοεβραίες που ερχόταν στο μαγαζί της.

Ξαφνικά άκουσε μια φωνή από τα φορτηγά που πέρναγαν, γύρισε και είδε μια από τις φιλενάδες της πάνω στο φορτηγό που της φώναξε:

«Ώ, κυρά – Ρίνα πιάσε τα κλειδιά από το σπίτι μου για να το προσέχεις» και της πέταξε μια αρμαθιά κλειδιά και ύστερα χάθηκε μέσα στο νερόχιονο.

Η γιαγιά η Ρίνα πήγε στο μαγαζί της και έβαλε τα κλειδιά σε μια πρόκα στο τοίχο. Δεν πέρασε μια ώρα και στο μαγαζί εμφανίστηκε ένας Τζανταρμάς (χωροφύλακας)που της είπε αμέσως επιτακτικά: «Δώσμ΄τα κλειδιά τσ΄Οβριάς, φέρτα τώρα , που τάχς΄». Τούδωσε τα κλειδιά και του είπε: «πάρτα Χριστιανέ΄μ», κι΄ο «Τζανταρμάς» πήρε τα κλειδιά και πήγε στο σπίτι της Γιαννιωτοεβραίας για το πλιάτσικο που μόλις είχε αρχίσει.

«Το Πλιάτσικο» ή αλλιώς η καταλήστευση των Εβραϊκών περιουσιών από Γιαννιώτες πολίτες

Οι Γερμανοί από την πλευρά τους πήραν ότι ήθελαν. Το πρώτο πλιάτσικο διενεργήθηκε από Γιαννιώτες πολίτες, στις περιουσίες των εβραικών σπιτιών και εμπορικών μαγαζιών περίπου στις 3 το μεσημέρι της ίδιας μέρας, δηλαδή λίγες ώρες αργότερα με τον εκτοπισμό των Γιαννιωτοεβραίων συμπολιτών μας από τα Γιάννενα.

Οι Γερμανοί έδωσαν την άδεια στους πιο κοντινούς συνεργάτες τους να ανοίξουν τα μαγαζιά και να προχωρήσουν στο πλιάτσικο των αγαθών και σε ότι δήποτε άλλο ήταν χρήσιμο, ενώ ταυτόγχρονα τους επέτρεψαν να να γίνουν οι κύριοι ιδιοκτήτες σε Εβραϊκά σπίτια και μαγαζιά.

Ο Γενικός Διοικητής Ηπείρου Μιχαήλ Τσιμπρής που υπήρξε ο επίσημος συνεργάτης των Γερμανών έδωσε εντολή για την άμεση διανομή δηλαδή την καταλήστευση των Εβραϊκών περιουσιών στα Γιάννενα.

Στους επόμενους μήνες που ακολούθησαν από την ημέρα της εκτόπισης το πλιάτσικο ή αλλιώς η καταλήστευση των περιουσιακών στοιχείων των Γιαννιωτοεβραίων, συνεχιζόταν κανονικά με την επίσημη σφραγίδα των δωσίλογων και των συνεργατών των Ναζί στα Γιάννενα.

Το υπόμνημα του Δούμα Δημητρίου, (φωτο 1 και φωτο 2) που ήταν έμπορος Ιωαννίνων και το οποίο απευθύνεται στον Γενικό Διοικητή Ηπείρου, Μιχαήλ Τσιμπρή, με ημερομηνία 10 Ιουνίου 1944 είναι αρκετά αποκαλυπτικό καθώς καταγράφονται εν τω συνόλω όλες οι περιουσίες των Γιαννιωτοεβραίων μέσα σε μια τρισέλιδη αναφορά.

Αλέκος Ράπτης “Το πλιάτσικο”, φωτο 1

Αλέκος Ράπτης “Το πλιάτσικο”, φωτό 2

Είναι το υπόμνημα που παραμένει ο αδιάψευστος μάρτυρας για τον τρόπο και την μεθοδολογία με τον οποία καταπατήθηκαν και κυριολεκτικά καταληστεύθηκαν περιουσίες εμπορικών καταστημάτων των Γιαννιωτοεβραίων, περιουσίες που διαμοίρασαν οι Γιαννιώτες συμπολίτες μου με την ανοχή και την συνεργασία της Γερμανικής Στρατιωτικής Διοίκησης Ιωαννίνων.

Το έγγραφο (φωτο 3) απευθύνεται στον Γενικό Διοικητή Ηπείρου, Τσιμπρή Μιχαήλ. Η ημερομηνία του εγγράφου εμφανίζει ημερομηνία 13 Μαΐου 1944 σχεδόν ένα μήνα από την εκτόπιση των Γιαννιωτοεβραίων και αποτυπώνεται εμφανώς επί του εγγράφου η καταλήστευση των Εβραϊκών μαγαζιών στα Γιάννενα από τις Δημόσιες Υπηρεσίες.

Αλέκος Ράπτης “Το πλιάτσικο”, φωτο 3

Το έγγραφο (φωτο 4) που απευθύνεται στον Γενικό Διοικητή Ηπείρου, Τσιμπρή Μιχαήλ. Η ημερομηνία του εγγράφου εμφανίζει ημερομηνία 18 Μαΐου 1944 σχεδόν ένα μήνα από την εκτόπιση των Γιαννιωτοεβραίων και φανερώνει την αγωνία των Δημοσίων Υπηρεσιών να καρπωθούν κατόπιν εντολής του Γενικού Διοικητή Ηπείρου, τα εμπορικά καταστήματα των Γιαννιωτοεβραίων της πόλης των Ιωαννίνων.

Αλέκος Ράπτης “Το πλιάτσικο”, φωτο 4

Στις 23 Ιανουαρίου 1945, η Εφημερίδα Αγωνιστής, «καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων», αναφέρεται στην στρατιωτική διαταγή, της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, η οποία καταγράφει την θλιβερή εικόνα του πλιάτσικου όπως αυτό επιχειρείται από Γιαννιώτες πολίτες εις βάρος των Γιαννιωτοεβραικών περιουσιών.

Η συγκεκριμένη διαταγή είναι σαφής καθώς αναφέρει ότι «πολλοί πολίτες καταστρέφουν Ισραηλιτικές περιουσίες» προξενώντας υλικές καταστροφές στα σπίτια και αφαιρούν διάφορα υλικά, πόρτες, παράθυρα, κεραμίδια κλπ.

Επίσης η διαταγή της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ επισημαίνει ότι από τούδε και στο εξής, όποιος θα συλληφθεί να κλέβει περιουσιακά στοιχεία των Γιαννιωτοεβραίων θα παραπεμφθεί και θα τιμωρηθεί αυστηρά από το Στρατοδικείο.

Στις 25 Ιανουαρίου 1945, η Εφημερίδα Αγωνιστής, «καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων», ανακοινώνει άλλη μια στρατιωτική διαταγή της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, που αναφέρει ότι τα περιουσιακά στοιχεία των μελών της Εβραϊκής Κοινότητας Ιωαννίνων είναι υπό την προστασία και την εγγύηση που παρέχει ο ΕΛΑΣ και ο οποίος έχει καθορίσει σαν άμεσο διαχειριστή την Επιμελητεία του Αντάρτη (ΕΤΑ).

Τέλος η διαταγή της ΥΙ Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ κλείνει με την αυστηρή προειδοποίηση προς όλους τους Γιαννιώτες ότι έως τις 25 τρέχοντος, θα πρέπει όλοι να δηλώσουν στην Επαρχιακή ΕΤΑ Ιωαννίνων, όποια είδη έχουν στην κατοχή τους ή τα αγόρασαν από τις αρχές κατοχής και τα οποία προέρχονται από περιουσιακά στοιχεία των Γιαννιωτοεβραίων της πόλης των Ιωαννίνων.

Την 1η Απριλίου 1945, η Εφημερίδα Αγωνιστής, «καθημερινό Όργανο της Επαρχιακής Επιτροπής του Ε.Α.Μ Γιαννίνων», μέσα από ένα πρωτοσέλιδο δίστηλο άρθρο αποκαλύπτει τα έργα και τις ημέρες όλων αυτών που συμμετείχαν στο «πλιάτσικο ή αλλιώς την καταλήστευση των περιουσιακών στοιχείων κινητών και ακινήτων της Γιαννιωτοεβραικής Κοινότητας Ιωαννίνων.

«… Με τον άνανδρο και βάρβαρο διωγμό των συμπολιτών μας Εβραίων η περιουσία τους έμεινε στο έρμαιο των διαφόρων Τσιμπρήδων – Φράντζηδων – πάτερ Αθανασίου κι΄όλου αυτού του έντιμου συναφιού…

Η ρεμούλα και η κλεψιά που επικράτησε είναι κάτι που έγινε γνωστό σε όλη την Ήπειρο και για να καλύψουν τις βρωμιές τους έδιναν πότε – πότε και μερικά ψίχουλα στους υπαλλήλους ή σε κανένα χωριό.

Ο αξιότιμος κ. Γιαννής μετέφερε δεκάδες ολοκλήρων αυτοκινήτων εμπορευμάτων στην Αθήνα και τα πούλησε.

Ο Σεβασμιώτατος Σπυρίδων προέβη στην αγιώτατη πράξη της περισυλλογής μερικών αυτοκινήτων εμπορευμάτων για την Αθήνα.

Ο Πάτερ Αθανάσιος αφού επροίκησε όλες τις «ανεψιές»…με μερικές χιλιάδες πήχεις υφασμάτων χασέδων, κάμποτ και κάμποσων δεκάδων σερβιτσιών κατά προτίμηση πολυτελείας, μερίμνησε για τον πλουτισμό της Μητρόπολης και του σπιτιού του με άλλα εμπορεύματα που ανακάλυψε προ ολίγου η Πολιτοφυλακή.

Ο κ. Φρόντζος δίπλα στα υψηλά του καθήκοντα δεν ξέχασε να εφοδιάσει και το σπίτι με μερικές δεκάδες κιβώτια από τα «ευτελή» αυτά πράματα και έτσι στις γενόμενες έρευνες βρέθηκε το υπόγειό του γεμάτο από κάσσες υαλικών, σερβιτσιών, υφασμάτων, βενζινών κλπ…

…κάποιος άλλος έντιμος κ. του συναφιού αφού ρήμαξε με τη σειρά του τις εβραϊκές αποθήκες , με την είσοδο του ΕΛΑΣ στα Γιάννενα βρέθηκε με μερικές εκατοντάδες τόπια στο σπίτι του και προνοώντας δυσάρεστα απρόοπτα τα τοποθέτησε στο νταβάνι ενός δημοσίου κτιρίου… λέγεται πως η τοποθέτηση και η απόκρυψη ανήκει στον υφασματέμπορα κ. Μέρτζον χωρίς να είναι βέβαιο και αφήνεται στον ίδιο να μας το διευκρινίσει…»

Θεωρώ ότι τα παραπάνω κείμενο είναι αρκετά σαφές και αποκαλύπτει με ονοματεπώνυμο την βρώμικη συνεργασία αυτών των Γιαννιωτών πολιτών με τους Ναζί καθώς επίσης και την διαμόρφωση μιάς συγκεκριμένης οικονομικής ελίτ Γιαννιωτών πολιτών που αναδείχτηκαν οικονομικά αλλά και πολιτικά στην μεταπολεμική Ελλάδα, στην πόλη μας τα Γιάννενα.

Είναι η κοινωνική και οικονομική ανάδειξη αυτών των ανθρώπων που στηρίχτηκαν πάνω στην καταλήστευση και στο «πλιάτσικο» της Εβραϊκής περιουσίας κινητής και ακίνητης των Γιαννιωτοεβραίων συμπολιτών μας, είναι οι Γιαννιώτες συμπολίτες μας που οικοδόμησαν την κοινωνική και οικονομική τους καταξίωση πάνω στο αίμα της τραγικής κοινότητας των Γιαννιωτοεβραίων συμπολιτών μας.

Θεωρώ ότι θα πρέπει να ζητήσουμε μια βαθιά συγνώμη σαν Γιαννιώτες από τους λιγοστούς εναπομείναντες Γιαννιωτοεβραίους στα Γιάννενα και να αναλογισθούμε νοερά την μνήμη όλων των άλλων Γιαννιωτοεβραίων της πόλης μας που άφησαν την τελευταία τους πνοή στα στρατόπεδα θανάτου του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου.

Η Ιστορία και η κοινωνία ας μας κρίνει.

Αλέκος Ράπτης

Ιωάννινα

alekosrr[at]yahoo.gr

Σχετικές αναρτήσεις:

Επιστημονική ημερίδα για τα “Κατοχικά Γιάννενα” (26 Απρ. 2010)

Ένας κριτικός σχολιασμός της ημερίδας για τα “Κατοχικά Γιάννενα”

Ένας κριτικός σχολιασμός της ημερίδας για τα “Κατοχικά Γιάννενα”

Στην on-line έκδοση της εφημερίδας “Ηπειρωτικός Αγών” αναρτήθηκε σήμερα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του διευθυντή της Θύμιου Τζάλλα, το οποίο θέτει εξαρχής το αμείλικτο ερώτημα : “Πότε θα παραδεχθούμε την ιστορία των Γιαννιωτών Εβραίων;” Ο διευθυντής του “Ηπειρωτικού Αγώνα” επιχειρεί στο άρθρο αυτό να παρουσιάσει τις εντυπώσεις του από την ημερίδα για τα “Κατοχικά Γιάννενα” (βλ. την αμέσως προηγούμενη ανάρτηση) που έγινε στις 26 του μηνός σε μια ανακαινισμένη αίθουσα της πόλης. Πριν από δεκαετίες, σημειώνει προσφυώς ο Θ. Τζάλλας, η αίθουσα αυτή δεν ήταν άλλη από την περίφημη “Αίθουσα Τελετών” στην οποία μαθητές, δάσκαλοι και γονείς πραγματοποιούσαν εορτές στη μνήμη των Εθνικών μας Παλιγγενεσιών… Όσον αφορά τη συζήτηση αυτή καθεαυτή, ο συντάκτης του άρθρου στέκεται κριτικά απέναντι στη συναισθηματική φόρτιση ορισμένων ομιλητών, ενώ “το βροντώδες χειροκρότημα του κοινού” (κατόπιν εγκωμιασμού του) τον αφήνει μάλλον αδιάφορο. Η ομιλία της καθηγήτριας Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου, ωστόσο, τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα:

Στον αντίποδα η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (θέμα της ομιλίας της: «Κατοχικά Γιάννενα και Ολοκαύτωμα: Η λογοτεχνία ως μαρτυρία») περιγράφει τελείως διαφορετικά την κατάσταση. Δεν είναι καθόλου βέβαιη για το αν η εβραϊκή κοινότητα, στοχευμένη και αιχμάλωτη από τις άγριες κατοχικές αρχές, και εν μέσω ενός κλίματος αδιαφορίας ή ακόμη και προκατάληψης, θα μπορούσε να σωθεί από μόνη της. Ιδίως μάλιστα τη στιγμή που δεν διέθετε τη βοήθεια των ελληνικών θεσμών και προσώπων με κομβικό ρόλο στα δρώμενα της πόλης. Η κ. Αμπατζοπούλου επικαλείται τα παραδείγματα άλλων πόλεων όπως της Ζακύνθου με το δεσπότη της και της Αθήνας -με τις διοικητικές της αρχές- που κατάφεραν να οργανώσουν τη μαζική διάσωση των εβραίων συμπολιτών τους. Στα Γιάννενα δεν έγινε καμία συντονισμένη ενέργεια πλην του ΕΑΜ που ζητούσε όμως «άνδρες και λίρες» και όχι τρόπο διάσωσης μιας θρησκευτικής μειοψηφίας.

Η κ. Αμπατζοπούλου στέκεται πολύ στο πριν και στο μετά. Στο διαρκώς επαναλαμβανόμενο ανά τη χώρα και την Ήπειρο στερεότυπο της χρέωσης όλων των δεινών στους Εβραίους (από την εποχή του Σκυλόσοφου μέχρι επεισόδια στο τέλος του 19ου αιώνα στα Γιάννενα και ανυπόστατες κατηγορίες για παιδοκτονία σε βάρος Εβραίων στο Πωγώνι του 1918) και κυρίως στα αφιλόξενα για τους Εβραίους μεταπολεμικά Γιάννενα. Αυτή η τελευταία ευκαιρία για τους Γιαννιώτες να βοηθήσουν τους μόλις 163 διασωθέντες εβραίους συμπολίτες που τελικά επέστρεψαν, χάθηκε ανεπιστρεπτί.

Η τελευταία της αναφορά μου φέρνει στο νου το δικό μου σχολείο.

Αν στο κάτω κάτω της γραφής αγαπούσαμε τόσο πολύ τους Εβραίους συμπολίτες μας και τους προστατέψαμε, γιατί αυτή η ξεκάθαρη ενοχική στάση μας μετά; Γιατί τους εξοβελίσαμε από την ιστορία μας με τον ίδιο τρόπο που τους εξοβελίσαμε από τα σπίτιά τους, μη αναγνωρίζοντας τα ως δικά τους όταν (ελάχιστοι από αυτούς) γύρισαν; (Θύμιος Τζάλλας, Πότε θα παραδεχθούμε την ιστορία των Γιαννιωτών Εβραίων;)

Επιστημονική ημερίδα για τα “Κατοχικά Γιάννενα” (26 Απρ. 2010)

Ενδιαφέρουσα πληροφορία μέσω του ΘΕΣΠΡΩΤΙΑ-NEWS (ανακαλύψας ο Abravanel). Όσες και όσοι από σας θα βρίσκεστε αύριο στα Γιάννενα, μη χάσετε αυτή την ημερίδα!

Η σημασία, καθώς και η πρωτοτυπία της ημερίδας αυτής, έγκειται στο ότι θα επιχειρηθεί μια παράλληλη προσέγγιση ζητημάτων που αναφέρονται στην Κατοχή και στις συνέπειές της για το σύνολο του πληθυσμού της πόλης και της ευρύτερης περιοχής: το αντάρτικο, οι διωγμοί των Γιαννιωτών Εβραίων, οι επιπτώσεις στην πόλη, οι ολοσχερείς καταστροφές χωριών που προκάλεσαν οι κατακτητές, η ατιμωρησία των δραστών, θα αποτελέσουν αντικείμενο των ομιλητών της ημερίδας και της συζήτησης που θα ακολουθήσει, σε μια προσπάθεια να αναδειχθεί πληρέστερα το πρόσωπο της πόλης, στην πιο σκοτεινή περίοδο της πρόσφατης ιστορίας.

Η ημερίδα τελεί υπό την αιγίδα του Τμήματος Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Παντείου Πανεπιστημίου και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Iωαννίνων.

Η ημερίδα θα γίνει την Δευτέρα 26 Απριλίου 2010 στις 19:00, στην αίθουσα της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας (Δωδώνης 6).

Θα μιλήσουν οι Ρένα Μόλχο: «Πώς εξιχνιάζεται ένα έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο», Χριστόφορος Σμίνκ-Γκουστάβους: «Μνήμες κατοχής. Μια έρευνα στα Γιάννενα στη δεκαετία του ’90 και πρόσφατες ανακαλύψεις στα γερμανικά κρατικά αρχεία», Ελένη Κουρμαντζή: «Μαρτυρίες Γιαννιωτών για την γερμανική κατοχή», Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου: «Κατοχικά Γιάννενα και Ολοκαύτωμα: Η λογοτεχνία ως μαρτυρία», Σάββας Μιχαήλ: «Ένας Εβραίος Γιαννιώτης στην αραβική Αλ-Ανταλούς».

Για τα γεγονότα της εποχής θα μιλήσουν δυο Γιαννιώτες που τα έζησαν. Θα ακολουθήσει ανοικτή συζήτηση. Συντονιστής: Πάρις Παπαμίχος Χρονάκης