“Ναζισμός και Χριστιανοί”: η ομιλία του Θανάση Ν. Παπαθανασίου στα Γιαννιτσά (10/3/2013)

  • Ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου είναι διδάκτωρ Θεολογίας, συγγραφέας και αρχισυντάκτης του περιοδικού “Σύναξη”.

“Για τους Χριστιανούς η ιστορία προχωρά ως εκτύλιξη μιας αναμέτρησης: κάθε λεπτό –ασταμάτητα– η Ανάσταση αναμετράται με τη θανατίλα του παλιού κόσμου. Υπάρχουν, ωστόσο, και στιγμές με μια ένταση ξεχωριστή ένταση, με μια κρισιμότητα αποκαλυπτική: Είναι οι στιγμές στις οποίες εγείρεται με ορμή ένα αντι-ευαγγέλιο και ο άνθρωπος καλείται να διακρίνει μεταξύ αυτού του αντι-ευαγγελίου και του ευαγγελίου του Χριστού, και να ξεκαθαρίσει με ποιο συντάσσεται, ποιο αποτάσσεται.

Ο Ναζισμός, μόρφωμα του 20ού αιώνα και ήδη παρών στον 21ο, εδράζεται στην αρχαία αποστασία. Στην αυτοθέωση μέσω της ισχύος, στην απόρριψη της «εξ ενός αίματος» συγγένειας πάντων των ανθρώπων, στην εξολόθρευση του αδύναμου ως ελαττωματικού. Αυτή η πίστη, που συμποσούται στην ανακήρυξη της γενέθλιας γη και του φυλετικού αίματος σε πηγές του νοήματος, αποτελεί αντίποδα του εκκλησιαστικού γεγονότος. Η χριστιανική συνείδηση οφείλει να είναι σαφής. Και ακριβώς γι’ αυτό προκύπτει θεόρατο πρόβλημα όταν, ευθέως ή εμμέσως, με θράσος ή με κρυφτούλι λέξεων, συνειδήσεις Χριστιανών συντάσσονται με αυτό(ν) που εκ της ταυτότητός τους αποτάσσονται. […]”

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου

Απόσπασμα από το προλογικό του τεύχους 125 του περιοδικού “Σύναξη”

Πηγή: manifestomag.wordpress.com

Synaxi125

“Η διδασκαλία του Ολοκαυτώματος στο ελληνικό σχολείο. Θεωρητικές προσεγγίσεις και διδακτικές προτάσεις”: Οι περιλήψεις των ανακοινώσεων

Βασίλης Αντωνόπουλος, Το Ολοκαύτωμα στο μάθημα των Θρησκευτικών

Το ερώτημα των προφητών της Παλαιάς Διαθήκης προς τον Θεό: «Τί ὅτι ὁδός ἀσεβῶν εὐοδοῦται;» (Γιατί για τους ασεβείς όλα πάνε καλά;) επανήλθε στο προσκήνιο μετά το Άουσβιτς με ασύλληπτη ένταση. Ο Χανς Γιόνας το διατύπωσε ακόμα πιο προκλητικά: «Τι είδους Θεός επέτρεψε το Άουσβιτς;».

Στο μάθημα των θρησκευτικών επιχειρείται, μέσα από την ανάγνωση κειμένων-μαρτυριών και την προβολή ντοκυμαντέρ, να γίνει κατ’ αρχάς γνωστή, όσο είναι δυνατόν, η θηριωδία στις ακραίες διαστάσεις της και, εν συνεχεία, να διερευνηθούν και να συζητηθούν με τους μαθητές τα μεγάλα ερωτήματα που προέκυψαν από αυτή την εμπειρία: πρώτον, πώς είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να μεταχειρίζεται με τέτοιον τρόπο έναν συνάνθρωπό του; Και, δεύτερον, πού βρίσκεται ο Θεός όταν συμβαίνουν τέτοια ανείπωτα εγκλήματα και δράματα;

Εύη Μανοπούλου, Η ανασύσταση του ανθρώπινου προσώπου: τα «δώρα» της προφορικής ιστορίας στη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος

Τα τελευταία χρόνια οι πιο προβεβλημένες τεχνικές διδασκαλίας του Ολοκαυτώματος αξιοποιούν εργαλεία της προφορικής ιστορίας, όπως είναι η ανασύσταση του βιώματος με τις διάφορες μορφές προσωπικής καταγραφής και μαρτυρίας. Με τις τεχνικές αυτές, που φωτίζουν τις επώνυμες ιστορίες των ανθρώπων, έρχεται ξανά στο προσκήνιο το ανθρώπινο πρόσωπο. Με ποιο περιεχόμενο, όμως, αναδεικνύεται η έννοια του προσώπου κατά τη διαδικασία αυτή; Ποια εικόνα του ανθρώπινου όντος συγκροτούν οι μαρτυρίες των θυμάτων και ποια θραύσματα της ταυτότητας του αφηγητή εισχωρούν σ’ αυτή την εικόνα; Η πολυμορφία των αφηγήσεων δίνει τη δυνατότητα της επιλογής του τρόπου χρήσης τους ως παιδαγωγικών εργαλείων, ενώ ταυτόχρονα προκύπτει η ανάγκη να καθοριστούν οι γνώμονες αυτής της χρήσης.

Μιχάλης Πάγκαλος, Το «ριζικό κακό»: ένα κεφάλαιο ηθικής που λείπει από το σχολικό πρόγραμμα

Το «ριζικό κακό» είναι μια φιλοσοφική έννοια που έχει τις απαρχές της στον Καντ. Στην περίπτωση του ναζισμού, όμως, σαρκώνεται εμβληματικά στη φιγούρα του Άιχμαν. Στην απολογία του, που έλαβε χώρα στην περιβόητη δίκη του (Ιερουσαλήμ, 1961), ο Άιχμαν είπε ότι δεν ευθύνεται για το κακό που διέπραξε, γιατί απλώς «εκτελούσε εντολές». Η απολογία αυτή του Άιχμαν βρίσκεται στη ρίζα των θεωριών της «κοινοτοπίας του κακού» σχετικά με τον ναζισμό, την οποία πρώτοι υποστήριξαν η Χάννα Άρεντ (Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ. Έκθεση για την κοινοτοπία του Κακού, 1963) και ο Γκύντερ Άντερς (Εμείς οι γιοι του Άιχμαν, 1964). Πώς πρέπει να κατανοήσουμε το «ριζικό κακό» μέσα από την περίπτωση Άιχμαν; Πώς οφείλουμε, ειδικότερα, να διδάξουμε το κεφάλαιο αυτό ηθικής στους μαθητές του ελληνικού σχολείου, Γυμνασίου και Λυκείου, και πώς πρέπει να το συνδέσουμε με το σήμερα;

Μαρία Φραγκουλάκη, Το Ολοκαύτωμα στην Ιστορία της Γ΄ Λυκείου

Ο τρόπος που εντάσσεται το Ολοκαύτωμα στη διδακτέα ύλη της Ιστορίας στη Γ΄ Λυκείου δεν αναδεικνύει τη μοναδικότητά του ως γεγονότος και τον πρωτοφανή χαρακτήρα του. Προσφέρεται στους μαθητές μια αποσπασματική προσέγγιση, η οποία, σε συνδυασμό με την απουσία αναφοράς στην ύπαρξη ακμαίων εβραϊκών κοινοτήτων σε διάφορες ελληνικές πόλεις πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συντελεί ώστε το Ολοκαύτωμα να μην αντιμετωπίζεται ως γεγονός που σχετίζεται και με την εθνική ιστορία.

Ζητούμενο είναι, μέσα από τη διδασκαλία, να αναδειχθεί ο σεβασμός και η αποδοχή στην ετερότητα αλλά και η εγρήγορση, ώστε παρόμοια εγκλήματα να μην συμβούν ξανά.

Ελένη Μπεζέ, Εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδας πριν, στη διάρκεια και μετά τον πόλεμο. Μια διδακτική πρόταση

Ο δάσκαλος ή ο καθηγητής που επιθυμεί να διδάξει το Ολοκαύτωμα των Εβραίων, και ειδικότερα των Ελλήνων Εβραίων, συχνά έρχεται αντιμέτωπος με την άγνοια των μαθητών γύρω από την παρουσία Εβραίων στον ελλαδικό χώρο. Λαμβάνοντας υπόψη την απουσία σχετικού διδακτικού υλικού από τα σχολικά βιβλία, θα επιχειρήσουμε, εν είδει εισαγωγής σε μια διδακτική ενότητα που θα αφορούσε το Ολοκαύτωμα ή ως έναυσμα για τη διεξαγωγή μιας ερευνητικής εργασίας project, να σκιαγραφήσουμε τη ζωή δύο σημαντικών εβραϊκών κοινοτήτων της Ελλάδας (της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης) από τον Μεσοπόλεμο ως τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Κύριος στόχος μας, μέσα από προφορικές και γραπτές πηγές (όπως, λ.χ., μαρτυρίες επιζησάντων και αποσπάσματα από τον Τύπο της εποχής), καθώς και φωτογραφικό υλικό, ο εμπλουτισμός της διδασκαλίας του Ολοκαυτώματος και η ανάδειξη τόσο της τοπικής διάστασης του γεγονότος όσο και της συνάφειάς του με την εθνική αλλά και την ευρωπαϊκή ιστορία.

Γεωργία Γκότση, Η εβραϊκή μνήμη στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία

Η ιστορία της γενοκτονίας των Ελλήνων Εβραίων αποτελούσε μέχρι πρόσφατα ένα «κρυμμένο» κομμάτι του πάτριου αφηγήματος, κλεισμένο σε αρχεία που δύσκολα άνοιγαν (και ανοίγουν), καλυμμένο με σιωπές που δύσκολα έσπαγαν, απωθημένο στα υπόγεια της συλλογικής μνήμης, εξορισμένο από τη μεγάλη επιφάνεια του θεσμικού λόγου, ιστορικού, λογοτεχνικού, καλλιτεχνικού, ή ανασυρμένο υπό το πλάγιο φως της «ζωής των άλλων». Η σοδειά από το κλείσιμο της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα δείχνει ότι η προπολεμική ζωή, ο εκτοπισμός και η μεταπολεμική τύχη των Ελλήνων Εβραίων αποτελούν πλέον ένα από τα αγαπημένα θέματα της λογοτεχνικής γραφής, ειδικότερα της μυθιστορηματικής. Τα ερωτήματα που αναδύονται είναι πολλαπλά: Τι προκάλεσε ή με τι συνδέεται η εστίαση του σύγχρονου λογοτεχνικού φακού στους Εβραίους, εμβληματικούς «άλλους» της ελληνορθόδοξης κοινωνίας; Πώς ανακατασκευάζει η λογοτεχνία αυτή το παρελθόν; Με άλλα λόγια, ποιες εικόνες του επιλέγει να προβάλει στον αναγνώστη του 21ου αιώνα, διαθέτοντας τη μεταμοντέρνα αυτογνωσία ότι κάθε φως ερμηνεύει ή σκηνοθετεί αυτό που υπήρξε, ενώ κάθε νέα προβολή του αποτελεί παρεμβολή στη συλλογική μνήμη; Τι υποδηλώνει η μυθοπλασιακή σύνδεση οχληρών εμπειριών του παρόντος με τα βιώματα του παρελθόντος για τα κατοχικά και εμφυλιακά τραύματα της ελληνικής κοινωνίας; Εν τέλει, κατά πόσο η σύγχρονη λογοτεχνική αφύπνιση της εβραϊκής μνήμης θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια παιδευτική λειτουργία γνώσης για τη γενοκτονία των Εβραίων και στοχασμού γύρω από τους λόγους που την κρατούσαν στα παρασκήνια της δημόσιας ιστορίας;

π. Ευάγγελος Γκανάς, Η συζήτηση για το κακό μετά το Άουσβιτς (από το βιβλίο “Η αναγκαιότητα της μαρτυρίας”)

Μια ανάρτηση του ιστολογίου Αναγνώσεις (Η βιβλιοθήκη του ιστολογίου “Πέρα από το άτομο”):

π. Ευάγγελος Γκανάς, Η αναγκαιότητα της μαρτυρίας, εκδ. Βιβλ. της Εστίας, Αθήνα 2012, ISBN:978-960-05-1541-1.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

Τα κείμενα αυτού του τόμου αποτελούν μια απόπειρα εξόδου των χριστιανών στον δημόσιο χώρο, συνομιλίας με ποικίλους συγγραφείς και συμμετοχής σε διαλόγους με ανθρώπους που δεν συμμερίζονται κατ’ ανάγκην τις απόψεις τους ή και που τις απορρίπτουν προγραμματικά. Όλα αυτά όμως να τα κάνουν ως χριστιανοί, δίχως δηλαδή να υιοθετήσουν συνειδητά ή, όπως γίνεται συνήθως, ασυνείδητα προϋποθέσεις ξένες προς τη χριστιανική παράδοση. Ο συγγραφέας δεν εμφορείται από την πεποίθηση ότι ο διάλογος μπορεί να φέρει την ποθούμενη κοινωνική αρμονία, το consensus που οραματίζονται ορισμένοι σύγχρονοι υποστηρικτές ενός οικουμενικού επικοινωνιακού Λόγου, θεωρεί ωστόσο τον διάλογο αυτό μέρος της αναγκαίας μαρτυρίας των χριστιανών προς τα έθνη. Γι’ αυτό και η έννοια της μαρτυρίας διατρέχει, άλλοτε υπόγεια και άλλοτε φανερά, όλα τα κείμενα του βιβλίου και του δίνει και τον τίτλο του. Τη μαρτυρία αυτή την οφείλουν οι χριστιανοί προς τον κόσμο, μια που δίχως την Εκκλησία ο κόσμος δεν είναι σε θέση να γνωρίζει τι σημαίνει να είναι κόσμος και όχι Εκκλησία.

 ***

Απόσπασμα από το τρίτο δοκίμιο του βιβλίου “Η συζήτηση για το κακό μετά το Άουσβιτς”:

(…)Το γεγονός ότι οι χριστιανοί δεν διαθέτουν θεωρητική “λύση” για το πρόβλημα του κακού δεν σημαίνει καθόλου ότι είναι αμήχανοι και ανυπεράσπιστοι στη συνάντηση τους με αυτό. Η ανυπαρξία θεωρητικής λύσης έγκειται στο γεγονός ότι το περιεχόμενο της χριστιανικής πίστης δεν επικεντρώνει την προσοχή μας σε αρχές, ή κανόνες αλλά σε μια αφήγηση, μια ιστορία, την ιστορία της σωτηρίας, που μας αποκαλύπτει τη σχέση του Θεού με τη δημιουργία.

Η επιλογή της αφήγησης, ως μέσου μετάδοσης του περιεχομένου της πίστης, δεν είναι ούτε συμπτωματική ούτε επουσιώδης. Δεν υπάρχει καταλληλότερος τρόπος να μιλήσουμε για τον Θεό από το να διηγηθούμε μια ιστορία. (…) Η αφήγηση απαιτείται ακριβώς γιατί ο κόσμος και τα γεγονότα του κόσμου δεν υπάρχουν αναγκαστικά αλλά ενδεχομενικά, είναι προϊόν της θείας ελευθερίας, θα μπορούσαν και να μην υπάρχουν. Γι’ αυτό και η αφήγηση μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε τους εαυτούς μας ως ιστορικές υπάρξεις, και γνωρίζουμε ποιοί είμαστε μόνο όταν μπορούμε να τοποθετήσουμε τον εαυτό μας μέσα στην ιστορία του Θεού, όταν γινόμαστε συμμέτοχοι στην ιστορία της σωτηρίας.

Επειδή, λοιπόν, ο κόσμος υπάρχει ενδεχομενικά, δεν υπάρχει άλλος τρόπος να ερμηνεύσουμε τη δημιουργία και τη σχέση της με τον Θεό από την αφήγηση. Γιατί, όπως δεν υπάρχει αναγκαστικός “σκοπός” στη δημιουργία του Θεού, έτσι δεν υπάρχει “σκοπός” ούτε και εξήγηση της ανθρώπινης οδύνης(…). Καμία μεταφυσική κατασκευή δεν μπόρεσε μέχρι τώρα να επιλύσει το πρόβλημα του νοήματος του κόσμου ή του κακού. Και υπό αυτή την έποψη η χριστιανική θεολογία ήταν πάντοτε ουσιωδώς αντιμεταφυσική.(…)

π. Ευάγγελος Γκανάς, Η αναγκαιότητα της μαρτυρίας, εκδ. Βιβλ. της Εστίας, Αθήνα 2012, σελ. 76-78 (αποσπάσματα).

————————————

π. Ευάγγελος Γκανάς γεννήθηκε το 1965 στην Αθήνα. Είναι πτυχιούχος ηλεκτρολόγος μηχανικός του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου και πτυχιούχος Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπηρετεί στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών ως εφημέριος στην ενορία του Οσίου Μελετίου Σεπολίων. Έχει δημοσιεύσει άρθρα σε περιοδικά (“Νέα Εστία”, “Σύναξη”, “Θεολογία”, “Ίνδικτος”, “Cogito”) και σε συλλογικούς τόμους. Είναι έγγαμος και πατέρας έξι παιδιών [πηγή:Βιβλιονέτ].

“Ας συζητήσουμε επιτέλους για το κήρυγμα”

Χανιώτικα Νέα, 23/07/2012

Γράφει ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ*

[η αναδημοσίευση γίνεται με την άδεια του συγγραφέα]

Ενα εξαιρετικό βιβλίο για το κήρυγμα (“Ας συζητήσουμε επιτέλους για το κήρυγμα”, επιμέλεια: Σταύρος Ζουμπουλάκης) εκδόθηκε πρόσφατα στην Αθήνα από τις βιβλικές εκδόσεις του “Αρτου Ζωής”. Με βιβλία όπως των Ricœur και LaCocque (“Ας σκεφτούμε με τη Βίβλο”) ή του Koch (“Οι προφήτες”) ή ακόμη το “Κυριακοδρόμιο” με τα γραπτά κηρύγματα των βιβλικών θεολόγων στα ευαγγελικά αναγνώσματα, ο “Αρτος Ζωής” προσπαθεί να εμπλουτίσει και να ανανεώσει τον στοχασμό και τη συζήτηση πάνω στη Βίβλο.

Η Βίβλος, Παλαιά και Καινή Διαθήκη, είναι μία από τις πηγές του Ευρωπαϊκού πολιτισμού (Βλ. Ρεζίς Ντεμπρέ, “Οδοιπορικό στις χώρες της Βίβλου”). Όπως όμως αντιλαμβάνονται πλέον οι μεγάλοι στοχαστές της Ευρώπης -αναφέρω ενδεικτικά την περίπτωση του Γιούργκεν Χάμπερμας- η Βίβλος εκτός από βιβλίο πίστης είναι και βιβλίο σκέψης και στοχασμού, απαραίτητο για κάθε σύγχρονο Ευρωπαίο πολίτη και συνώνυμο της ανθρωπιάς για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Είναι καίριο να καταλάβουμε ότι ο προφήτης Ησαΐας ή οι επιστολές του αποστόλου Παύλου είναι εξίσου σημαντικές για την παιδεία μας του όσο και ο Όμηρος ή ο Θουκυδίδης. Το “Ας συζητήσουμε επιτέλους για το κήρυγμα” περιέχει κείμενα για την ιστορία του κηρύγματος στην Ελλάδα (π. Α. Πινακούλας, Γ. Μποροβίλος), εισηγήσεις για τη ζωή και το έργο μεγάλων κηρύκων της καθολικής και προτεσταντικής χριστιανικής Εκκλησίας, όπως του Τζων Νιούμαν (π. Δ. Μπαθρέλλος), του Ντήτριχ Μπονχαίφφερ (Στ. Ζουμπουλάκης) και του Στάνλεϋ Χάουερβας (π. Ε. Γκανάς) και δύο επιλογικές ομιλίες για την απελπιστική κατάσταση του κηρύγματος στη σημερινή ελλαδική Ορθόδοξη Εκκλησία (π. Θ. Μαρτζούχος, π. Β. Χαβάτζας). Ας σημειώσουμε επίσης ότι κάθε ομιλία πλαισιώνεται από τη συζήτηση που την ακολούθησε. Η συζήτηση και ο στοχασμός πάνω στον κόσμο μας με τη Βίβλο ανοιχτή είναι ακριβώς αυτό που λείπει από τη σημερινή Εκκλησία και τους σημερινούς χριστιανούς και σε αυτή την πρόκληση προσπαθεί να απαντήσει και ο “Αρτος Ζωής”.

Πράγματι, το βιβλίο ξεκινά με την ειλικρινή διαπίστωση ότι εκκλησιαστικό κήρυγμα βρίσκεται δεκαετίες τώρα σε κατάσταση απελπιστική: «στους ναούς μας ή δεν γίνεται κήρυγμα ή αυτό που γίνεται καλύτερα ας μην γινόταν. Οι εξαιρέσεις μετριούνται στα δάχτυλα. Υπάρχει όμως και κάτι χειρότερο από αυτό: το κήρυγμα δεν φαίνεται να απασχολεί σχεδόν κανέναν. Ελάχιστων κληρικών και θεολόγων ταράζει τον ύπνο η κατάσταση του κηρύγματος. Αλλά υπάρχει και το τρισχειρότερο: το κήρυγμα -το κήρυγμα εν γένει, όχι απλώς αυτό που υπάρχει σήμερα- θεωρείται περιττό, κάτι που έρχεται να διαταράξει την πληρότητα και το κάλλος της θείας λειτουργίας, σχεδόν επιζήμιο. Την άποψη αυτή μάλιστα την εκφράζουν πολλοί από τους πιο συνειδητούς και συνεπείς χριστιανούς της Εκκλησίας μας. Χρειάζεται λοιπόν να πείσουμε ξανά ότι το κήρυγμα δεν είναι μια ρητορεία, παρά είναι ο τρόπος με τον οποίο η Εκκλησία απευθύνει εξακολουθητικά την κλήση του Θεού προς τον καθέναν από εμάς, και μόνον όταν η απάντηση του καθενός μας σε αυτήν την κλήση είναι ιδού εγώ, μόνο τότε γινόμαστε μέλη του λαού του Θεού, μέλη της Εκκλησίας».

Από τα κείμενα του βιβλίου ξεχωρίσαμε δύο. Το πρώτο είναι του π. Βασιλείου Χαβάτζα, “Το κήρυγμα στην πραγματικότητα”. Ο π. Χαβάτζας επισημαίνει και αναλύει επτά προβληματικά στοιχεία στον εκκλησιαστικό χώρο που δυσχεραίνουν ή ακόμη και απαξιώνουν, σήμερα, το κήρυγμα: 1) την υποτίμηση του Λόγου και την αποδοκιμασία της διανοητικής λειτουργίας που «υποτίθεται ότι δεν έχει θέση στη χριστιανική πίστη», 2) μια σαφή θεολογική υστέρηση στο κήρυγμα: «το Ευαγγέλιο περιφρονείται, η θεολογία μπορεί να νοηματοδοτεί τον λόγο αλλά έχει αξία μόνο ως στοιχείο αντιπαράθεσης με αιρετικούς, αντιπάλους κ.λπ. και απομένουν οι ευσεβείς διηγήσεις και ιστορίες είτε από τα γεροντικά είτε, κατά προτίμηση, από τους σύγχρονους γέροντες», 3) ο ιερέας, είτε εκ πεποιθήσεως είτε από εθισμό στην καθημερινή πράξη, οδηγείται στο να γίνεται μόνο «τελετουργός αγιαστικών πράξεων, υποτιμώντας το έργο της διδασκαλίας», 4) η παραπάνω αντίληψη οδηγεί και το εκκλησιαστικό σώμα στη νοοτροπία ότι το κήρυγμα είναι περιττός πλεονασμός και όχι, ως όφειλε, αναπόσπαστο μέρος της λειτουργικής συνάξεως 5) μια εξουσιαστική αντίληψη «που διατρέχει πολλές φορές εμάς τους κληρικούς απέναντι στον λαό» και υποτιμά το ακροατήριο, 6) την τάση που υπάρχει να καθίσταται το κήρυγμα ιδεολογική τοποθέτηση και, τέλος, 7) τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η λεγόμενη “επικαιροποίηση” του κηρύγματος: «φοβούμαι ότι συχνά η επικαιροποίηση καταντά ένας απλός σχολιασμός της επικαιρότητας, χωρίς καμία ουσιαστική συζήτηση από ευαγγελική σκοπιά για την πραγματικότητα». (σ. 200-203). Σε αυτό το τελευταίο σημείο, ο π. Χαβάτζας αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο πολλοί ιερείς αναφέρονται στην τρέχουσα κρίση, όπως περίπου οι αρχηγοί των λαϊκιστικών κομμάτων, χωρίς ποτέ να επισημαίνουν την ευθύνη του ακροατηρίου τους για τον τρόπο ζωής του.

Ας αναφερθούμε, τέλος, στη συγκλονιστική περίπτωση του Γερμανού αντιχιτλερικού πάστορα Ντήντριχ Μπονχαίφφερ σύγχρονου μάρτυρα της χριστιανικής πίστης, όπως παρουσιάζεται από τον Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο Μπονχαίφερ είναι ιδρυτικό μέλος της “Ομολογούσας Εκκλησίας” στη Γερμανία, που αποσπάστηκε από την επίσημη προτεσταντική Εκκλησία όταν η τελευταία, κάτω από την πίεση του κινήματος των Γερμανών Χριστιανών (Deutsche Christen) υποτάχτηκε στην εξουσία των ναζί. Οι ναζί τον κρέμασαν στις 4 Απριλίου 1945, σε ηλικία 39 ετών, στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Φλόσσενμπουργκ, ένα μήνα πριν από την επίσημη παράδοση της Γερμανίας. Στα μαθήματά του για το κήρυγμα της δεκαετίας του 1930 ο Μπονχαίφφερ θα τονίσει τη βασική του θέση ότι ο κήρυκας δεν είναι «συνήγορος του Θεού αλλά μάρτυρας». Ο κήρυκας δεν (πρέπει να) είναι «δικηγόρος του Θεού και της Αγίας Γραφής» που πασχίζει να πείσει για το δίκιο τους, αλλά μάρτυρας. Συμπληρωματικά προς αυτή τη βασική θέση ο Μπονχαίφφερ τονίζει ότι «ο κήρυκας δεν είναι αυτός που αναγγέλλει την αμαρτία, αλλά αυτός που μαρτυρεί για τη νίκη κατά της αμαρτίας». «Μη χρησιμοποιείς το κήρυγμα σαν ρόπαλο για να τσακίσεις την κοινότητα». «Είμαστε μάρτυρες, λέει, και όχι οι σάλπιγγες της τελικής κρίσης». Όπως επισημαίνει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης (σ. 135) «ο κήρυκας είναι μάρτυρας του Χριστού, σύμφωνα με την εντολή «μάρτυρές μου έσεσθε» (Πρ. 1,8 και Λκ. 24,48). Είναι μάρτυρας όπως ο Χριστός, «ο μάρτυς ο πιστός (Απ. 1,5· 3,14), όπως ο Θεός ο ίδιος (Ιω. 5,9· Ρωμ 1,9)». Το ερώτημα που διατυπώνει ο Μπονχαίφφερ σε γράμμα του (γράμμα της 30ης Απριλίου 1944) προς τον επιστήθιο φίλο του Μπέτγκε λίγες μέρες πριν την εκτέλεσή του, δηλαδή το «πώς ο Χριστός θα είναι ο Κύριος της ζωής και εκείνων που δεν έχουν θρησκεία;» είναι μάλιστα, σύμφωνα με τον Στ. Ζουμπουλάκη, το κατεξοχήν κηρυγματικό ερώτημα της εποχής μας. Πιστεύουμε ότι το ερώτημα αυτό συνδέεται καίρια με την ηθική πλευρά της θρησκείας, χωρίς την οποία -χωρίς την καθημερινή θυσία για τον «ελάχιστο αδελφό» που εντέλλεται ο ίδιος ο Χριστός- αυτή καταντά μια απλή τυπολατρία.

*φιλόλογος, διδάκτωρ φιλοσοφίας, διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Tα πρακτικά συνεδρίου για το Μεσσιανισμό / The proceedings of a conference on Messianism

Κυκλοφόρησαν από το ίδρυμα ΑΡΤΟΣ ZΩΗΣ τα πρακτικά του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του ιδρύματος το Νοέμβριο 2010 και το οποίο έφερε τον τίτλο “Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της”.

Στ. Ζουμπουλάκης (επιμ.), Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της. Από την Παλαιά Διαθήκη ως τους πολιτικούς μεσσιανισμούς του 20ου αιώνα (Συναντήσεις 1), εκδ. ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ, Αθήνα 2011

ISBN: 978-960-8053-35-9

524 σελίδες

25 ευρώ

Από το οπισθόφυλλο του τόμου

Ο μεσσιανισμός, γέννημα και θρέμμα της Βίβλου, πήρε ποικίλες μορφές στην ιστορία, πολλές φορές αντιφερόμενες μεταξύ τους, διαπότισε την ευρωπαϊκή σκέψη και επηρέασε καθοριστικά, συχνά με τραγικό τρόπο, την ευρωπαϊκή ιστορία. Ο Άρτος Ζωής, στην προσπάθειά του να φέρει τη Βίβλο στον δημόσιο χώρο της σκέψης και να συμβάλει στη συνάντηση ανθρώπων που σκέπτονται εντός της πίστης με στοχαστές του εκκοσμικευμένου Λόγου, αφιέρωσε το πρώτο συνέδριό του στη μεσσιανική ιδέα και τις μεταμορφώσεις της. Οι εισηγήσεις θεολόγων, φιλοσόφων, ιστορικών και πολιτικών στοχαστών, που περιέχονται όλες στον παρόντα τόμο μαζί με τη συζήτηση που τις ακολούθησε, αναδεικνύουν το γεγονός ότι ο μεσσιανισμός είναι ακατανόητος χωρίς τη βιβλική πηγή του, αλλά και ότι η πηγή αυτή φωτίζεται αναδρομικά από τις μεταγενέστερες ερμηνείες και εμπνεύσεις που γέννησε.

Περιεχόμενα τόμου

  • Μ. Κωνσταντίνου, “Η διαμόρφωση της μεσσιανικής ιδέα στην Π.Δ. και η επανερμηνεία της στην Κ.Δ.”, 13-33
  • Π. Βασιλειάδης, “Από τον ιουδαϊκό μεσσιανισμό στην πρωτοχριστιανική χριστολογία”, 34-51
  • Χ. Καρακόλης, “Το καινοφανές του πρωτοχριστιανικού μεσσιανισμού. Ενότητα και εκδοχές του χριστολογικού κηρύγματος της πρώτης Εκκλησίας”, 52-76
  • Αικ. Τσαλαμπούνη, “Το κήρυγμα του αποστόλου Παύλου για τον Μεσσία-Χριστό: Η θέση του μέσα στην παύλεια θεολογία και ο ρόλος του στη διαμόρφωση της ταυτότητας των παύλειων κοινοτήτων”, 77-113
  • π. Αντώνιος Πινακούλας, “Βυζαντινός μεσσιανισμός. Η περίοδος της ουτοπίας”, 129-147
  • Ν.Ε. Καραπιδάκης, “Πολιτικές και ιδεολογικές χρήσεις της έννοιας “μεσσίας” στη δυτική μεσαιωνική ιστορία”, 148-166
  • Κ.Θ. Ζάρρας, “Μεσσιανικές αντιλήψεις στον ραββινικό και μεσαιωνικό ιουδαϊσμό”, 175-210
  • Αγγ. Ζιάκα, “Μεσσιανικές προσδοκίες στο σιιτικό Ισλάμ”, 211-236
  • Σ. Μιχαήλ, “Incipit Vita Nova ή το Γκόλεμ και ο Μεσσίας”, 237-253
  • Χ. Μαρσέλλος, “Η εποχή του πνεύματος και οι μεσσιανισμοί της ή η κληρονομιά του αββά Ιωακείμ εκ Φλωρίδος”, 271-311
  • Μ. Πάγκαλος, “Ουτοπία και μεσσιανισμός”, 312-338
  • Ν. Πίσσης, “Αποκαλυπτικός λόγος και μεσσιανική προσδοκία: Χρήσεις και λειτουργίες από τη βυζαντινή στην οθωμανική περίοδο”, 339-359
  • Γ. Σαγκριώτης, “Ο πολιτικός μεσσιανισμός του Βάλτερ Μπένγιαμιν”, 385-405
  • Γ. Παπαφράγκος, “Ubi Lenin, ibi Jerusalem: Η αναζήτηση της ουτοπίας και οι πολιτικές συνέπειές της στο έργο του Έρνστ Μπλοχ”, 406-423
  • Στ. Ζουμπουλάκης, “Εμμανουήλ Λεβινάς: η υπέρβαση του μεσσιανισμού”, 424-437
  • Α. Πανταζόπουλος, “Αυτός που ήρθε απ’ έξω: η σωτηριολογική διάσταση του λαϊκιστή ηγέτη”, 455-469
  • Θ. Λίποβατς, “Ο εθνικοσοσιαλισμός ως πολιτικός μεσσιανισμός”, 470-483
  • Γ. Βώκος, “Το χαμόγελο του Αμπλόγκιν”, 484-510

 Πηγή: Ιστολόγιο Βιβλικών Σπουδών / Biblical Studies Blog

Συνέδριο: Ο Θεός της Βίβλου κι ο Θεός των φιλοσόφων / Conference: The God of the Bible and the God of the Philosophers

Το ίδρυμα ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ διοργανώνει διήμερο συνέδριο με θέμα:

“Ο Θεός της Βίβλου κι ο Θεός των φιλοσόφων”

Παρασκευή 2 Δεκεμβρίου 2011 (ώρα έναρξης 17.00) και Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2011 (ώρα έναρξης 10.00 και 17.00)
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Αμφιθέατρο “Λεωνίδας Ζέρβας”)
Βασ. Κων/νου 48, Αθήνα

Πρόγραμμα συνεδρίου

Παρασκευή 2 Δεκεμβρίου

Α΄Συνεδρία (Πρόεδρος Στέλιος Βιρβιδάκης)
17.00 Χαιρετισμός

  • 17.15 Βασίλειος Καλλιγάς, “Θεός και θεολογία στο έργο του Πλάτωνα”
  • 17.35 Βασίλης Κάλφας, “Είναι αναγκαίος ο Θεός στη φιλοσοφία του Αριστοτέλη;”
  • 15.55 Κατερίνα Ιεροδιακόνου, “Η θεολογία των στωικών”
  • 18.15 Ελένη Περδικούρη, “Ο Θεός στον Πλωτίνο: Νους ή εν;”
  • 6.35 Συζήτηση

Β΄Συνεδρία (π. Δημήτριος Μπαθρέλλος)

  • 19.30 Δημήτρης Καϊμάκης, “Ο Θεός της Πεντατεύχου”
  • 19.50 Μυρτώ Θεοχάρους, “Ο Θεός σε αγωνία: το προφητικό βίωμα του θείου διλήμματος μεταξύ δικαιοσύνης και αγάπης”
  • 20.10 Χρήστος Καρακόλης, “Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος…”: το αποκλειστικά παλαιοδιαθηκικό υπόβαθρο μιας κατ’ εξοχήν φιλοσοφικής έννοιας και η ριζική επανερμηνεία της στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο”
  • 20.30 Χαράλαμπος Ατματζίδης, “Μονοθεϊσμός και αρχέγονος χριστιανισμός – Το παράδειγμα του 1 Κορ 8,1-6”
  • 21.00 Συζήτηση

Σάββατο 3 Δεκεμβρίου

Γ’ Συνεδρία (Πρόεδρος Χρήστος Καρακόλης)

  • 10.00 π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, “Ο Θεός της Βίβλου και ο Θεός των φιλοσόφων στην πατερική θεολογία”
  • 10.20 Θάνος Σαμαρτζής, “Ο Θεός ως actus purus στον Θωμά Ακυινάτη”
  • 10.40 Παναγιώτης Κανταρτζής, “Λούθηρος, ο σταυρός του θεολόγου και ο θεολόγος του σταυρού”
  • 11.00 Συζήτηση

Δ΄ Συνεδρία (Πρόεδρος Βασίλης Κάλφας)

  • 11.50 Θοδωρής Δρίτσας, “Ντεκάρτ και Πασκάλ”
  • 12.10 Άρης Στυλιανού, “Ο Θεός του Σπινόζα”
  • 12.30 Κώστας Ανδρουλιδάκης, “Ο Καντ σε αναζήτηση του Θεού”
  • 12.50 Γιάννης Πίσσης, “Οι διενέξεις για τον πανθεἱσμό, τον αθεϊσμό και το θεϊσμό στην κλασική γερμανική φιλοσοφία”
  • 13.10 Γιώργος Φαράκλας, “‘Καὶ ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο’. Η ορθολογικότητα του χριστιανισμού κατά τον Έγελο”
  • 13.30 Συζήτηση

Ε’ Συνεδρία (Πρόεδρος Άρης Στυλιανού)

  • 17.00 Βασιλική Τσακίρη, “Ο Θεός ως παράδοξο στη σκέψη του Κίρκεγκωρ”
  • 17.20 Σταύρος Ζουμπουλάκης, “Αθήνα και Ιερουσαλήμ: Πού κατοικεί τελικά ο Σεστώφ;”
  • 17.40 Νικόλαος Ασπρούλης, “Quid Athenae Hierosolymis? Το δίλημμα πίστη ή/και λογική στη θεολογία. Οι προτάσεις της ρωσικής θεολογικής και φιλοσοφικής σκέψης”
  • 18.00 Στέλιος Βιρβιδάκης, “Μια νέα μορφή πανενθεϊσμού”
  • 18.20 π. Ευάγγελος Γκανάς, “Είναι η σύγχρονη ενασχόληση των φιλοσόφων με τον Παύλο καλά νέα για τους χριστιανούς;”
  • 18.40 Συζήτηση

Πηγή: Ιστολόγιο βιβλικών σπουδών / Biblical Studies Blog

Συνέδριο: “Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της”

Το ίδρυμα “ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ” διοργανώνει στις 26 και 27 Νοεμβρίου 2010 συνέδριο με τον τίτλο: “Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της. Από την Παλαιά Διαθήκη ως τους πολιτικούς μεσσιανισμούς του 20ου αιώνα”. Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο “Μεγάρου Διοικητού Θεοδώρου Β. Καρατζά”.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Παρασκευή 26 Νοεμβρίου 2010

Α΄ συνεδρία (Πρόεδρος: Κων/νος Ζάρρας)

  • 5.30 μ.μ. : Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ.
    “Η διαμόρφωση της μεσσιανικής ιδέας στην Παλαιά Διαθήκη και η επανερμηνεία της στην Καινή Διαθήκη”
  • 5.50 μ.μ. : Πέτρος Βασιλειάδης, καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ.
    “Από τον ιουδαϊκό μεσσιανισμό στην πρωτοχριστιανική χριστολογία”
  • 6.10 μ.μ.: Χρήστος Καρακόλης, επίκ. καθηγητής στο Τμήμα Θεολογίας του Παν. Αθηνών
    “Το καινοφανές του πρωτοχριστιανικού μεσσιανισμού. Ενότητα και εκδοχές του χριστολογικού κηρύγματος της πρώτης Εκκλησίας”
  • 6.30 μ.μ.: Αικατερίνη Τσαλαμπούνη, λέκτορας στο Τμήμα Ποιμ. & Κοιν. Θεολογίας του Α.Π.Θ.
    “Το κήρυγμα του αποστόλου Παύλου για τον Μεσσία-Χριστό: Η θέση του μέσα στην παύλεια θεολογία και ο ρόλος του στη διαμόρφωση της ταυτότητας των παύλειων κοινοτήτων”

Β΄ συνεδρία (Πρόεδρος Ανδρέας Πανταζόπουλος)

  • 7.30 μ.μ.: π. Αντώνιος Πινακούλας, εφημέριος του Ι.Ν. Αγ. Παντελεήμονος Χαλανδρίου
    “Ο βυζαντινός μεσσιανισμός. Η περίοδος της ουτοπίας”
  • 7.50 μ.μ.: Ν. E. Καραπιδάκης, καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου
    “Από ένα βιβλικό θέμα σε μια πολύμορφη ιδεολογία. Η εικόνα του Μεσσία στη βασιλική ιδεολογία και στα κοινωνικά κινήματα κατά τον δυτικό Μεσαίωνα”

Σάββατο 27 Νοεμβρίου 2010

Γ΄ Συνεδρία (Πρόεδρος: Αικατερίνη Τσαλαμπούνη)

  • 10.00 π.μ.: Κωνσταντίνος Θ. Ζάρρας, λέκτορας στο Τμήμα Θεολογίας του Παν. Αθηνών
    “Μεσσιανικές αντιλήψεις στον ραββινικό και μεσαιωνικό ιουδαϊσμό”
  • 10.20 π.μ.: Αγγελική Ζιάκα, λέκτορας στο Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ.
    “Μεσσιανικές προσδοκίες στο σιιτικό Ισλάμ”
  • 10.40 π.μ.: Σάββας Μιχαήλ, γιατρός, συγγραφέας
    “Γκόλεμ και Μεσσίας”

Δ΄ Συνεδρία (Πρόεδρος: Ν.Ε. Καραπιδάκης)

  • 11.40 π.μ.: Χρήστος Μαρσέλλος, μεταφραστής, συγγραφέας
    “Η εποχή του Πνεύματος και οι μεσσιανισμοί της, μετά τον Ιωακείμ τον εκ Φλωρίδος”
  • 12.00: Μιχάλης Πάγκαλος, δρ. φιλοσοφίας, συγγραφέας, μεταφραστής
    “Ουτοπία και μεσσιανισμός”
  • 12.20 μ.μ.: Νικόλας Πίσσης, ιστορικός
    “Αποκαλυπτικός λόγος και μεσσιανική προσδοκία: Χρήσεις και λειτουργίες από τη βυζαντινή στην οθωμανική περίοδο”

Ε΄ Συνεδρία (Πρόεδρος: Χρήστος Καρακόλης)

  • 5.00 μ.μ.: Γιώργος Σαγκριώτης, δρ. φιλοσοφίας, συγγραφέας, μεταφραστής
    “Ο πολιτικός μεσσιανισμός του Βάλτερ Μπένγιαμιν”
  • 5.20 μ.μ.: Γιώργος Παπαφράγκου, υποψήφιος διδάκτωρ πολιτικής φιλοσοφίας
    “Ubi Lenin, ibi Jerusalem: Η αναζήτηση της ουτοπίας και οι πολιτικές συνέπειές της στο έργο του Ερνστ Μπλοχ”
  • 5.40 μ.μ.: Σταύρος Ζουμπουλάκης, πρόεδρος Δ.Σ. «Άρτου Ζωής», διευθ. περ. Νέα Εστία
    “Ποιος είναι τελικά Μεσσίας: Η μεσσιανική ιδέα στο έργο του Εμμανουήλ Λεβινάς”

Στ’ Συνεδρία (Πρόεδρος: Σταύρος Ζουμπουλάκης)

  • 6.40 μ.μ.: Ανδρέας Πανταζόπουλος, επίκ. καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ.
    “Αυτός που ήρθε απ’ έξω: Η σωτηριολογική διάσταση του λαϊκιστή ηγέτη”
  • 7.00 μ.μ.: Θάνος Λίποβατς, καθηγητής πολιτικής ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
    “Ο εθνικοσοσιαλισμός ως πολιτικός μεσσιανισμός”
  • 7.20 μ.μ.: Γεράσιμος Βώκος, καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ.
    “Οι πολιτικοί μεσσιανισμοί του εικοστού αιώνα”

Via: Ιστολόγιο βιβλικών σπουδών / Biblical Studies Blog