Ο Νίκος Τζένος (1956-2015) για την ανθεκτικότητα του ελληνικού αντισημιτισμού

Nikos_TzenosΤο περασμένο Σάββατο απεβίωσε ο Νίκος Τζένος, υποψήφιος βουλευτής με το ψηφοδέλτιο των Οικολόγων Πράσινων στις εκλογές του 2012 και υποψήφιος ευρωβουλευτής των Πράσινων – Αλληλεγγύη το 2014. Είχε διατελέσει Αντιδήμαρχος στο δήμο Καλαβρύτων και πρόεδρος στην Δημοτική επιχείρηση πολιτιστικής ανάπτυξης. Ήταν ενεργός και μάχιμος σε ζητήματα μειονοτήτων, μεταναστών και προσφύγων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κοινωνικού αποκλεισμού. Συνεργάστηκε επίσης με διάφορες οργανώσεις, κυρίως με το “Ελληνικό Παρατηρητήριο Συμφωνιών του Ελσίνκι”. Στο πλαίσιο αυτό υπερασπίστηκε ως δικηγόρος τα μέλη της οργάνωσης “Αντιναζιστική πρωτοβουλία” στις διώξεις τους από το γνωστό φιλοναζιστή Κώστα Πλεύρη.

Αξίζει να (ξανα)διαβάσετε παρακάτω μια αναδρομή του Νίκου Τζένου στον ελληνικό αντισημιτισμό που καταλήγει σε οξυδερκέστατες επισημάνσεις για την υποκρισία της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στην ισραηλοπαλαιστινιακή διαμάχη.

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΝΤΙΣΗΜΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΘΟΙ – ΔΟΞΑΣΙΕΣ, ΠΛΑΝΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΕΞΗΓΗΣΕΙΣ

Καλάβρυτα, Απρίλιος 2010 Του Νίκου Τζένου

Πρώτη δημοσίευση: sitemaker.gr / Αναδημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Ζαν Κοέν

Ο Κορνήλιος  Καστοριάδης παρουσίασε το  1987 στο Παρίσι  ένα κείμενο με θέμα «σκέψεις πάνω στο ρατσισμό». Εκεί αναζητώντας δείγματα ρατσισμού σε αρχαίους πολιτισμούς, μεταξύ άλλων, αναφέρει: ανάμεσα στους λαούς με μονοθεϊστική θρησκεία οι Εβραίοι έχουν τουλάχιστον αυτή τη διφορούμενη ανωτερότητα. Είναι ο περιούσιος λαός, η πίστη τους παρά είναι καλή για τους άλλους, καμιά προσπάθεια προσηλυτισμού δεν γίνεται. Οι λίγες προσπάθειες Εβραϊκού προσηλυτισμού επί Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας είναι ύστερες, περιθωριακές και χωρίς επ΄ αύριον.

Ο Καστοριάδης δεν υπήρξε αντισημίτης  και επί πλέον είχε  βαθειά  γνώση της παγκόσμιας ιστορίας. Εν προκειμένω όμως σφάλει και επιπλέον ενισχύει ένα ακόμα αντισημιτικό μύθο. Συγκεκριμένα: Όπως όλες οι θρησκείες, ο Ιουδαϊσμός υπήρξε οικουμενική θρησκεία και αυτή η οικουμενικότητα ήταν  προϊόν προσηλυτισμού. Όμως το 429μ.χ. ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Β΄ διέλυσε το εβραϊκό πατριαρχείο, κατάργησε την ανώτατη εβραϊκή θρησκευτική σχολή και απαγόρευσε δια νόμου τον προσηλυτισμό στον Ιουδαϊσμό. Την απαγόρευση  αυτή αντέγραψε η  Δύση και επί πλέον περιόρισε ασφυκτικά τις δραστηριότητες των εβραϊκών κοινοτήτων. Οι περιορισμοί μετατράπηκαν σε διώξεις και κυνήγι μαγισσών. Το 1492 ο βασιλιάς της  Ισπανίας Φερδινάρδος εκδίωξε το σύνολο του εβραϊκού πληθυσμού της επικράτειας. Το ίδιο συνέβη και στην Πορτογαλία.

Αντιθέτως στην Ασία και στην Αφρική που δεν υπάρχουν περιορισμοί και απαγορεύσεις  αναπτύσσονται εβραϊκές κοινότητες σχεδόν παντού. Αίγυπτο, Ιράκ, Συρία, Περσία, Ινδίες, Κίνα, Μαρόκο, Τυνησία, Αλγερία, Υεμένη, Σομαλία, Νότιο Αφρική, Ζιμπάμπουε και φυσικά σε όλες τις πόλεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η περίπτωση Καστοριάδη είναι ένα κραυγαλέο δείγμα για το πώς ένας σύγχρονος σοφός όχι απλώς υιοθετεί αλλά και εξοπλίζει περαιτέρω έναν ακόμα αντισημιτικό μύθο. Τον μύθο ότι οι Εβραίοι θεωρούν αυτούς εκλεκτούς του θεού και δεν επιθυμούν να μοιραστούν τον καλό Θεό τους και τη θρησκεία τους με τους άλλους μη εκλεκτούς.

Θύμα αποδοχής αντισημιτικών μύθων, δοξασιών και προκαταλήψεων έχει υπάρξει από τα γεννοφάσκια του ο κάθε Έλληνας.

Η πρώτη μου «κατήχηση» στον αντισημιτισμό έγινε από το σπίτι μου σε ηλικία 6 ετών περίπου. (Οι κακοί Εβραίοι που σταυρώσανε το Χριστό). Πολύ αργότερα κατάλαβα ότι ο Χριστός ήταν Εβραίος και ότι η σταύρωσή του ήταν έργο των Ρωμαίων κυριάρχων της  Παλαιστίνης και ότι ο Σταυρικός  θάνατος  ήταν ο καθιερωμένος στη Ρώμη τρόπος εκτέλεσης. Κάθε Μεγάλη Παρασκευή εγώ και οι συνομήλικοί μου περιδιαβαίναμε τις ρούγες του χωριού εξιστορώντας το «Θείο δράμα» ως εξής:

            Σήμερα βάλανε βουλή, οι άνομοι Εβραίοι,    

οι άνομοι και τα σκυλιά και  τρισκαταραμένοι            

για να σταυρώσουν το Χριστό ……….

Στην εκκλησία  του χωριού μου υπάρχει χαρακτηριστική η εικόνα της αποκαθήλωσης. Στο κάτω αριστερό μέρος προξενεί δέος μια φιγούρα ενός δόλιου, καταχθόνιου και κακάσχημου υπανθρώπου. Ήταν η φιγούρα του Εβραίου. Ήταν τα πρώτα (και ιδιαίτερα πειστικά) μαθήματα αντισημιτισμού που δέχτηκα.

Αυτού του είδους ο πρωτόγονος και χονδροκομμένος αντισημιτισμός που εύκολα υιοθετεί ένα παιδί δυστυχώς δεν κάμπτεται με την ενηλικίωση. Στο οπλοστάσιο του αντισημιτισμού υπάρχουν όπλα για κάθε ηλικία, κοινωνική τάξη, εθνότητα  και μορφωτικό επίπεδο.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο προβάλλονται κάποιες εξίσου χονδροκομμένες θεωρίες. Οι Εβραίοι κλέβουν Χριστιανόπουλα και τους πίνουν το αίμα, οι Εβραίοι επιδιώκουν την παγκόσμια κυριαρχία, πίσω από την Οκτωβριανή επανάσταση κρύβονται η Εβραίοι, η ψυχαναλυτική θεωρία είναι εβραϊκή επινόηση. (Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Σίγκμουντ Φρόυντ θορυβήθηκε με την απομάκρυνση του μη Εβραίου Άντλερ από το ψυχαναλυτικό κίνημα κυρίως επειδή φοβόταν τη ρετσινιά «περί Εβραϊκής επιστήμης»). Τα μυστικά πρωτόκολλα των σοφών της Σιών, ένα κείμενο χαλκευμένο από τις μυστικές υπηρεσίες του τσάρου υιοθετείται ακρίτως ως γνήσιο και μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο για αντισημιτικές διώξεις.

Αυτές οι μορφές του πρωτόγονου αντισημιτισμού είναι εν μέρει ξεπερασμένες και αποδυναμωμένες. Ο σύγχρονος αντισημιτισμός έχει επιχειρήματα και «αποδείξεις» που πατάνε πάνω σε γερά ριζωμένες πλάνες, πεποιθήσεις και αναλήθειες.

Είναι εδραιωμένη στον Ελληνικό χώρο (και όχι μόνο) η πεποίθηση ότι οι Εβραίοι επιδιώκουν τον έλεγχο της παγκόσμιας οικονομίας και εν τέλει την παγκόσμια κυριαρχία. Τρανταχτή απόδειξη περί τούτου είναι το  γεγονός ότι κάποιοι μεγάλοι τραπεζίτες και χρηματιστές ήταν και είναι Εβραίοι. Αν εξετάσει κανείς αυτή την άποψη από πλευράς οικονομικής επιστήμης θα την χαρακτήριζε τουλάχιστον  ως αφελή. Σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης ο τεράστιος όγκος ιδιωτικών κεφαλαίων, η μεγάλη τους διασπορά και τα αντικρουόμενα συμφέροντα δεν αφήνουν κανένα περιθώριο σε κάποια  «κεντρική» διαχείριση και στόχευση.  Αν λοιπόν υπάρχει κάποια απειλή για τις χώρες και τους λαούς είναι αυτή που προκύπτει από την τεράστια υπεροχή των ιδιωτικών έναντι των κρατικών κεφαλαίων και την δύναμη που αποκτούν εξ αυτής της υπεροχής. Τώρα σε ότι αφορά τους Εβραίους τραπεζίτες και χρηματιστές, κανένας δεν φρόντισε να μάθει μέσα από ποιες ιστορικές, ταξικές και κοινωνικές διεργασίες προέκυψε αυτό το εν μέρει πραγματικό γεγονός. Οφείλεται στην αποδιδόμενη στους Εβραίους φιλαργυρία και μανία πλουτισμού; Ήταν επιλογή ή ανάγκη; Είναι γνωστό ότι στα πλαίσια της ορθόδοξης  και καθολικής εκκλησίας  το εμπόριο του χρήματος ήταν πράξη ηθικά απαράδεκτη, απαξιωτική και   απαγορευμένη.  Στην Οθωμανική αυτοκρατορία δεν ήταν απλά αμαρτία. Ήταν πράξη παράνομη και ποινικά κολάσιμη για κάθε μουσουλμάνο κάτοικο της αυτοκρατορίας. Ωστόσο η άντληση κεφαλαίων ήταν απολύτως  αναγκαία για τη λειτουργία της μεταπρατικής οικονομίας  σε ανατολή και δύση.  Κάποιος έπρεπε να κάνει την βρώμικη  δουλειά. Από την άλλη για τους Εβραίους (κυρίως στην δύση) υπήρχαν απαγορεύσεις και αποκλεισμοί από μια σειρά δραστηριότητες και επαγγέλματα.  Δεν μπορούσαν να κατέχουν γη, να συμμετέχουν σε συντεχνίες και να ασκούν κανένα από τα επαγγέλματα πλην του ιατρού, του παλαιοπώλη, του γελωτοποιού, του τοκογλύφου κλπ. Αντικειμενικά και αναγκαία στράφηκαν στη βρώμικη δουλειά. Επειδή όμως οι επιτρεπτές στους Εβραίους επαγγελματικές δραστηριότητες δεν επέτρεπαν τη συσσώρευση κεφαλαίων ικανών να στηρίξουν τη λειτουργία ενός τραπεζικού οργανισμού, μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε ότι καταρχήν  διακινούσαν κεφάλαια Χριστιανών και Οθωμανών.

Μέσα από αυτό το περίεργο παιχνίδι της ιστορίας αναδείχθηκαν Εβραίοι τραπεζίτες και χρηματιστές. Κάποιοι. Γιατί η μεγάλη μάζα των Εβραίων σε ανατολή και δύση ζούσε μέσα στη φτώχεια, την ταπείνωση και τη μιζέρια. Στην οθωμανική Θεσσαλονίκη παρότι υπήρξε μια ανθηρή Εβραϊκή κοινότητα, το χρήμα το είχαν λίγοι. Η μεγάλη μάζα των Θεσσαλονικιών Εβραίων (σε αντίθεση με μουσουλμάνους και Χριστιανούς) ήταν πάμπτωχοι και εξαθλιωμένοι και επιβίωναν χάριν της αλληλεγγύης της κοινότητας.

Για το μύθο περί Εβραϊκής φυλής

Η ναζιστική φυλετική θεωρία περί της Αρίας υπεροχής όφειλε (προκειμένου να γίνει λειτουργική) να αναζητήσει κατώτερες φυλές και τις βρήκε. Ήταν οι Σλάβοι, οι τσιγγάνοι sindi και roma και πάνω απ΄ όλους οι Εβραίοι. Ο διαχωρισμός των  φυλών σε ανώτερες και κατώτερες προϋποθέτει μια αναγκαία και  βασική παραδοχή. Την ύπαρξη φυλών. Δεν υπάρχουν φυλές. Υπάρχουν μορφολογικά χαρακτηριστικά ανάλογα με το γεωγραφικό μήκος και πλάτος που ζει ο κάθε άνθρωπος στον πλανήτη υπάρχουν πολιτισμικά χαρακτηριστικά που συνδέουν  ανθρώπινες κοινότητες σε διάφορες περιοχές του πλανήτη. Δεν υπάρχουν φυλές. Οφείλουμε να αποδεχθούμε ότι όχι μόνο δεν υπάρχει Εβραϊκή φυλή αλλά  και ότι δεν  υπάρχουν καν κοινά χαρακτηριστικά που να συνδέουν τους απανταχού στον πλανήτη Εβραίους.

Όπως προαναφέρθηκε ο Ιουδαϊσμός υπήρξε οικουμενική θρησκεία απλωμένη σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Σε κάθε γωνιά του πλανήτη ο «Εβραίος»  έχει τα  χαρακτηριστικά της περιοχής που ζει. Μεσογειακά, βορειοευρωπαϊκά,  αφρικάνικα, κινέζικα, ινδικά κλπ. Σε δύο φωτογραφίες του 1943 απεικονίζεται η άφιξη των Ολλανδών Εβραίων στο στρατόπεδο Άουσβιτς. Τα κοριτσάκια της φωτογραφίας είναι  κατάξανθα όπως η μικρή Ολλανδέζα στο γάλα Εβαπορέ. Για ποια φυλή μιλάμε λοιπόν;

Ο μύθος της κατωτερότητας της  «Εβραϊκής φυλής» δεν αφορά μόνο τις απόψεις του Πλεύρη. Όποιος ασπάζεται τη θεωρία «περί φυλών» εύκολα μπαίνει  στον πειρασμό να τις ιεραρχήσει σε ανώτερες και κατώτερες και τότε αλίμονο σε εκείνον που θα κριθεί κατώτερος.

Πλάνες και παρεξηγήσεις σχετικά με τον Σιωνισμό

Πολύ συχνά στο χώρο της αριστεράς (και όχι μόνο) γίνεται απαξιωτική  χρήση του όρου Σιωνισμός που συνήθως πάει παρέα  με όρους που έχουν αρνητικό φορτίο όπως π.χ. ιμπεριαλισμός, καπιταλισμός, μιλιταρισμός κλπ. Πολλοί εννοούν τον σιωνισμό ως σχέδιο επέκτασης, ελέγχου, εξουσίας και εν τέλει κυριαρχίας των Εβραίων στον πλανήτη. Προσωπικά δεν γνωρίζω κάποιο τέτοιο σχέδιο, όμως εκείνοι που πιστεύουν στην ύπαρξή του ας βρουν ένα άλλο όνομα να του δώσουν.

Ο σιωνισμός ως έννοια έχει  συγκεκριμένο ιστορικό περιεχόμενο, που δεν επιδέχεται διαστρεβλώσεις και παρερμηνείες.  Η σιωνιστική ιδεολογία εμφανίστηκε στην  Ευρώπη στα τέλη του 19ου αιώνα, ως προοδευτικό  φιλελεύθερο κίνημα που αποσκοπούσε στη χειραφέτηση από την εξουσία των Ραβίνων , και την  κατάκτηση της ισονομίας και ισοπολιτείας  μέσα στα εθνικά κράτη. Ο  Σιωνισμός είναι παιδί της Γαλλικής επανάστασης. Έχει κοινά χαρακτηριστικά με όλα τα εθνικά κινήματα, που εμφανίστηκαν  στην Ευρώπη μετά την Γαλλική επανάσταση, διαφέρει όμως από αυτά εκ του γεγονότος ότι επιδιώκει τη  συγκρότηση  έθνους χωρίς πατρίδα. Η διαπίστωση όμως ότι οι διώξεις και ο αντισημιτισμός στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη  αναβιώνει όσο η αφομοίωση των Εβραίων στα νέα εθνικά κράτη κερδίζει έδαφος, δημιουργεί αντικειμενικά την ανάγκη εθνοτικής συνοχής που μπορεί να εκπληρωθεί μόνο  με την δημιουργία εθνικής εστίας.

Ο στόχος αυτός του σιωνισμού  (δημιουργία εθνικής εστίας) είναι γενικά αποδεκτός  δεν είναι όμως εξ ίσου δημοφιλής σε όλες τις σιωνιστικές οργανώσεις. Στο 1ο Πανελλήνιο σιωνιστικό συνέδριο που έγινε στη Θεσσαλονίκη  οι Έλληνες Σιωνιστές διαφοροποιήθηκαν από το διεθνές σιωνιστικό κίνημα και (χωρίς να εκφράσουν την  αντίθεση τους  ως προς την δημιουργία εθνικού κράτους) διατυπώνουν με το 4ο ψήφισμα  την επιθυμία και την απόφασή τους να ενταχθούν στο Ελληνικό κράτος θέτοντας ως προϋπόθεση την αναγνώριση  και νομική  κατοχύρωση της εθνικής τους ιδιαιτερότητας.

Με λίγα λόγια ο σιωνισμός είναι η απάντηση στον αντισημιτισμό που μάστισε την  Ευρώπη του 19ου αιώνα και δεν έχει καμία σχέση με τις ανοησίες «περί παγκόσμιας κυριαρχίας».

Ένας μύθος που καλλιεργείται συστηματικά από πολλούς κύκλους είναι  ο μύθος του «ανθελληνικού Σιωνισμού». Οι Εβραίοι ήταν ανέκαθεν εχθροί της Ελλάδας, ότι απεργάζονται τη διάλυση του έθνους και της θρησκείας. Πίσω από κάθε «επίθεση» απέναντι στο Έθνος, την εκκλησία, βρίσκονται οι Εβραίοι. Κάθε Μ.Κ.Ο που αγωνίζεται για την προστασία των μειονοτήτων και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων χρηματοδοτείται από το ίδρυμα «Soros» άρα από τους Εβραίους. Κάθε καλόπιστος ερευνητής που τολμά να αμφισβητήσει  τους εθνικούς μύθους είναι όργανο του σιωνισμού. Ακόμα και η τέταρτη Σταυροφορία που οδήγησε στην πτώση της Κωνσταντινούπολης υπήρξε Εβραϊκή πρωτοβουλία. (Αληθές είναι ότι προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι σταυροφορίες καταληστεύτηκαν Εβραϊκές περιουσίες, δημεύτηκαν Εβραϊκά κεφάλαια και εξοντώθηκαν χιλιάδες Εβραίοι στη Δυτική Ευρώπη).

Πρόκειται για πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας. Η ιστορία εν προκειμένω είναι αμείλικτη  και επιβεβαιώνει διαχρονικά τον βίαιο Ελληνικό αντισημιτισμό.

Μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ. οι σχέσεις των Εβραίων και χριστιανών στον ελληνικό χώρο ήταν  σχέσεις συγγενείας και συνέχειας, με βάση το δόγμα  «ουκ ήρθα καταλύσαι αλλά πληρώσαι το μωσαϊκό νόμο». Ο Απόστολος Παύλος διδάσκει σε Εβραϊκές συναγωγές στους Φιλίππους, τη Θεσσαλονίκη και την Καβάλα. Οι πρώτοι προσήλυτοι στη νέα θρησκεία είναι Έλληνες Εβραϊκού θρησκεύματος.

Η αρμονική συνύπαρξη των δύο αυτών θρησκειών διήρκεσε για τέσσερις αιώνες. Όμως το 380 μ.Χ. ο Θεοδόσιος ο Α΄ υιοθετώντας το δόγμα του καισαροπαπισμού, ως στοιχείο συνοχής της αυτοκρατορίας,   αποφασίζει να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Εκδίδει  το περίφημο «έδικτον της Θεσσαλονίκης» με το οποίο τίθεται εκτός νόμου και ορίων αυτοκρατορίας κάθε μη χριστιανός. Ο Θεοδόσιος ο Β΄ το 429 μ.Χ. παίρνει νέα μέτρα στα οποία ήδη έχουμε αναφερθεί.  Ο Γρηγόριος ο Νανζιανζινός ζητά από τον αυτοκράτορα να οργανώσει εκστρατείες εναντίον κάθε άπιστου, αιρετικού ή αλλόδοξου. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος το 387 συγγράφει 8 κηρύγματα κατά των Εβραίων. Τους χαρακτηρίζει ως οχιές, δαίμονες, σκυλιά, και τις συναγωγές πορνεία. Όλοι οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου μέχρι  τον 10ο αιώνα προσπαθούν να επιβάλλουν με κάθε μέσο και τρόπο στους Εβραίους τον χριστιανισμό. Συστηματικούς διωγμούς έχουμε επί αυτοκρατόρων Ιουστινιανού του Α΄, Βασιλείου του Α΄ και Ρωμανού του Α΄.

Στις λατινοκρατούμενες Ελληνικές περιοχές η καθημερινότητα των Εβραίων είναι εφιαλτική. Το 1387 η βενετική κυβέρνηση απαγόρευσε στους βενετούς δημοσίους υπαλλήλους να συμμετέχουν στους πατροπαράδοτους λιθοβολισμούς των εντοπίων κατά των Εβραίων και περιορίζει το «δικαίωμα» αυτό μόνο  στους εντοπίους .

Στη Χίο οι Γενοβέζικες αρχές συνιστούν στους εντόπιους τη χρήση νεραντζιών αντί λίθων. Απλή σύσταση. Στη Ζάκυνθο και την Κέρκυρα οι Εβραίοι περιορίζονται σε ghetto κατ’ απαίτηση των Χριστιανών κατοίκων, που συνεχίζουν ωστόσο κατά βούληση το έθιμο του λιθοβολισμού.

Στην περίοδο που στον ευρύτερο ελληνικό χώρο κυριαρχεί η Οθωμανική αυτοκρατορία οι σουλτάνοι απαγορεύουν (χωρίς να εξαλείφουν) βαρβαρότητες χριστιανών κατά Εβραίων. Η βία καμουφλάρεται και παίρνει τη μορφή της συκοφαντίας αίματος. Αθώοι Εβραίοι κατηγορούνται για ανθρωποθυσίες εις βάρος νεαρών  χριστιανών. Οι καταγγελίες παίρνουν διαστάσεις επιδημίας που υποχρεώνουν τον Σουλεϊμάν τον μεγαλοπρεπή στη λήψη δραστικών μέτρων και την παραδειγματική  τιμωρία των συκοφαντών.

Αλλά και η φαναριώτικη Ελίτ δεν πάει πίσω. Ο πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης αναφέρεται στο «σκληροτράχηλο έθνος των Εβραίων: «Οι άχαροι, αναίσχυντοι και φθονεροί, οι φονιάδες Εβραίοι». Ο μέγας διερμηνέας της πύλης Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος στο έργο του «τα Ιουδαϊκά» (1716) κινείται στο ίδιο κλίμα με τον Λούκαρη. Την σκυτάλη παίρνει ο λαϊκός κλήρος και κάθε λογής τσαρλατάνοι και λαϊκοί κήρυκες που περιοδεύουν την Ελλάδα και ενσπείρουν αντισημιτικό μένος. Στα 1767 ένας βοσκός από το Καστρίτζι Καλαβρύτων, ο Πανάγος, περιόδευε στις περιοχές της Πάτρας και της Ναυπάκτου, συνεγείρει το χριστιανικό ακροατήριο και προκαλεί τρόμο και αναστάτωση στους  Εβραίους κατοίκους των περιοχών αυτών.

Ο Κοσμάς ο Αιτωλός (θεωρούμενος εκ των εκπροσώπων του εγχωρίου ελληνικού διαφωτισμού) περιοδεύει σε Μακεδονία, Ήπειρο, Στερεά, Θεσσαλία. Τα λόγια του φωτιά «Πως το βαστά η καρδιά σας να αγοράζετε από τους Εβραίους πραμάτειες; Και τα άσπρα κατόπιν να τα εξοδεύουν δια να εύρουν κανένα Χριστιανόπουλον να το σφάξουν, να πάρουν το αίμα του και με εκείνο να κοινωνούν; Ο διάβολος θέλει να πίνωμεν το αίμα των παιδίων και όχι ο Θεός».

Ο ανώνυμος συγγραφέας της «Ελληνικής Νομαρχίας» γράφει για «ουτιδανούς με Εβραϊκή καρδιά»……… η εβραϊκή θρησκεία κάνει το λαό μισάνθρωπο. Δε θα ήταν υπερβολή να πει κανείς ότι ο εγχώριος διαφωτισμός η «Εθνική αφύπνιση» και συνείδηση θεμελιώθηκαν εν πολλοίς  πάνω στον αντισημιτισμό. Οι καρποί δεν άργησαν να έρθουν. Ήδη  κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα τα πρώτα εθνικιστικά κινήματα έχουν εξαλείψει μεταξύ άλλων την κοινότητα της Θήβας, της Ναυπάκτου και της Πάτρας. Το Σεπτέμβρη του 1821 οι πολιορκητές και πλιατσικολόγοι της Τριπολιτσάς σφαγιάζουν μέχρι ενός τον Εβραϊκό πληθυσμό που είχε εισρεύσει στην πόλη από κάθε σημείο της Πελοποννήσου. Οι ηγέτες των πολιορκητών (Κολοκοτρώνης, Μαυρομιχαλαίοι) αλλά και η Μπουμπουλίνα που φτάνει εκτάκτως από τις Σπέτσες, έχουν εν τω μεταξύ αφαιμάξει μέσα από μυστικές συμφωνίες τον Εβραϊκό πλούτο.

Στο Βραχώρι  οι επαναστάτες επιτρέπουν στην Οθωμανική φρουρά να αποχωρήσει ένοπλη, διεκδικούν όμως το αναφαίρετο δικαίωμά τους να σφαγιάσουν τους Εβραίους που έχουν συγκεντρωθεί στην πόλη για να προστατευθούν. Όπερ και εγένετο. Στα χρόνια που ακολουθούν ο Εβραϊκός πληθυσμός της Ελλάδας είναι εκτεθειμένος στο αντισημιτικό μένος και απροστάτευτος από την κεντρική κυβέρνηση.  Στις 3 Απριλίου 1891 ξεσπά φοβερό πογκρόμ εις βάρος των Εβραίων της Κέρκυρας. Οι βιαιότητες επεκτείνονται και στη Ζάκυνθο.

 Μέσα από αυτές τις τραυματικές εμπειρίες ήταν απολύτως φυσικό οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης να μην υποδεχτούν μετά βαΐων και κλάδων τον Ελληνικό στρατό το 1912.  Οι συνθήκες όμως δεν είναι πλέον ίδιες. Ο Βενιζέλος και ο Γεώργιος ο Α΄ κατανοούν ότι για να πετύχουν την οριστική προσάρτηση της Θεσσαλονίκης οφείλουν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των Εβραίων κατοίκων. Το πετυχαίνουν μετά από μια πρωτόγνωρη (εν μέρει υποκριτική) επίθεση φιλίας. Η Εβραϊκή κοινότητα απέκρουσε τις Σερβικές και βουλγαρικές προτάσεις και αποδέχτηκε την ελληνική κυριαρχία στην πόλη. Οι θέσεις του 1ου σιωνιστικού συνεδρίου  (που εκθέτω παραπάνω) είναι σαφείς σ’ ό,τι αφορά την πρόθεση ενσωμάτωσης.

Αυτή η πρόθεση δεν κάμπτεται παρά την προσπάθεια αποεβραιοποίησης της πόλης  (που επιχειρείται μετά την πυρκαγιά του 1917), την εμμονή της ελληνικής διοίκησης για την μεταφορά του Εβραϊκού νεκροταφείου, το πογκρόμ του 1931 και τον εμπρησμό της Εβραϊκής συνοικίας Καμπέλ.

Το 1940 οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στρατεύονται μαζικά στο αλβανικό μέτωπο. Ο Εβραίος (από τη Χαλκίδα) ταγματάρχης Μαρδοχαίος Φραζής είναι ένας από τους πρώτους νεκρούς του πολέμου. Ο Λάζαρος Μπεναρόγια (γιος του Αβραάμ) ακολουθεί, όπως και εκατοντάδες άλλοι.

 Όμως σε όλη την διάρκεια της γερμανικής κατοχής οι Έλληνες χριστιανοί εκδηλώνουν συστηματικά τα «φιλικά» τους αισθήματα απέναντι στους Εβραίους, κυρίως στη Θεσσαλονίκη.

  • Παρά τον αρχικό σχεδιασμό του MERTEN (που προβλέπει τη διατήρηση ενός  τμήματος και μεταφορά του υπολοίπου), το εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης καταστρέφεται και λεηλατείται ολοσχερώς. Πρωταγωνιστούν Δήμος, Μητρόπολη, εργολάβοι και ακολουθεί ο όχλος. Της γενοκτονίας, προηγείται η μνημοκτονία.
  • Η «αλληλεγγύη» των Ελλήνων Χριστιανών στέλνει στο Άουσβιτς το 95% του Εβραϊκού πληθυσμού πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Στη ναζιστική Γερμανία διασώθηκε το 10%.
  • Δοσίλογοι, Μαυραγορίτες, κρατικού υπάλληλοι αλλά και «έντιμοι» πολίτες καρπώνονται με την συνεργασία και υποστήριξη των Ναζί τις  Εβραϊκές περιουσίες, (σπίτια, καταστήματα, εμπορεύματα). Ο ευσυνείδητος και καθόλα υπηρεσιακός διευθυντής της ΥΔΙΠ Ηλίας Δούρος δεν καταφέρνει να αποτρέψει το πλιάτσικο και τη λεηλασία.

Η «θλίψη» των Χριστιανών  Ελλήνων για το δράμα των Εβραίων της πόλης αποτυπώνεται  χαρακτηριστικά σε ένα τετράστιχο που είχαν σκαρώσει οι πιτσιρικάδες της πόλης (στην γλώσσα που μιλούσε η καρικατούρα του Εβραίου στο Ελληνικό θέατρο σκιών) προκειμένου να διακωμωδήσουν το τραγικό γεγονός.

«Πανάθεμα το έρμανο

που σκότωσε ούλο το τζιδιό

και το έστειλε να πάει στη Πολωνία

να πετάνει νηστικό»

Το τετράστιχο αυτό διέσωσε ο Ηλίας Πετρόπουλος και δημοσιεύτηκε στα πλαίσια σχετικού άρθρου στο περιοδικό «Σχολιαστής» γύρω στο 1985 περίπου .

Θέτουν πολλοί αφελώς το ερώτημα «γιατί οι Εβραίοι δεν μπήκαν στην αντίσταση; Γιατί δεν  βγήκαν στα βουνά; Γιατί υποτάχτηκαν στη μοίρα τους; Άρα καλά να πάθουν (δεν το λένε, αλλά το εννοούν). Πρόκειται για ένα ακόμη παραμύθι, ιδιαίτερα βολικό για την απενεχοποίηση της αριστεράς.

– Οι πρώτες ένοπλες ομάδες στον χώρο της Μακεδονίας εμφανίζονται  μετά τα τέλη του ’42. Οι Θεσσαλονικείς  Εβραίοι ήδη έχουν περιοριστεί και εγκλωβίζονται  σε ghetto  από τον Ιούλιο του 1942.

– Η φυγή στο βουνό είναι λύση για νέους μαχητές, όχι για οικογένειες. Για την Εβραϊκή οικογένεια η μόνη εφικτή επιδίωξη είναι η φυγή στις ιταλοκρατούμενες  περιοχές.

Επιπλέον. Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι οι αντιστασιακές οργανώσεις επιθυμούσαν  την ένταξη νεαρών εβραίων στην αντίσταση. Μετά το 1922 το ΣΕΚΕ βρήκε προνομιακό  πεδίο παρέμβασης στο συμπαγές προλεταριακό των μικρασιατών προσφύγων που κατακλύζουν την Μακεδονία και σταδιακά παίρνει αποστάσεις από τον διεθνιστικό πυρήνα της federation. Ο Αβραάμ Μπεναρόγια και άλλοι διεθνιστές στελέχη της federation  διαγράφονται το 1925 από το Κ.Κ.Ε. «ως πράκτορες του ταξικού εχθρού». Έτσι στις παραμονές του πολέμου ο Εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης βρίσκεται εκτός τειχών αριστεράς  που καθοδηγείται από στελέχη προερχόμενα από το χώρο των μικρασιατών προσφύγων. Δεν υπάρχουν γέφυρες δεν υπάρχουν σύνδεσμοι. Για τους λίγους  που καταφέρνουν να συνδεθούν με την αντίσταση, η ιστορία υπήρξε άδικη και επιλεκτική. Δεν  διεσώθη καν η μνήμη τους.

Στον κατάλογο νεκρών του 54ου συντάγματος του ΕΛΑΣ  (που ένα τμήμα του από 32 μαχητές εξοντώθηκε στην Καλοσκεπή) οι 30 αναφέρονται με πλήρες ονοματεπώνυμο και τόπο καταγωγής. Οι δύο νεκροί Εβραίοι αναφέρονται «ως Δαυίδ….. ισραηλίτης ………… Βενιαμίν, ισραηλίτης».

Στην μεταπολεμική Ελλάδα η εμφύλια σύγκρουση και ότι ακολούθησε, δεν αφήνει περιθώρια στη δημόσια ιστορία να ασχοληθεί με το μεγαλύτερο έγκλημα των ΝΑΖΙ στον ελληνικό χώρο. Ο Μπεναρόγια απογοητευμένος μεταναστεύει την δεκαετία του ’50 στο Ισραήλ. Το ελληνικό κράτος μόλις το 1997 απεφάσισε να τιμήσει τους 50.000 πολίτες τα θύματα του ολοκαυτώματος με την κατασκευή μνημείου στην πλατεία Ελευθερίας, με δαπάνες όμως της εβραϊκής κοινότητας.

Η συνοπτική  αναδρομή μας στις σχέσεις Εβραίων και χριστιανών στον «ελληνοχριστιανικό» χώρο από τον 4ο αιώνα και μετά καταρρίπτει τον μύθο του «ανθελληνικού Σιωνισμού» και αποδεικνύει το ακριβώς αντίθετο. Απέναντι σε αυτή την οδυνηρή πραγματικότητα οι ταγοί του εθνικισμού αναφέρουν  δύο μόνο εκδηλώσεις «ανθελληνισμού».  Την συμμετοχή  των Εβραίων  των Ιωαννίνων στην καταστολή  της εξέγερσης του Διονυσίου του Σκυλοσόφου το 1611, και την βεβήλωση του σώματος του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄ από κάποιους Λούμπεν Εβραίους της πόλης στους οποίους ανατέθηκε (υποχρεωτικά) η βρώμικη δουλειά. Θα τους βοηθήσω προσθέτοντας και ένα τρίτο. Την συμμετοχή θεσσαλονικιών Εβραίων στην καταστολή της ελληνικής εξέγερσης στη Χαλκιδική το 1922. Τα  τρία αυτά γεγονότα δεν μπορούν να συγκριθούν με διώξεις, σφαγές, λεηλασίες, πογκρόμ, εξευτελισμούς και κακοποιήσεις 16 αιώνων .

Φτάνοντας στο σήμερα: ο εμπρησμός της συναγωγής των Χανίων αποτελεί την πιο κραυγαλέα εκδήλωση αντισημιτισμού. Στη ρητορική της ακροδεξιάς ο αντισημιτισμός είναι καθημερινό φαινόμενο. Δεν είναι όμως το πρόβλημα μια ακροδεξιά μειοψηφία. Ακόμα και η περίπτωση Πλεύρη  ελάχιστα με ανησυχεί. Το ανησυχητικό εν προκειμένω δεν είναι οι ανοησίες του Πλεύρη  αλλά το γεγονός  ότι η ελληνική δικαιοσύνη επικύρωσε και νομιμοποίησε αυτές  τις ανοησίες.  Ωστόσο αλλού  είναι το πρόβλημα:

Μετά το 1974 αναπτύσσεται στην Ελλάδα ένα ισχυρό κίνημα αλληλεγγύης στην PLO και την παλαιστινιακή υπόθεση που υποστηρίζεται κυρίως από την αριστερά. Το κίνημα αυτό βρίσκεται σε απόλυτη συνέπεια με την στάση που είχε όλα εκείνα τα χρόνια η αριστερά απέναντι σε όλα τα απελευθερωτικά κινήματα (SUAPO, FNLA, FRELIMO, POLISARIO). Οι ίδιες δυνάμεις σήμερα αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό φαινόμενα εκφυλισμού και διολίσθησης στον ισλαμικό φονταμενταλισμό, τις εκδηλώσεις τυφλής βίας, τις επιθέσεις αυτοκτονίας.

Όμως κατά έναν τρόπο (κατ’ αρχήν) ανεξήγητο τα τελευταία χρόνια διαπιστώνεται μια καθολική (άνευ όρων και κριτικής) υποστήριξη στα «δίκαια του Παλαιστινιακού λαού». Δεξιοί, αριστεροί, ακροδεξιοί, σοσιαλιστές, κομμουνιστές, κοινοβουλευτικοί και εξωκοινοβουλευτικοί, δεσποτάδες και στρατηγοί, παναθηναϊκοί  και ολυμπιακοί ομνύουν υπέρ των δικαίων του παλαιστινιακού λαού. Αυτή η ομοθυμία με ανησυχεί. Είναι προϊόν πολιτικής ανάλυσης; Αποτελεί συνειδητή πολιτική στάση και επιλογή; Για αυτούς που από το 1974 υποστήριξαν την παλαιστινιακή υπόθεση πιθανόν ναι. Για όλους τους άλλους η ομοθυμία που περιγράφω τολμώ να πω ότι αποτελεί την συγκαλυμμένη έκφραση του σύγχρονου ελληνικού αντισημιτισμού. Οι έλληνες δεν αγαπούν τους παλαιστίνιους, απλώς μισούν τους Εβραίους. Αν πράγματι αγαπούσαν τους Παλαιστίνιους, τότε οι 30.000 παλαιστίνιοι πρόσφυγες που βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα θα είχαν από την κοινωνία μια διαφορετική αντιμετώπιση απ’ αυτή που έχουν οι Σομαλοί και οι Αφγανοί. Δεν την έχουν. Βιώνουν τον ίδιο ρατσισμό, μοιράζονται την ίδια δυστυχία. Δείγματα αλληλεγγύης και ανθρωπιάς εισπράττουν μόνο από εκείνη την μικρή μερίδα της κοινωνίας που έχει μάθει σταθερά και χωρίς διακρίσεις να είναι αλληλέγγυα στην προσφυγιά και τον ανθρώπινο πόνο.

——————————————– 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΗΓΕΣ

  • Κορνήλιος Καστοριάδης: «Ο θρυμματισμένος κόσμος» εκδόσεις ύψιλον – βιβλία
  • Μαρία Ευθυμίου: «Εβραίοι και Χριστιανοί στα Τουρκοκρατούμενα νησιά του ανατολικού Αιγαίου». Εκδόσεις Τροχαλία
  • Bernard Pierron: «Εβραίοι και Χριστιανοί στη νεότερη Ελλάδα» Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ HISTORIA
  • Γιώργος Μαργαρίτης: «Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες. Εκδ. Βιβλιόραμα»
  • Κυριάκος Σιμόπουλος: «Ο μύθος των μεγάλων της ιστορίας» και «πώς είδαν οι ξένοι το ‘21» Εκδόσεις Στάχυ.
  • Έρνεστ Τζόουνς: «βιογραφία του Φρόυντ» Εκδόσεις Επίκουρος.
  • Στράτος Δορδανάς: «Έλληνες εναντίον Ελλήνων» Εκδόσεις Επίκεντρο
  • Ρένα Μόλχο: «Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης 1856- 1919» Εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
  • Ρένα Μόλχο: «Αδυναμία ένταξης του Ολοκαυτώματος στη συλλογική εθνική μνήμη». Η Περίπτωση της Θεσσαλονίκης. Παρουσιάστηκε στα Καλάβρυτα στις 12 Δεκεμβρίου 2006 στα πλαίσια των εκδηλώσεων μνήμης του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος.
  • Κείμενα του Ηλία Πετρόπουλου που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό σχολιαστής τη δεκαετία του ’80. Τα κείμενα αυτά παραμένουν έκτοτε ανέκδοτα. Επ’ ευκαιρία καλώ τους παλιούς μου φίλους από τη συντακτική επιτροπή του σχολιαστή (Μαυρή, Βερναρδάκη, Ρουμελιώτη) να σκεφτούν τη δυνατότητα έκδοσής τους τιμώντας το σπουδαίο αυτό Έλληνα που πέθανε αυτοεξόριστος στο Παρίσι γιατί δεν άντεχε την Ελλάδα που πληγώνει.
Advertisements

Όλοι οι Ευρωπαίοι είναι Εβραίοι και όλοι οι Εβραίοι είναι Ευρωπαίοι

Όταν ένας δολοφόνος ανοίγει πυρ κατά πολιτιστικού κέντρου που φιλοξενεί εκδήλωση για την ελευθερία της έκφρασης, τα θύματα ενδέχεται να είναι άθεοι, χριστιανοί, μουσουλμάνοι, Εβραίοι ή οποιοσδήποτε πολίτης μιας ελεύθερης χώρας. Όταν όμως τα πυρά στοχεύουν τη Συναγωγή της Κοπεγχάγης, τότε ο αποκλειστικός στόχος της επίθεσης είναι οι Δανοί Εβραίοι, η πλειονότητα των οποίων είχε διασωθεί το 1943 από τους συμπατριώτες τους. Τότε οι Δανοί είχαν καταφέρει να μεταφέρουν περισσότερους από 7.000 Εβραίους και σχεδόν 700 μη εβραίους συγγενείς τους στη Σουηδία, η οποία δέχθηκε τους Δανούς πρόσφυγες. Η απαρέγκλιτη τήρηση της αρχής «Όλοι οι Δανοί είναι Εβραίοι και όλοι οι Εβραίοι Δανοί» – για να δανειστούμε τα λόγια του Jacques Schuster – αποτελεί μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου (περισσότερα εδώ).

Έχει σημασία να τονιστεί ότι ο δράστης των δολοφονικών επιθέσεων στην Κοπεγχάγη προσπάθησε να αμφισβητήσει αυτήν την εξαιρετική σχέση μεταξύ της ευρύτερης κοινωνίας και της Εβραϊκής Κοινότητας και να επαναφέρει τον γενοκτονικό αντισημιτισμό στο επίκεντρο. Είναι στο χέρι των Δανών αλλά και των Ευρωπαίων γενικότερα να δώσουν μια αποφασιστική απάντηση στο αντισημιτικό μίσος ακολουθώντας τη διευρυμένη αρχή «Όλοι οι Ευρωπαίοι είναι Εβραίοι και όλοι οι Εβραίοι είναι Ευρωπαίοι». Στην αντίθετη περίπτωση οδεύουμε προς μια Ευρώπη χωρίς Εβραίους, μια Ευρώπη δηλαδή χωρίς αύριο.

Αναδημοσιεύουμε το κάλεσμα αλληλεγγύης στην Εβραϊκή Κοινότητα της Δανίας που εξέδωσαν από κοινού η Παγκόσμια Ένωση Εβραίων Φοιτητών και η Ευρωπαϊκή Ένωση Εβραίων Φοιτητών.

After the attacks in Copenhagen: #IGoToSynagogue

Jerusalem – 15th of February 2015

We woke up to tragedy this morning. Our thoughts and prayers are with the families of those killed and injured in yesterday’s murderous attacks in Copenhagen.

The World Union of Jewish Students (WUJS) and the European Union of Jewish Students (EUJS) jointly call on everyone to show solidarity with the Jewish community of Denmark. You can do this by using the hashtag #IGoToSynagogue to express the right of all Jews to gather and live their Judaism in safety and peace; to take a firm position in the face of anti-Semitism; and to also share why living Judaism as part of a community matters to you.

We also call on everyone able to gather at Danish embassies around the world, to express solidarity with the Danish people, to light a candle in memory of yesterday’s victims and to stand tall and strong against terror.

Baruch Dayan Ha’Emet – May their memory be blessed

WUJS_logoThe World Union of Jewish Students (WUJS) is the international, pluralistic, non-partisan umbrella organisation comprising of 48 national independent Jewish Student Unions from all over the world.

Founded in 1924 to combat anti-Jewish quotas in Central and Eastern European University the World Union of Jewish Students was a grassroots network aimed at connecting student groups from all over the world. The aim of The World Union of Jewish Students is to foster the unity of Jewish students worldwide and to strive to ensure their participation in the fulfillment of the aspirations of the Jewish people, its continuity, and the development of its religious, spiritual, cultural and social heritage.

Source: juedische.at

Attentats de Copenhage

Παρουσίαση του βιβλίου “Ο αφανισμός των Θεσσαλονικέων Εβραίων της Γαλλίας, 1942-44” / Presentation of the book “The destruction of the Salonikan Jews of France, 1942-1944”

Invitation to the presentation of the book “The destruction of the Salonikan Jews of France, 1942-1944”
on Thursday 11th of December 2014, at 20:00.
Place: French Institute, 2a Leoforos Stratou, Thessaloniki.

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
“Ο ΑΦΑΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ, 1942-44”
ΤΗΝ ΠΕΜΠΤΗ 11/12/2014 ΣΤΙΣ 8.00 μμ
ΣΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ, ΛΕΩΦ. ΣΤΡΑΤΟΥ 2α

[Διαβάστε το προλογικό σημείωμα του βιβλίου εδώ.]

giannis-karatzoglou-presentationVia Friends of the Jewish Museum of Thessaloniki (facebook)

presentation_livre_karatzoglou

Ρίκα Μπενβενίστε: Αυτοί που επέζησαν. Αντίσταση, Εκτόπιση, Επιστροφή. Θεσσαλονικείς Εβραίοι στη δεκαετία του 1940

Benveniste-ceux-qui-ont-survecuΝέα κυκλοφορία από τις εκδόσεις Πόλις

σελίδες: 444 • isbn: 978-960-435-455-9 • τιμή: 17 ευρώ

Πριν από τον πόλεμο, ζούσαν στη Θεσσαλονίκη πάνω από 50.000 Εβραίοι. Από αυτούς, περισσότεροι από 46.000 εκτοπίστηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα, όπου, σε ποσοστό περίπου 96%, δολοφονήθηκαν.

Το ανά χείρας βιβλίο αφηγείται ιστορίες Θεσσαλονικιών Εβραίων που σώθηκαν. Οι ιστορίες τους είναι οι εξαιρέσεις που δεν αφήνουν ούτε στιγμή να ξεχαστεί ο κανόνας. Ο κανόνας ήταν ο θάνατος. Μέσα από τεκμήρια και μαρτυρίες, παρακολουθούμε διαδρομές ανθρώπων που μοιράστηκαν κοινές εμπειρίες στα βουνά όπου διέφυγαν για να πολεμήσουν ως αντάρτες, και στα στρατόπεδα όπου υπέμειναν αμέτρητα βάσανα, αλλά επέζησαν. Τους παρακολουθούμε επίσης κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, όταν οι δρόμοι τους παρέμειναν κοινοί ή χώρισαν, αφού άλλοι επέστρεψαν στον γενέθλιο τόπο ενώ άλλοι μετανάστευσαν.

Η εστίαση σε ομάδες ανθρώπων που είχαν κοινές εμπειρίες ξεδιπλώνει μπροστά στα μάτια μας τις δυνατότητες και τα όρια των επιλογών τους, τις προθέσεις και τα αδιέξοδα, τις αντοχές και τις παραιτήσεις τους. Η επιβίωσή τους έλαβε πολλές όψεις. Τις όψεις που συναντάμε στα πρόσωπα των ίδιων, αλλά και όλων εκείνων με τους οποίους συναντήθηκαν: τόλμη, φόβο, ανυπακοή, συμμόρφωση, καλοσύνη, μικρότητα, αξιοπρέπεια, κακία – και όλα αυτά, στον υπερθετικό βαθμό που επέβαλλαν οι ακραίες συνθήκες του πολέμου και των διωγμών. Τις όψεις, ακόμα, που προσδιόρισε η κοινωνία τους, όταν βρέθηκε παγιδευμένη στη δίνη του πολέμου, της Κατοχής και των διώξεων. Στη διαλεκτική του ατομικού με το κοινωνικό, το τυχαίο διεκδικεί επίσης ένα διόλου ευκαταφρόνητο μερίδιο. Η ποικιλία των διαδρομών αυτών που επέζησαν είναι κρίσιμη για να κατανοήσουμε ένα παρελθόν που δεν εξημερώνεται.

Ρίκα Μπενβενίστε

***

Η Ρίκα Μπενβενίστε γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1959. Σπούδασε Ιστορία στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και έκανε το διδακτορικό της στη Μεσαιωνική Ιστορία στη Σορβόννη (Paris I, Panthéon-Sorbonne).

Δίδαξε στο Τμήμα Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου και στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Σήμερα είναι καθηγήτρια Ιστορίας της Μεσαιωνικής Ευρώπης στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Μελέτες της για τα δικαστικά αρχεία της μεσαιωνικής Γαλλίας, την ιστορική ανθρωπολογία και τις σχέσεις εβραίων και χριστιανών στη μεσαιωνική Δύση έχουν δημοσιευθεί σε ελληνικά και ξένα περιοδικά. Στα ερευνητικά της ενδιαφέροντα συμπεριλαμβάνονται η εβραϊκή ιστοριογραφία και η ιστορία του Ολοκαυτώματος.

Κυκλοφορούν επίσης τα βιβλία της: Η ποινική καταστολή της νεανικής εγκληματικότητας τον 19ο αιώνα, 1833-1911 (Αντ. Ν. Σάκκουλας, 1994), Εβραίοι ταξιδιώτες τον Μεσαίωνα (Νεφέλη, 2000) και Από τoυς Βαρβάρους στους Μοντέρνους: Κοινωνική ιστορία και ιστοριογραφικά προβλήµατα της µεσαιωνικής ∆ύσης (Πόλις, 2007).

  • Το παρακάτω βίντεο περιέχει μια παλιότερη εισήγηση της Ρίκας Μπενβενίστε με θέμα “Μαρτυρίες των επιζώντων και ιστορική έρευνα. Νέες προοπτικές για την ιστορία της Σοά στην Ελλάδα” (“Témoignages des survivants et recherche historique. Nouvelles perspectives pour l’histoire de la Shoah en Grèce”):

Η «Μηχανή του Χρόνου» για τα ατιμώρητα εγκλήματα της Μεραρχίας Εντελβάις στην Ήπειρο και την Κεφαλονιά / Eine Sendung des griechischen Fernsehens zu den Gräueltaten der “Edelweiß”-Division in Epirus und auf Kefalonia

Το εντελβάις (στο σκούφο και στα μανίκια της στολής) ήταν το διακριτικό της 1ης Ορεινής Μεραρχίας της Βέρμαχτ, μιας επίλεκτης μονάδας που αποτελούνταν από Βαυαρούς και Αυστριακούς στρατιώτες. Πίσω από το άνθος κρυβόταν, όμως, μια αιμοσταγής ομάδα εγκληματιών. Η Μεραρχία Εντελβάις αιματοκύλησε τα Βαλκάνια και την Ελλάδα το 1943-44, έχοντας ήδη αναλάβει επιχειρήσεις στην Πολωνία, τη Γαλλία, τη Γιουγκοσλαβία και τη Σοβιετική Ένωση.

Μέσα σε λίγους μήνες, κατέκαψε και ερήμωσε εκατοντάδες χωριά στην Ήπειρο, κατέσφαξε τους κατοίκους του Κομμένου, των Λιγκιάδων και της Μουσιωτίτσας με το πρόσχημα των αντιποίνων, ενώ ευθύνεται και για το ξεκλήρισμα της Εβραϊκής Κοινότητας των Ιωαννίνων. Τα εγκλήματα της Μεραρχίας Εντελβάις ανέδειξε με τις έρευνές του ο Χέρμαν Φρανκ Μάγερ.

Στη «Μηχανή του Χρόνου» που προβλήθηκε στις 28 Οκτωβρίου (βλ. το βίντεο παρακάτω) αποκαλύπτονται τα ονόματα των αξιωματικών και των στρατιωτών που διέπραξαν τα ειδεχθή εγκλήματα, χωρίς ποτέ να λογοδοτήσουν για τις πράξεις τους. Μάλιστα κάποιοι από αυτούς έγιναν επιφανή στελέχη της μεταπολεμικής Γερμανίας. Στην εκπομπή μιλούν συγγενείς των θυμάτων και επιζώντες – μεταξύ αυτών και η Εσθήρ Κοέν, ο ιστορικός Ιάσων Χανδρινός, οι ιστορικοί ερευνητές Αλέκος Ράπτης και Απόστολος Παπαγεωργίου, ο Πρόεδρος της Εβραϊκής Κοινότητας των Ιωαννίνων Μωυσής Ελισάφ, ο καθηγητής Παιδαγωγικής Αθανάσιος Γκότοβος, ο καθηγητής Μαθηματικών Παναγιώτης Τσαμάτος και ο φιλόλογος Δημήτρης Βλαχοπάνος.

Die “Edelweiß”-Division war eine Eliteeinheit der Wehrmacht, die aus Österreichern und Bayern bestand und 1939-43 am Polen-, Frankreich- und Jugoslawienfeldzug sowie am Krieg gegen die Sowjetunion teilnahm. Ab Frühjahr 1943 war sie mit Besatzungsaufgaben auf dem Balkan und in Griechenland betraut. Dort wurden Repressalien gegen die ansässige Bevölkerung, Geiselerschießungen, Erschießungen der als Partisanenhelfer Verdächtigen, das Niederbrennen von Dörfern und der Abtrieb des Viehs ausgeübt. Allein in den drei Monaten zwischen Anfang Juli und Anfang Oktober 1943 sollen etwa 207 Ortschaften mit etwa 4.500 Häusern zerstört und über 2.000 Zivilisten, Griechen und Albaner, getötet worden sein.

Ein Beispiel dafür ist das Massaker von Kommeno in Epirus (Nord-Westen Griechenlands), dem 317 Einwohner zum Opfer fielen, darunter Kleinkinder, 94 Kinder unter 15 Jahren und zahlreiche Personen über 65 Jahre. Die Division beteiligte sich auch aktiv an der Durchführung der Deportation der jüdischen Gemeinde von Ioannina (Hauptstadt von Epirus) am 25. März 1944 nach Auschwitz-Birkenau. 95 Prozent der jüdischen Gemeinde wurden durch diese Aktion ausgelöscht. Im September 1943 übte die Division Massenmord an nach der Kapitulation Italiens auf der Insel Kefalonia gefangengenommenen Soldaten der Division Acqui. [Quelle: http://de.wikipedia.org/wiki/1._Gebirgs-Division_%28Wehrmacht%29]

Die Verbrechen der “Edelweiß”-Division untersucht Hermann Frank Meyer in seinem Buch „Blutiges Edelweiß. Die 1. Gebirgsdivision im Zweiten Weltkrieg“ (Berlin 2008).

Der griechische Sender Nerit widmete vor einigen Wochen eine Sendung (siehe Video oben – leider ohne englische oder deutsche Untertitel) diesem Thema, in der Überlebende und Zeitzeugen von den Verbrechen der “Edelweiß”-Division berichten. In der Sendung sprechen außerdem Forscher, wie Iason Chandrinos und Alekos Raptis, der Vorsitzende der jüdischen Gemeinde von Ioannina und Universitätsprofessor, Moisis Elisaf, und der Universitätsprofessor Athanasios Gotovos. Es sei zudem darauf verwiesen, dass die Taten der 1. Gebirgsdivision in der Bundesrepublik nie strafrechtlich geahndet wurden.

Deportation der Mitglieder der jüdischen Gemeinde von Ioannina am 25. März 2014.

Deportation der Mitglieder der jüdischen Gemeinde von Ioannina am 25. März 2014.

Desde Grecia, Akí Salonika para Radio Sefarad: Tornar a mis raíces – Anyada Buena desde la kehilá de Rodas & Arzobispo Damaskinos: “Justos entre las Naciones” (2ª parte)

DamaskinosGrecia cuenta a su haber con más de 320 ciudadanos griegos o residentes en Grecia declarados Justos Entre las Naciones por Yad Vashem de Israel.  Desde Grecia ,Aki  Salonika, recuerda  hoy al Arzobispo Damaskinos y honra la memoria de todos aquellos  que han sido honrados hasta hoy día por Yad Vashem.

El Arzobispo  de la iglesia greco-ortodoxa Damaskinos (Dorvitsa, 1891 – Atenas, 1949) fue proclamado por la institución Yad Vashem como Justo Entre las Naciones en 1969, por sus esfuerzos en el rescate de sus conciudadanos de fe judía así como romá, durante los años de la ocupación alemana. El Arzobispo Damaskinos-Dimitrios Papandreou ordenó que falsos certificados de bautismo fuesen distribuidos a sus connacionales, lo que permitió salvar la vida de cientos de ciudadanos perseguidos por la barbarie nazi. [ESP]

Η εκπομπή «Desde Grecia, akí Salónika» θυμάται σήμερα τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό και τιμά τη μνήμη όλων εκείνων που έχουν τιμηθεί μέχρι σήμερα από το Yad Vashem.

Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός (Δορβιτσά, 1891- Αθήνα, 1949) ανακηρύχθηκε από το ίδρυμα Yad Vashem «Δίκαιος των εθνών» το 1969, για τις προσπάθειές του να διασώσει τους συμπολίτες του εβραϊκής πίστης όπως και Ρομά, κατά τη διάρκεια των χρόνων της Γερμανικής Κατοχής. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός-Δημήτριος Παπανδρέου, παραγγέλλει να διανεμηθούν πλαστά πιστοποιητικά βάφτισης στους ομοεθνείς του, ενέργεια που επέτρεψε να διασωθεί η ζωή εκατοντάδων πολιτών που διώκονταν από τη ναζιστική βαρβαρότητα. [ESP]

Ecos del Anyo Nuevo desde la kehilá de Rodas, con Isaac A. Habib, hijo de Gashon Habib y Lucía Capelutto. Isaac – poeta, educador e hijo de la primera generación de los sobrevivientes sefardíes de la isla de Rodas establecidos en Ciudad del Cabo, Sudáfrica, y que nunca han dejado de rendir tributo a su tierra y antepasados de la Isla de Rodas  así como a su lengua, el djudezmo, judeoespañol, españoliko o ladino- rekodra, retorna a sus  raíces… [ESP] [LAD]

Απόηχος της Νέας Χρονιάς από τη Συναγωγή της Ρόδου, με τον Ισαάκ Α. Χαμπίμπ, γιό του Γκερσόν Χαμπίμπ και της Λουκίας Καπελούτο. Ο Ισαάκ – ποιητής, εκπαιδευτικός και απόγονος της πρώτης γενιάς των επιζώντων σεφαραδιτών από το νησί της Ρόδου που  εγκαταστάθηκαν στο Κέιπ Τάουν, Νότια Αφρική, και που ποτέ δεν έπαψαν να αποτίουν φόρο τιμής στη γη και τους προγόνους τους από το νησί της Ρόδου, καθώς επίσης και στη γλώσσα τους, τη djudezmo, την Ισπανοεβραϊκή, την españoliko ή λαντίνο – θυμάται, επιστρέφει στις ρίζες του… [ESP] [LAD]

Agradecimientos: Carmen Cohen de la Comunidad Judía de Rodas y el World Public Forum Dialogue Civilizations por la invitación a cubrir su encuentro anual en la Isla de Rodas, Grecia.

Ευχαριστίες: στην Κάρμεν Κοέν της Ισραηλιτικής Κοινότητας της Ρόδου και στο Dialogue of Civilizations World Public Forum για την πρόσκληση κάλυψης του ετήσιου συνεδρίου του στο νησί της Ρόδου, Ελλάδα.

*Créditos música, salmos:

The Music of Ancient Greece –  de Michael Levy

Mikamo con la voz del Rabino Yosep Vital Z¨L (Volos) de los Archivos del profesor emérito de la Universidad Hebrea de Jerusalén, Amnon Shiloah (1928). Grabación de 1970.[HEB]

Kol Nidre por Johnny Mathis

** Interfaith Intercultural Dialogue …under one sky –  Award Marca Colombia País 100 Colombianos

Μουσικά αποσπάσματα, ψαλμοί:

– Η μουσική στην αρχαία Ελλάδα – Michael Levy – Μικαμόχα με τη φωνή του Ραβίνου Ιωσήφ Βιτάλ Z¨L (Βόλος), από τα Αρχεία του ομότιμου καθηγητή του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ Amnon Shiloah (1928). Ηχογράφηση του 1970. [HEB]

– Κολ Νιντρέ από τον Johnny Mathis

Haga clic en el enlace. Πατήστε εδώ για να ακούσετε την εκπομπή.

Ακούστε επίσης: Grecia: cristianos Justos entre las Naciones (1ª parte) – Reina Siakki Molho

Anyada-buena-Rodas

Η σιωπή του κόσμου

Ekdoseis_Kapon_H_Diasosiτης Καρίνας Λάμψα

Εγώ θα ήθελα να μιλήσω για τη σιωπή του κόσμου, όπως είναι κι ο υπότιτλος της Διάσωσης. Την αδιάφορη, την αμήχανη, τη φοβισμένη σιωπή των πολλών, που αποτελεί το πιο αποτελεσματικό όπλο κάθε δικτάτορα. Την εγκληματική, πολλές φορές, σιωπή των ισχυρών. Και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη σιωπή πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον διωγμό.

Σε περιόδους κρίσης, η μεγάλη πλειοψηφία σιωπά και, άθελά της ίσως, γίνεται, συνένοχη. Εγώ δεν ζούσα στην Κατοχή, έζησα όμως τη δικτατορία. Φυσικά, δεν μπορούμε να συγκρίνουμε τη χούντα των συνταγματαρχών με το ναζιστικό καθεστώς. Δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης. Υπάρχει όμως ένα κοινό: η σιωπή των πολλών.

Αυτή τη σιωπή την έζησα και τη θυμάμαι. Ήμουν μαθήτρια κι η οικογένειά μου δεν ήταν από εκείνες που σιώπησαν. Θυμάμαι πόσοι γνωστοί και φίλοι μάς απέφευγαν ή έκοψαν κάθε επαφή μαζί μας. Πόσοι έβλεπαν, χωρίς να μιλούν, τους συναδέλφους τους να χάνουν τις δουλειές τους, να πηγαίνουν φυλακή ή εξορία. Πόσοι καμώνονταν τους αδιάφορους για όσα συνέβαιναν γύρω τους, για τη βαριά σιωπή που τους είχε επιβληθεί. Και δεν κινδύνευε τότε το κεφάλι τους…

Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς πόσο λίγοι ήταν εκείνοι που πήραν το ρίσκο της διάσωσης στη γερμανική κατοχή. Πόσοι αντέδρασαν στις βιαιότητες που έλαβαν χώρα στην πλατεία Ελευθερίας, το καλοκαίρι του 1942; Πόσοι επιχείρησαν να βοηθήσουν τους φίλους και γείτονες που διώκονταν; Πόσοι έκαναν πως δεν έβλεπαν τις ουρές των αντρών, των γυναικών και των παιδιών που εκτοπίζονταν από τη Θεσσαλονίκη, τα Γιάννενα ή αλλού – κι ήταν αδύνατον να περνούν απαρατήρητες; [Και δεν αναφέρομαι βέβαια σ’ εκείνους που συνεργάστηκαν, που κατέδωσαν, που έσπευσαν, πριν ακόμα αναχωρήσουν τα τρένα, να λεηλατήσουν και να οικειοποιηθούν περιουσίες…]

Ευτυχώς, υπήρξαν κι οι άλλοι. Αυτοί οι λίγοι θαρραλέοι άνθρωποι, στην Ευρώπη και την Ελλάδα, που έσπασαν το τείχος της σιωπής. Ήταν απλοί πολίτες, μέλη αντιστασιακών οργανώσεων, ήταν και κάποιοι αξιωματούχοι. Το έκαναν από ιδεολογία, απ’ την καλή τους την καρδιά ή και…με το αζημίωτο! Δεν έχει σημασία. Η ζωή είναι ακριβή, την πληρώνεις όσο μπορείς κι όσο σου ζητήσουν, λέει η φίλη Υβόννη Μόλχο-Καπουάνο, η οποία αναγκάστηκε μόνη της, σε ηλικία 17 ετών, να αναζητεί καταφύγιο από σπίτι σε σπίτι. Την έσωσε η οικογένεια Φιξ κι εκείνη κατέθεσε αργότερα την εμπειρία της σε ένα βιβλίο που διαβάζεται απνευστί κι έχει τον τίτλο του ‘χριστιανικού’ ονόματός της – Ιωάννα Μαρινοπούλου.

Η Υβόννη δεν χρειάστηκε να πληρώσει, ήταν τυχερή. Σε πολλές άλλες περιπτώσεις, όμως, εάν δεν είχες να πληρώσεις, ήσουν χαμένος…

Για να τιμήσουμε, λοιπόν, εκείνους που δεν σιώπησαν, αφιερώσαμε αρκετά κεφάλαια του βιβλίου στις ατομικές προσπάθειες διάσωσης, όπως και στην επιχείρηση που οργανώθηκε, με μεγάλη καθυστέρηση, στο Αιγαίο. Περιγράψαμε λεπτομερώς πώς ύστερα από ατελείωτες διαπραγματεύσεις και συμφωνίες ανάμεσα στην εβραϊκή ηγεσία στην Παλαιστίνη, τις βρετανικές και αμερικανικές υπηρεσίες στην Τουρκία και το ΕΑΜ, σώθηκαν πολύ αργά πολύ λίγοι Έλληνες Εβραίοι. Μια επιχείρηση που άρχισε το φθινόπωρο του 1943, όταν οι περισσότεροι δεν βρίσκονταν πια στη ζωή. Πεποίθησή μας είναι ωστόσο πως όταν σώζεις μια ζωή είναι σα να σώζεις τον κόσμο.

Εάν όμως ο φόβος των απλών πολιτών είναι ανθρώπινος, για τη σιωπή των ισχυρών οι δικαιολογίες εκλείπουν…

Η σιωπή πριν και κατά τον διωγμό

Εάν όμως ο φόβος των απλών πολιτών είναι ανθρώπινος, για τη σιωπή των ισχυρών οι δικαιολογίες εκλείπουν…

Η μαζική εξόντωση του εβραϊκού πληθυσμού της Ευρώπης δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Όπως πολύ καλά γνωρίζουμε, ο Χίτλερ είχε κάνει γνωστές τις προθέσεις του από το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και η αντιεβραϊκή βαρβαρότητα ξεκίνησε από τη Γερμανία, πολλά χρόνια πριν ξεσπάσει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, για να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έδωσαν περιθώρια χρόνου στον παρανοϊκό δικτάτορα, του επέτρεψαν να καθορίσει εκείνος τους όρους του παιχνιδιού. Κι αντέδρασαν όταν πια ήταν πολύ αργά…

Εάν τον Μάρτιο του 1942, 75-80% των θυμάτων του Ολοκαυτώματος βρίσκονταν ακόμη στη ζωή, τον Φεβρουάριο του 1943 ζούσαν μόνο 20-25%. Χρειάστηκε να περάσει ακόμη ένας χρόνος για να γίνει το πρώτο οργανωμένο βήμα προς την κατεύθυνση της διάσωσης. Τον Ιανουάριο του 1944 ιδρύθηκε, με πρωτοβουλία του προέδρου Ρούζβελτ, το Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες Πολέμου. Χάρη σ’ αυτό σώθηκαν, τουλάχιστον, οι Εβραίοι της Βουδαπέστης.

Πότε αλήθεια έμαθαν οι Σύμμαχοι ότι οι διώξεις και οι μαζικές εκτελέσεις έπαιρναν τη μορφή γενοκτονίας; Από το καλοκαίρι του 1941, οι μαζικές δολοφονίες των Εβραίων στη Σοβιετική Ένωση ήταν γνωστές στις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες, που έδιναν αναφορά στον Βρετανό πρωθυπουργό Ουίνστον Τσώρτσιλ. Γιατί, λοιπόν, άργησαν τόσο πολύ να αντιδράσουν; Ίσως επειδή προτεραιότητά τους ήταν να κερδίσουν τον πόλεμο.

Ένα ντοκιμαντέρ της Virginie Linhart που προβλήθηκε με μεγάλη επιτυχία στη Γαλλία, με τίτλο Ce qu’ ils savaient. Les allies face a la Shoah (Αυτό που ήξεραν. Οι Σύμμαχοι απέναντι στο Ολοκαύτωμα), αρχίζει με την απελευθέρωση του Μπέργκεν-Μπέλσεν από τους Συμμάχους, τον Απρίλιο του 1945. Η εισαγωγή έχει ως εξής:

Τις επόμενες μέρες ανακαλύπτουν τη φρίκη, σαν κανείς να μην γνώριζε τίποτα πριν. Σαν να ήταν δυνατόν να εξοντωθούν κρυφά έξη εκατομμύρια Εβραίοι. Ο Τσώρτσιλ, ο Ντε Γκωλ, ο Ρούζβελτ κι ο Στάλιν ήξεραν περισσότερα απ’ όσα έλεγαν. Το να ξέρεις, όμως, σου επιτρέπει να δράσεις;

Άργησαν ίσως κι επειδή ο αντισημιτισμός έχει γερές ρίζες στην Ευρώπη – και όχι μόνο. Στο βιβλίο εξηγούμε με ποιο τρόπο σύμβουλοι πρωθυπουργών και προέδρων, στελέχη πρεσβειών και υπουργείων, παρεμπόδιζαν τις προσπάθειες διάσωσης. Χρειάστηκε να περάσουν μήνες μέχρι να δημοσιοποιηθεί το τηλεγράφημα Ρίγκνερ, που προειδοποιούσε για την εφαρμογή της Τελικής Λύσης. Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Άντονυ Ήντεν δεν άφησε τον Πολωνό Χριστιανό Γιαν Κάρσκι, που μπήκε κρυφά στο γκέτο της Βαρσοβίας και είδε με τα ίδια του τα μάτια του τις αγριότητες που συνέβαιναν εκεί, να ενημερώσει τον Τσώρτσιλ. Και τα λοιπά και τα λοιπά…

Υπήρχαν, όμως, κι άλλες παράμετροι που έπαιξαν ρόλο στη στάση των Συμμάχων. Αποφάσεις των Βρετανών, όπως να μην επιτρέψουν τη δημιουργία εβραϊκού στρατού ή να κλείσουν, σε εκείνη την κρίσιμη συγκυρία, τις πόρτες της Παλαιστίνης, είχαν σαφώς να κάνουν με τα σχέδιά τους για την επόμενη μέρα του πολέμου – η εβραϊκή ηγεσία στην Παλαιστίνη, η οποία επεδίωκε την ίδρυση κράτους, δεν θα έπρεπε να έχει τότε αυξημένη διαπραγματευτική ισχύ.

Αναφερόμαστε επίσης στη στάση του Τύπου στις ελεύθερες χώρες της Δύσης, αλλά και στην Παλαιστίνη. Μολονότι η επιλεκτική ενημέρωση δεν αποτελεί έκπληξη για έναν δημοσιογράφο, ομολογώ ότι είναι απορίας άξιον πώς αποσιωπούσαν ένα γεγονός τέτοιας εμβέλειας ή του αφιέρωναν, στην καλύτερη περίπτωση, ένα μονόστηλο στις μέσα σελίδες. Έκπληξη αποτελεί επίσης η στάση του εβραιοπαλαιστινιακού Τύπου, που μέχρι το 1942, που έφτασε εκεί το περίφημο τρένο από την Πολωνία, αδυνατούσε να πιστέψει τα όσα συνέβαιναν…ίσως επειδή ήταν, πραγματικά, πρωτόγνωρα!

Η σιωπή μετά τον διωγμό

Υπάρχει η σιωπή των κρατών- ιδίως εκείνων, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, που δεν ένιωσαν ποτέ την ανάγκη να ζητήσουν συγγνώμη. Συγγνώμη που δεν έκαναν τα μέγιστα για να σωθούν περισσότεροι. Συγγνώμη που δεν υποδέχτηκαν, όπως άρμοζε, τους επιζώντες. Συγγνώμη που άργησαν τόσο πολύ να τιμήσουν τη μνήμη εκείνων που εξοντώθηκαν ή να αφιερώσουν ένα κεφάλαιο στα σχολικά βιβλία σε αυτή τη μαύρη σελίδα της ελληνικής Ιστορίας. Και στη μεγαλύτερη γενοκτονία που έζησε ποτέ η Ευρώπη.

Υπάρχει, επίσης, η σιωπή των επιζώντων. Κάποιοι κατέθεσαν τη μαρτυρία τους, οι περισσότεροι όμως δεν μίλησαν ποτέ γι’ αυτά που υπέστησαν, ούτε στα ίδια τους τα παιδιά. Η φρίκη, η ντροπή, ακόμα κι η ενοχή της επιβίωσης, βασάνισαν εκείνους που σώθηκαν. Σ’ αυτό το βαρύ κλίμα μεγάλωσαν η δεύτερη και η τρίτη γενιά.

Στο βιβλίο της Le Jour ou mon pere s’ est tu (Η ημέρα που ο πατέρας μου σιώπησε), στο κεφάλαιο Survivants (Επιζώντες), η Virginie Linhart, στην οποία αναφέρθηκα νωρίτερα, γράφει:

Το γεγονός ότι η οικογένειά μου γλύτωσε από την τραγική μοίρα της πλειονότητας των Εβραίων εκείνων των χρόνων, δεν την έκανε πιο δυνατή, την κατέστρεψε…Ξαφνικά κατάλαβα ότι οι παππούδες μου ντρέπονταν γι’ αυτό. Πιστεύω πως ο πατέρας μου μεγάλωσε με την βαθιά ενοχή ότι ήταν ζωντανός και με μια τεράστια δυσκολία να χαρεί για την τύχη του. Πιστεύω πως, με τη σειρά του, μας μεγάλωσε τον αδελφό μου, την αδελφή μου κι εμένα, μέσα σ’ αυτή την ενοχή.

Σήμερα, εβδομήντα χρόνια μετά, η σιωπή αρχίζει επιτέλους να σπάει. Σ’ αυτό το κλίμα εντάσσεται η Διάσωση, που θίγει ορισμένα καυτά ζητήματα, όπως η υπόθεση του αρχιραβίνου Κόρετς, στην οποία επιχειρήσαμε να ρίξουμε ένα νέο φως. Η ενοχή, δεν θα το επαναλάβουμε ποτέ αρκετά, ανήκει στους θύτες, μερίδιο ευθύνης φέρουν και οι μεγάλοι αυτού του κόσμου, μερίδιο έχουν και οι αμέτοχοι παρατηρητές…Σίγουρα η ενοχή δεν ανήκει στα θύματα και τους ηγέτες τους.

Πέρα όμως από το νέο αρχειακό υλικό που έρχεται συνέχεια στο φως, πέρα από τις προσεγγίσεις των νέων ιστορικών και την ανάγκη των νεότερων γενιών να μάθουν τι ακριβώς συνέβη τότε, υπάρχει ακόμη ένας λόγος που παρατηρείται σήμερα ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για την εποχή του Β Παγκοσμίου Πολέμου και τη γενοκτονία των Εβραίων. Πιστεύω, κι αυτό είναι καθαρά προσωπική μου άποψη, ότι έχει να κάνει με τη σημερινή πραγματικότητα, όπως αυτή διαμορφώνεται στην Ευρώπη και την Ελλάδα.

Σήμερα, εβδομήντα χρόνια μετά, στην Ελλάδα έχουμε μόλις αρχίσει να συζητούμε πως πρέπει να εντάξουμε στα σχολικά προγράμματα μαθήματα για τον ναζισμό και τον ρατσισμό. Παράλληλα, παρατηρούμε τα αργά αντανακλαστικά των κυβερνώντων μπροστά στο φάντασμα της ακροδεξιάς, το οποίο κάνει την επανεμφάνισή του στην Ευρώπη- και στη χώρα μας. Η μεγάλη οικονομική κρίση μετατρέπεται σε βαθιά κρίση θεσμών, αξιών και ιδεολογιών και απειλεί το δημοκρατικό οικοδόμημα, στο οποίο βασίστηκε το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Ευνοεί την άνοδο της ακροδεξιάς παντού στην Ευρώπη και την εμφάνιση νεοναζιστικών κομμάτων – όπως στη χώρα μας.

Ελπίζω και εύχομαι αυτά τα σύννεφα στον ευρωπαϊκό ορίζοντα να είναι παροδικά. Διαφορετικά, αυτή τη φορά, δεν θα έχουμε, νομίζω, καμιά δικαιολογία εάν σιωπήσουμε…

Σημείωση: το παραπάνω κείμενο της Καρίνας Λάμψα εκφωνήθηκε κατά την παρουσίαση του βιβλίου “Η Διάσωση” των Ι. Σιμπή και Κ. Λάμψα (εκδόσεις Καπόν) στην Ελληνοαμερικανική Ένωση (12.2.2014). Το κείμενο της ομιλίας του Ιακώβ Σιμπή μπορείτε να το διαβάσετε στο ιστολόγιο stepanyantsp.espivblogs.net.

Μάρτιος-Αύγουστος του 1943: Θεσσαλονίκη, επίκεντρο της καταστροφής των Εβραίων της Ελλάδας / Mars-août 1943 : Salonique, épicentre de la destruction des Juifs de Grèce

Έκθεση στο Μουσείο Mémorial de la Shoah, Παρίσι.

Διάρκεια της έκθεσης: 1η Δεκεμβρίου 2013 – 16 Μαρτίου 2014.

Εβραίοι της Θεσσαλονίκης βαδίζουν την οδό Εγνατία προς το γκέτο του Βαρώνου Χιρς, το οποίο είχε μετατραπεί σε διαμετακομιστικό στρατόπεδο για τους εκτοπισμούς προς το Άουσβιτς, κάτω από τα βλέμματα των Χριστιανών συμπολιτών τους. Θεσσαλονίκη, 1943. © Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης. / Des Juifs de Salonique marchent vers le ghetto Baron Hirsch, transformé en camp de transit avant les déportations vers Auschwitz. Salonique, Grèce, 1943. © Musée Juif de Thessalonique.

Εβραίοι της Θεσσαλονίκης βαδίζουν την οδό Εγνατία προς το γκέτο του Βαρώνου Χιρς, το οποίο είχε μετατραπεί σε διαμετακομιστικό στρατόπεδο για τους εκτοπισμούς προς το Άουσβιτς, κάτω από τα βλέμματα των Χριστιανών συμπολιτών τους. Θεσσαλονίκη, 1943. © Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης. / Des Juifs de Salonique marchent vers le ghetto Baron Hirsch, transformé en camp de transit avant les déportations vers Auschwitz. Salonique, Grèce, 1943. © Musée Juif de Thessalonique.

Τις παραμονές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πόλεμου, η Θεσσαλονίκη – αποκαλούμενη «η Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων» – αριθμεί 56.000 Εβραίους, ήτοι το 70% της εβραϊκής κοινότητας της Ελλάδας.

Στις 9 Απριλίου του 1941, οι Γερμανοί μπαίνουν στην πόλη θέτοντας σ’ εφαρμογή τα πρώτα αντισημιτικά μέτρα· στη συνέχεια, από τον Ιούλιο του 1942, αρχίζουν τις διώξεις και τους δημόσιους εξευτελισμούς. Τον επόμενο χρόνο, οι Εβραίοι συγκεντρώνονται σε γκέτο και στις 15 Μαρτίου του 1943 αναχωρεί ο πρώτος συρμός με προορισμό το Άουσβιτς-Μπίρκεναου, στην Πολωνία.

Μέσα σε μερικούς μήνες, από τον Μάρτιο μέχρι τον Αύγουστο, οι ναζί Ντήτερ Βισλιτσένι και Αλόις Μπρούνερ, σε συνεργασία με τον Μαξ Μέρτεν, αξιωματικό υπεύθυνο των σχέσεων με τον τοπικό πληθυσμό, οργανώνουν τον εκτοπισμό του συνόλου σχεδόν της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Συνολικά εκτοπίστηκαν περισσότεροι από 48.000 θεσσαλονικείς Εβραίοι, ενώ επέστρεψαν λιγότεροι από 2.000.

70 χρόνια μετά, η παρούσα έκθεση ανατρέχει στους μήνες κατά τη διάρκεια των οποίων η Θεσσαλονίκη έγινε – μετά από 450 και πλέον χρόνια σεφαραδίτικης ζωής – Judenrein (χωρίς Εβραίους). Τα αρχειακά ντοκουμέντα, οι φωτογραφίες και τα αντικείμενα που εκτίθενται για πρώτη φορά στο Μουσείο Mémorial de la Shoah αναπαριστούν μια σχεδόν άγνωστη στην Γαλλία πτυχή της ιστορίας του Ολοκαυτώματος.

Η έκθεση παρουσιάζει και δάνεια του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Επιστημονική επιμέλεια: Λεόν Σαλτιέλ, υποψήφιος Διδάκτορας Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη.

Συντονισμός και έρευνα: Sophie Nagiscarde και Caroline François, Mémorial de la Shoah.

Είσοδος ελεύθερη

Μετάφραση από τα γαλλικά: Δημήτρης Κράββαρης. Θερμές ευχαριστίες στον Λεόν Σαλτιέλ για την συμβολή του στη διαμόρφωση του παρόντος κειμένου.

Exposition DOSSIER au Mémorial de la Shoah, Paris

du 1er décembre 2013 au 16 mars 2014

À la veille de la Seconde Guerre mondiale, Salonique, surnommée « La Jérusalem des Balkans », abrite 56 000 Juifs, soit 70% de la communauté juive de Grèce.

Le 9 avril 1941, les Allemands entrent dans la ville et mettent en place les premières mesures antisémites puis, à partir de juillet 1942, les persécutions et les humiliations collectives. Deux ans plus tard, les Juifs sont rassemblés dans un ghetto, et le 15 mars 1943 le premier convoi part vers Auschwitz-Birkenau, en Pologne.

En quelques mois, de mars à août, la déportation de la quasi-totalité de la communauté juive de Salonique est organisée par les nazis Dieter Wisliceny et Aloïs Brunner, avec Max Merten, officier en charge des Affaires civiles. Au total, plus de 48 000 Juifs de Salonique sont déportés ; moins de 2 000 reviendront.

70 ans après, l’exposition revient sur les quelques mois durant lesquels Salonique devint, après plus de 450 ans de vie séfarade, Judenrein (sans Juifs). Les documents d’archives, photographies et objets présentés pour la première fois au Mémorial illustrent un aspect peu connu en France de l’histoire de la Shoah.

Exposition présentée avec les prêts du Musée juif de Thessalonique.

Commissariat scientifique :

Léon Saltiel, doctorant en histoire contemporaine grecque, université de Macédoine, Thessalonique.

Coordination et recherches :

Sophie Nagiscarde et Caroline François, Mémorial de la Shoah.

Entrée libre

niveau Crypte et entresol

via memorialdelashoah.org

Η γιορτή του Γιομ-Κιπούρ στα Γιάννενα

Η γιορτή του Γιομ-Κιπούρ

Τετάρτη, 2 Οκτωβρίου 2013 | του Αλέκου Ράπτη

εφ. “Ηπειρωτικός Αγών”

[Το παρόν άρθρο αναδημοσιεύεται ολόκληρο με την άδεια του συγγραφέα.]

Yom_Kippur_Ioannina_2013Η Εβραϊκή Κοινότητα Ιωαννίνων, γιόρτασε και φέτος, στη Συναγωγή της, το Γιόμ-Κιπούρ. Η σημαντική αυτή γιορτή, που θεωρείται η μεγαλύτερη γιορτή του Εβραϊσμού, αποτελεί για τους συμπολίτες μας Γιαννιωτοεβραίους, αλλά και για τους Εβραίους όλου του κόσμου, την ημέρα, του Εξιλασμού και είναι ημέρα σκέψης, μετάνοιας, προσευχής και νηστείας.

Η διήμερη αυτή γιορτή, πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 13 Σεπτεμβρίου 2013, καθώς και το Σάββατο 14 Σεπτεμβρίου 2013 και τελέστηκε στην Συναγωγή, που βρίσκεται μέσα στο κάστρο της πόλης των Ιωαννίνων, παρουσία δεκάδων συμπολιτών μας, Γιαννιωτοεβραίων, αλλά και άλλων ομοθρήσκων, που ήλθαν από από την Αθήνα και το Ισραήλ, καθώς και πολλών φίλων Γιαννιωτών.

Το ίδιο βράδυ του Σαββάτου 14 Σεπτεμβρίου, η Εβραϊκή Κοινότητα Ιωαννίνων, πραγματοποίησε γιορτινή εκδήλωση, σε γνωστό ξενοδοχείο της πόλης μας, μέσα στην κατάμεστη από κόσμο, αίθουσα, προς τιμή των συμμετεχόντων, στην γιορτή του Γιόμ-Κιπούρ.

Ο πρόεδρος της Κοινότητας, κ. Μωυσής Ελισάφ, μίλησε για την σημασία της γιορτής του Γιόμ- Κιπούρ, αναφέροντας πως, «αυτή η μεγάλη γιορτή τηρείται όχι για εθιμοτυπικούς ή θεολογικούς και μόνο λόγους, αλλά σαν ετήσιο προσκλητήριο ταυτότητας, πατρίδας χιλιετιών».

Στη συνέχεια αναφέρθηκε, στην τιμητική διάκριση, που θα απονεμηθεί εκ μέρους της Κοινότητας, στον Γιαννιώτη αγωνιστή του Ελληνικού Εβραϊσμού, τον κ. Μωρίς Χατζή, ενώ θα ακολουθήσει και έτερη τιμητική διάκριση, για να τιμηθεί ο Ιστορικός – συγγραφέας κ. Ιακώβ Σιμπή για το συναρπαστικό βιβλίο του, « Η διάσωση», που συνέγραψε με την δημοσιογράφο – Ιστορικό, κα. Καρίνα Λάμψα, τονίζοντας ο κ. Ελισάφ, πως «χρειαζόμαστε αυτές τις τιμητικές εκδηλώσεις, σε τούτη την εποχή. Ίσως τώρα στους χαλεπούς καιρούς, που διανύουμε, είναι περισσότερο από ποτέ άλλοτε αναγκαία, η απονομή των οφειλόμενων τιμών. Σήμερα όντως βιώνουμε, μια πρωτόγνωρη οικονομική, πολιτική και κοινωνική κρίση. Κρίση δομών, θεσμών, αξιών και ασφαλώς και κρίση προσώπων. Οι σημασίες που ενώνουν τους πολίτες θρυμματίζονται ενώ, εκείνες που διαμελίζουν αποθεώνονται… Στα πρόσωπα λοιπόν των τιμωμένων, τιμούμε ανθρώπους, που δεν έμειναν έγκλειστοι στον εαυτό τους».

Ακολούθως πραγματοποιήθηκε η βράβευση του άξιου τέκνου της Κοινότητας με καταγωγή από τα Γιάννενα, του κ. Μωρίς Χατζή, ο οποίος δραστηριοποιείται στη μαχητική δημοσιογραφία, στην Αθήνα και είναι εκδότης, της ηλεκτρονικής εφημερίδας, «Η ΚΡΗΣΑΡΑ».

Ο κ. Χατζής, παρέλαβε την τιμητική πλακέτα, που του επιδόθηκε από την Γραμματέα της Κοινότητας κα Αλέγρα Μάτσα, ενώ στην συνέχεια, από το βήμα της εκδήλωσης, αναφέρθηκε στην αποφράδα ημέρα, την ημέρα του τραγικού εκτοπισμού, των Γιαννιωτοεβραίων συμπολιτών μας, από τους γερμανούς Ναζί, στα στρατόπεδα θανάτου, στο Άουσβιτς και στο Μπιρκενάου, στις 25 Μαρτίου 1944. Μέσα σ΄αυτό το φορτισμένο συγκινησιακό κλίμα, για την τραγωδία του αφανισμού της Εβραϊκής Κοινότητας των Ιωαννίνων, ο ίδιος ο ομιλητής, μη δυνάμενος να συγκρατήσει τα δάκρυα του, με εμφανή συγκινησιακή φόρτιση, προχώρησε και ακόμη πιο παραπέρα, ξεκλειδώνοντας την μνήμη της ιστορικής ευθύνης, αναλογιζόμενος, αλλά και βάζοντας το κρίσιμο ερώτημα, στους προσκεκλημένους της εκδήλωσης, ένα ερώτημα που παραμένει ακόμη ταμπού, στην σύγχρονη γιαννιώτικη κοινωνία, «τι απέγιναν τα οικογενειακά και περιουσιακά στοιχεία των Γιαννιωτοεβραίων συμπολιτών μας μετά τον αφανισμό, ποιοι συμπολίτες μας τα σφετερίστηκαν και πως πραγματοποιήθηκε, αυτό το φοβερό «πλιάτσικο», μέσα στην μικρή μας πόλη, από τον Μάρτιο 1944 και μετά».

Αμέσως μετά, ακολούθησε η παρουσίαση του βιβλίου «Η διάσωση» από τις εκδόσεις Καπόν, που αποτέλεσε, την επίπονη εργασία δύο συγγραφέων, της κας. Καρίνας Λάμψα που είναι δημοσιογράφος- Ιστορικός και του κ. Ιακώβ Σιμπή που είναι Ιστορικός – συγγραφέας.

Το σημαντικό αυτό βιβλίο, αναφέρεται στην εκτόπιση και τον αφανισμό των Ελληνοεβραίων, στα Ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου, στην διάρκεια του Β΄Π.Π, καθώς και στη διαφυγή, μελών των Εβραϊκών κοινοτήτων, από την κατεχόμενη Ελλάδα, στην διάρκεια του Β΄Π.Π.

Η βιβλιοπαρουσίαση του τόσου σημαντικού αυτού βιβλίου, έγινε από τον κ. Νίκο Μαραντζίδη, ο οποίος είναι Αναπληρωτής καθηγητής, στο Πανεπιστήμιο Μακεδονία, της Θεσσαλονίκης και επισκέπτης καθηγητής, στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου, στην Πράγα και στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας.

Ο κ. Μαραντζίδης, αναφέρθηκε στο βιβλίο που αποτυπώνει την «συνολική δράση», της Ναζιστικής βαρβαρότητας, εις βάρος του Ελληνικού Εβραϊκού πληθυσμού, ενώ μίλησε εκτενώς για το Εβραϊκό στοιχείο της Θεσσαλονίκης, καθώς και για τις άλλες Εβραϊκές Κοινότητες, όπως επίσης και για την Εβραϊκή Κοινότητα των Ιωαννίνων, που όλες αφανίστηκαν και έγιναν στάχτη, στα Ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου, σαν να μην υπήρξαν ποτέ, σαν να μην έζησαν ποτέ.

Ο ένας από τους συγγραφείς του βιβλίου, ο κ. Ιακώβ Σιμπή, τίμησε με την παρουσία του, την εκδήλωση και τους καλεσμένους στην γιορτή, για το Γιόμ-Κιπούρ και ανερχόμενος στο βήμα παρουσίασε, μια θεματική ενότητα, εμπλουτισμένη με σπάνιο, αδημοσίευτο, φωτογραφικό υλικό αρχείων, το οποίο ανακάλυψε στα Κεντρικά αρχεία του Ισραήλ, αλλά και σε άλλα ερευνητικά ισραηλιτικά ινστιτούτα, κατά το χρονικό διάστημα που πραγματοποιούσε, την συγκέντρωση του ιστορικού υλικού, για το βιβλίο του, «Η διάσωση».

Το σπάνιο αυτό, ιστορικό υλικό, που αποτελεί μια σειρά από Γιαννιώτικα συμβόλαια γάμου, τα κοινώς προικοσύμφωνα, στα εβραϊκά λεγόταν «κτουμπά», είναι σε διπλή γραφή, στην ελληνική και στην εβραϊκή γλώσσα, ένα εκ των οποίων, αναγράφει την χρονολογία του έτους 1798.

Κλείνοντας την ιστορική αυτή παρουσίαση, ο ίδιος ο Ιστορικός, αναφέρθηκε συνολικά, στην ταυτότητα του Ολοκαυτώματος και τι επέφερε η απώλεια και ο αφανισμός, συνολικά του Ελληνικού Εβραϊκού στοιχείου.

Την εκδήλωση, τίμησαν με την παρουσία τους, ο Δήμαρχος Ιωαννίνων, κ. Φίλιππας Φίλιος, ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, κ. Τριαντάφυλλος Αλμπάνης, καθώς και μέλη της Πανεπιστημιακής κοινότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η βουλευτής Ιωαννίνων κα Άννα Ασημακοπούλου, ο τέως Πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος κ. Μωυσής Κωνσταντίνης, όπως επίσης και η κα. Ρένα Μόλχο από την πόλη της Θεσσαλονίκης, Ιστορικός και συγγραφέας, καθηγήτρια στο Πάντειο, διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου.

Πηγή: agon.gr