Έκθεση για τον Αντισημιτισμό (2018) του Κέντρου Κάντορ

Πηγή: Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο


Source: antisemitism.org.il

Αξιοσημείωτη και ανησυχητική αύξηση των βίαιων αντισημιτικών περιστατικών -κατά 13% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά- καταγράφει η έκθεση για τον Αντισημιτισμό κατά το 2018, του Κέντρου Κάντορ του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, που δόθηκε στη δημοσιότητα την 1η Μαΐου 2019. Τα περιστατικά αυτά φτάνουν περίπου τα 400 σε παγκόσμια κλίμακα, με τα περισσότερα να καταγράφονται στις ΗΠΑ -με περισσότερες από 100 περιπτώσεις σοβαρών αντισημιτικών επιθέσεων- το Ηνωμένο Βασίλειο -με 68 περιπτώσεις-  τη Γαλλία και την Γερμανία -με 35 περιστατικά αντίστοιχα- και τον Καναδά με 20. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Γερμανίας, όπου οι επιθέσεις εναντίον Εβραίων αυξήθηκαν κατά 70% στο 2018, έναντι εκείνων του 2017.

«Είναι πλέον σαφές ότι ο αντισημιτισμός δεν περιορίζεται στο τρίγωνο μεταξύ ακροδεξιάς, ακροαριστεράς και ριζοσπαστικού ισλαμισμού, αλλά έχει καταστεί συνηθισμένο φαινόμενο, συχνά αποδεκτό από την κοινωνία», τόνισε ο Δρ. Μοσέ Κάντορ, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Εβραϊκού Συνεδρίου (EJC), κατά τη συνέντευξη Τύπου παρουσίασης της φετινής έκθεσης.

Δείτε εδώ την έκθεση ANTISEMITISM WORLDWIDE 2018 – The Kantor Center– TAU Report (στις σελ. 76-83 το κεφάλαιο για την Ελλάδα).

Εδώ το αρχείο σε PDF

In 2018, the Racist Violence Recording Network recorded 10 anti-Semitic attacks in Greece

LOGO-FINAL_GRK-02-300x134Athens, 19.4.2019- The Racist Violence Recording Network (RVRN) presented yesterday their annual report, which analyses findings of racist violence and hate crime across Greece in 2018, recorded by the 46 organizations participating in the Network.

From January to December 2018, the RVRN documented, through interviews with victims, 117 incidents of racist violence, with more than 130 victims. In 74 incidents the victims were migrants or refugees on grounds of ethnic origin, religion, colour, associations of third country nationals, human rights defenders due to their connection with refugees and migrants, as well as a memorial to the victims of shipwrecks. In six (6) incidents, Greek citizens were targeted due to their colour, foreign or ethnic origin. In nine (9) incidents, the targets were Jewish sacred or symbolic places and the Jewish community and in one (1) incident the target was a Greek citizen due to educational activity against anti-Semitism or perceived religion. In 27 incidents the targets were LGBTQI+ persons, including five (5) refugees, asylum-seekers and EU citizens. In 59 incidents more than one victim was targeted, whereas in 63 incidents the assault was committed by a group of at least two people.

For more information click here.

Excerpt from the report (p. 19):

In 2018, the RVRN recorded 9 anti-Semitic attacks. In particular, there were 6 incidents of desecration of Holocaust memorials in Athens and Thessaloniki, 2 incidents of desecration of the Jewish cemetery in Nikaia and Trikala as well as 1 incident of vandalism of the synagogue in Volos. In these incidents the perpetrators drew Nazi symbols or words and slogans referring to the Holocaust, threatening the Jewish community as a whole. Additionally, there was an incident against a teacher, who is being harassed severely due to his educational activity against anti-Semitism. According to the Fundamental Rights Agency—FRA, the challenge regarding the rise of anti-Semitism worldwide, has the following paradox: According to the most recent Eurobarometer results, while anti-Semitic behaviour is so common that it is considered a normal situation, only 36% of those who answered believe that anti-Semitism has increased. In addition, only 4 out of 10 Europeans believe that children in schools learn enough about the Holocaust*. The RVRN is aware of the many faces of anti-Semitism in Greece, which, as in other countries, is not limited to desecrations and vandalisms by groups, but it also penetrates large parts of the population and is reflected in the everyday talks. For the above, the RVRN participated, with great interest, to a meeting held by the General Secretariat of Transparency and Human Rights.

* FRA, Experiences and perceptions of antisemitism – Second survey on discrimination and hate crime against Jews in the EU (2018). See the relevant Eurobarometer survey: http://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/2220

The full report is available here.

Antisemitism in Greece today – Executive Summary

The Heinrich Böll Stiftung has published an executive summary of the antisemitism report authored by Giorgos Antoniou, Spyros Kosmidis, Elias Dinas and Leon Saltiel.


Creator: Christopher Adam

Antisemitism in Greece today: Aspects, causes and tackling the phenomenon

Anti-Semitism is one of the most common manifestations of social prejudice in Europe and elsewhere. Greece is not an exception to this rule; in fact, Greece, according to the 2015/2017 Anti-Defamation League Global Survey has the highest proportion of people who harbour anti-Semitic sentiments in Europe. The study at hand was commissioned by Heinrich Boell Stiftung Greece to report the main findings of an original analysis of Greek public opinion that aimed to delve deeper into the causes of the phenomenon. The report was divided into three themes; 1) discussing the socio-political framework of anti-Semitism in modern Greece, 2) the full presentation of the empirical work conducted using public opinion surveys and 3) a set of policy recommendations to tackle the phenomenon. The executive summary at hand will briefly present the main aspects of each of the three themes.

Although the numbers of Greeks of Jewish religion is, according to the Greek Census, very low (5000, i.e. 0.05% of the Greek population) the incidents of anti-Semitic rhetoric and the recorded attacks against Jewish monuments or synagogues are disproportionately high. The report embarks on a thorough analysis of the role that political actors, the Greek Church and the mass media play in perpetuating anti-Semitic prejudice and behaviour. Golden Dawn, a neo-Nazi party with parliamentary representation, is the most important advocate of anti-Semitic views in contemporary Greece, but there are some disconcerting incidents that vary across all levels of government and across different ideological persuasions. One of the key concerns regarding the relationship between politics and anti-Semitism is that there are many incidents of anti-Jewish rhetoric, and those incidents have the ideological left and right as the perpetrators. In many of those incidents, the role of the Greek Church is pivotal. Stemming from Christian anti-Judaism, it often takes other forms such as anti-Zionism or Jewish Conspiracies. In the report, we lay out some of key examples showing how one of the most respected institutions in Greece is not keen to stop anti-Semitism.

The mass media play a big role as well. The way anti-Semitism is reported or, more often, not reported helps the phenomenon to expand and become an everyday theme that should not carry any consequences for the politician or any other figure harbouring similar views in public. In fairness, this was less of an issue when Golden Dawn started gaining influence in the Greek public sphere. On occasions when Golden Dawn denied the Holocaust, the mass media where keen to attack the party and consider “Holocaust conspiracy” allegations as absurd. As expected, newspapers of extreme-right persuasion were keen to recycle similar conspiracies and embellish them with narratives of “Jewish world domination” and “Jewish economic interests in Greece“. Sadly, some mainstream newspapers also put forward subtle and not so subtle opinions against the Jews (especially when the Arab-Israeli conflict is on the agenda).

Read more on gr.boell.org

See the full report here (in Greek), as well as a panel discussion on the results of the report:

Moderation: Sofia Christoforidou

Speakers: Katharina von Schnurbein, Spyros Kosmidis, Giorgos Antoniou, Viktor Isaac Eliezer, Maria Yannakaki, Grigorios Stamkopoulos, Eleni Hontolidou, Andreas Takis

Report: Anti-Semitism in Greece today


Via Heinrich Böll Stiftung, Greece


The report presents the results of two opinion surveys conducted in Greece, in June 2014 and January 2015, on the issue of antisemitism in the country. After a brief discussion on the meaning and origins of the phenomenon of antisemitism, the study presents an overview of its manifestations in the Greek society, in particular politics, the Church and the media. A detailed presentation of the findings of the two surveys follows, which measure antisemitic attitudes in the Greek society and correlate them with factors such as gender, age, political opinion, education, church affiliation but also trust, cosmopolitanism, belief in conspiracy theories and victimhood. The results confirm previous studies and assumptions that antisemitism in Greece is very high (around 70%), the highest percentage in Europe. The report ends with recommendations on how the government and the Greek society as a whole should act systematically against this scourge.

Authors: Giorgos Antoniou, Spyros Kosmidis, Elias Dinas and Leon Saltiel

The report is available only in Greek here.

Hate crimes in Greece in 2015 – the OSCE / ODIHR report

2015hcdata2 [via hatecrime.osce.org]

Greece regularly reports hate crime data to ODIHR. Greece’s Criminal Code contains a general penalty-enhancement provision for hate crimes. The Ministry of Justice, Transparency and Human Rights, the Public Prosecutor’s Office and the State Security headquarters of the Greek Police collect hate crime data.


The Greek Helsinki Monitor and the Racist Violence Reporting Network (RVRN) reported a physical assault and two incidents of vandalism targeting Jewish cemeteries. The Greek Helsinki Monitor, the RVRN, the Kantor Center and the European Centre for Democracy Development reported two additional incidents of vandalism in which Holocaust memorials were vandalized with graffiti, one of which was also reported by the Anti-Defamation League (ADL). The Kantor Center reported two additional incidents of graffiti.

Read more

Find the full data for 2015 here.

Also relevant:

Minos Moissis | A survey by Pew Research Centre: Food for thought and action

By Minos Moissis,

President of the Jewish Community of Athens

July 2016, source: athjcom.gr

Pew Research Centre, a credible American research institute specializing in social research, released recently the results of its survey in some European countries. The research aims to explore the views of European citizens on minorities, diversity and national identity.

Main conclusion is that the refugee crisis of recent years has significantly affected perceptions in Europe concerning the integration of immigrants, has created a climate of fear, has intensified prejudices on the relationship between terrorism and immigrants and appears to have enhanced the trends to liaise national identity to criteria such as language, traditions and religion.

There are of course major differences from country to country recorded in the survey, including differences among age groups, education levels and political affiliation in the range left – right. It is really revealing to read the whole survey.

Conclusions regarding Greece are very sad. In almost all relevant questions related to the negative perceptions and opinions of the Greeks against the “diverse”, Greece scores either at the top of the list or too high, usually competing Hungary. Usually, Italy and Poland follow relatively close, whereas much lower score countries of Western Europe and Scandinavia. Indeed, in a combined indicator for “non-integration” of minorities used by the researchers, Greece unfortunately, scores highest at 13.72 near the absolute negative score of 16.

Therefore it is not surprising, that when it comes to inter-connection between national identity and Christian religion, more than one in two Greeks deem very important for one to be Christian in order to be a “true Greek”, while the relevant index for all other Countries is far behind.

The survey also reflects that the refugee crisis has increased the prejudices towards minorities in general, mainly of course towards Muslims. In many countries negative views for Muslims and Roma are dominant. For Jews, the survey found significantly lower rates of negative opinions with a median of 16% across all countries. Greece takes the lead here too with a percentage at 55% of negative opinions on Jews.


Click here to read the full article in Athens Jewish Community

Also relevant:

  1. Richard WIKE, Bruce STOKES, Katie SIMMONS: Europeans Fear Wave of Refugees Will Mean More Terrorism, Fewer Jobs (July 11, 2016)
  2. Lea SPEYER: Study: Among Europeans, Greeks Have Most Negative Attitude Towards Jews (July 13, 2016)
  3. Γιάννης ΚΑΡΑΜΑΓΚΑΛΗΣ: Αριθμοί: Οι Απόψεις Των Ευρωπαίων Για Τους Πρόσφυγες (Ιούλιος 2016)


Golden Dawn suggests Kosovo declaration of independence is a Judeo-American conspiracy

XYZ Contagion blog has reported that Golden Dawn, Greece’s Nazi party, proclaimed in July 2015 its solidarity with Serbian nationalists suggesting that Kosovo’s declaration of independence is a Judeo-American conspiracy.


«KOSOVO IS SERBIA! SOLIDARITY WITH SERBS, OUR BROTHERS! Declaration of Kosovo’s independence by one side, by Albanian Nationalist Government of Kosovo (UCK), has as consequence attack on national sovereignty of Serbia and violation on every meaning of international law, is a proof of direct involving of Judeo-American politics on the Balkans, but also a result of long lasting politics of ethnic ‘cleansing’ of Serbs which began by NATO bombing, 1999. By cynical awarding of ‘autonomous’ gang of Albanian killers, dealers of drug and white slaves (UCK), allegedly in the name of democracy, real face of world globalization process is being revealed. It reveals an intention to fragment the Balkans with the goal of creating dependent protectorates. Our fatherland is for a long time a target. In the plans of world ruler, Thrace, Macedonia and Chamurija are after Kosovo… As Greek nationalists, we are expressing support to our Serbian brothers, which has also been proved in the past. We are giving our solidarity to a common fight for national sovereignty and independence. GOLDEN DAWN, Greek nationalist party». English translation of the proclamation via https://archive.is/rTL5q

Investigations by journalists and activists over the years have revealed articles in the Golden Dawn magazine admiring Hitler, and found images of Golden Dawn members giving Nazi salutes.

A recent survey by XYZ Contagion revealed the active involvement of Golden Dawn members in the Srebrenica massacre (July 1995).

This research presents for the first time evidence, documents, testimonies, and visual evidence that shows that “Greek Golden Dawn members, fascists and others were present during the whole week of the atrocities in Srebrenica. They were present exactly at the places, fields, warehouses and football fields, at the time that mass executions of detained Bosnian Muslims were taking place, during the digging of mass graves where the men and boys had been taken […]. They had a very close relationship to elite paramilitary mercenaries of the Serb-Bosnian army. According to evidence of the International Court of Justice, they were also photographing the prisoners who were about to be executed and the executions themselves”. Stratis Bournazos: The Srebrenica massacre and the role of the Greek volunteers: a revealing investigation by XYZ Contagion on Golden Dawn members involvement (June 2015)

39p43 Ef XA,af110,1995

The nazi gang is boasting for the participation of its members in the war in Bosnia by the side of the Serb national-cleansers. At the frontpage of “Chrysi Avgi” newspaper, no. 110, 1995: “Greek patriots are fighting in the battlefronts of Bosnia by the side of the Serbs. Amongst them members of Chrysi Avgi”. Text & frontpage via http://antinazi.gr/image/web/p39eg.htm

Ο Νίκος Τζένος (1956-2015) για την ανθεκτικότητα του ελληνικού αντισημιτισμού

Nikos_TzenosΤο περασμένο Σάββατο απεβίωσε ο Νίκος Τζένος, υποψήφιος βουλευτής με το ψηφοδέλτιο των Οικολόγων Πράσινων στις εκλογές του 2012 και υποψήφιος ευρωβουλευτής των Πράσινων – Αλληλεγγύη το 2014. Είχε διατελέσει Αντιδήμαρχος στο δήμο Καλαβρύτων και πρόεδρος στην Δημοτική επιχείρηση πολιτιστικής ανάπτυξης. Ήταν ενεργός και μάχιμος σε ζητήματα μειονοτήτων, μεταναστών και προσφύγων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κοινωνικού αποκλεισμού. Συνεργάστηκε επίσης με διάφορες οργανώσεις, κυρίως με το “Ελληνικό Παρατηρητήριο Συμφωνιών του Ελσίνκι”. Στο πλαίσιο αυτό υπερασπίστηκε ως δικηγόρος τα μέλη της οργάνωσης “Αντιναζιστική πρωτοβουλία” στις διώξεις τους από το γνωστό φιλοναζιστή Κώστα Πλεύρη.

Αξίζει να (ξανα)διαβάσετε παρακάτω μια αναδρομή του Νίκου Τζένου στον ελληνικό αντισημιτισμό που καταλήγει σε οξυδερκέστατες επισημάνσεις για την υποκρισία της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στην ισραηλοπαλαιστινιακή διαμάχη.


Καλάβρυτα, Απρίλιος 2010 Του Νίκου Τζένου

Πρώτη δημοσίευση: sitemaker.gr / Αναδημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του Ζαν Κοέν

Ο Κορνήλιος  Καστοριάδης παρουσίασε το  1987 στο Παρίσι  ένα κείμενο με θέμα «σκέψεις πάνω στο ρατσισμό». Εκεί αναζητώντας δείγματα ρατσισμού σε αρχαίους πολιτισμούς, μεταξύ άλλων, αναφέρει: ανάμεσα στους λαούς με μονοθεϊστική θρησκεία οι Εβραίοι έχουν τουλάχιστον αυτή τη διφορούμενη ανωτερότητα. Είναι ο περιούσιος λαός, η πίστη τους παρά είναι καλή για τους άλλους, καμιά προσπάθεια προσηλυτισμού δεν γίνεται. Οι λίγες προσπάθειες Εβραϊκού προσηλυτισμού επί Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας είναι ύστερες, περιθωριακές και χωρίς επ΄ αύριον.

Ο Καστοριάδης δεν υπήρξε αντισημίτης  και επί πλέον είχε  βαθειά  γνώση της παγκόσμιας ιστορίας. Εν προκειμένω όμως σφάλει και επιπλέον ενισχύει ένα ακόμα αντισημιτικό μύθο. Συγκεκριμένα: Όπως όλες οι θρησκείες, ο Ιουδαϊσμός υπήρξε οικουμενική θρησκεία και αυτή η οικουμενικότητα ήταν  προϊόν προσηλυτισμού. Όμως το 429μ.χ. ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Β΄ διέλυσε το εβραϊκό πατριαρχείο, κατάργησε την ανώτατη εβραϊκή θρησκευτική σχολή και απαγόρευσε δια νόμου τον προσηλυτισμό στον Ιουδαϊσμό. Την απαγόρευση  αυτή αντέγραψε η  Δύση και επί πλέον περιόρισε ασφυκτικά τις δραστηριότητες των εβραϊκών κοινοτήτων. Οι περιορισμοί μετατράπηκαν σε διώξεις και κυνήγι μαγισσών. Το 1492 ο βασιλιάς της  Ισπανίας Φερδινάρδος εκδίωξε το σύνολο του εβραϊκού πληθυσμού της επικράτειας. Το ίδιο συνέβη και στην Πορτογαλία.

Αντιθέτως στην Ασία και στην Αφρική που δεν υπάρχουν περιορισμοί και απαγορεύσεις  αναπτύσσονται εβραϊκές κοινότητες σχεδόν παντού. Αίγυπτο, Ιράκ, Συρία, Περσία, Ινδίες, Κίνα, Μαρόκο, Τυνησία, Αλγερία, Υεμένη, Σομαλία, Νότιο Αφρική, Ζιμπάμπουε και φυσικά σε όλες τις πόλεις της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η περίπτωση Καστοριάδη είναι ένα κραυγαλέο δείγμα για το πώς ένας σύγχρονος σοφός όχι απλώς υιοθετεί αλλά και εξοπλίζει περαιτέρω έναν ακόμα αντισημιτικό μύθο. Τον μύθο ότι οι Εβραίοι θεωρούν αυτούς εκλεκτούς του θεού και δεν επιθυμούν να μοιραστούν τον καλό Θεό τους και τη θρησκεία τους με τους άλλους μη εκλεκτούς.

Θύμα αποδοχής αντισημιτικών μύθων, δοξασιών και προκαταλήψεων έχει υπάρξει από τα γεννοφάσκια του ο κάθε Έλληνας.

Η πρώτη μου «κατήχηση» στον αντισημιτισμό έγινε από το σπίτι μου σε ηλικία 6 ετών περίπου. (Οι κακοί Εβραίοι που σταυρώσανε το Χριστό). Πολύ αργότερα κατάλαβα ότι ο Χριστός ήταν Εβραίος και ότι η σταύρωσή του ήταν έργο των Ρωμαίων κυριάρχων της  Παλαιστίνης και ότι ο Σταυρικός  θάνατος  ήταν ο καθιερωμένος στη Ρώμη τρόπος εκτέλεσης. Κάθε Μεγάλη Παρασκευή εγώ και οι συνομήλικοί μου περιδιαβαίναμε τις ρούγες του χωριού εξιστορώντας το «Θείο δράμα» ως εξής:

            Σήμερα βάλανε βουλή, οι άνομοι Εβραίοι,    

οι άνομοι και τα σκυλιά και  τρισκαταραμένοι            

για να σταυρώσουν το Χριστό ……….

Στην εκκλησία  του χωριού μου υπάρχει χαρακτηριστική η εικόνα της αποκαθήλωσης. Στο κάτω αριστερό μέρος προξενεί δέος μια φιγούρα ενός δόλιου, καταχθόνιου και κακάσχημου υπανθρώπου. Ήταν η φιγούρα του Εβραίου. Ήταν τα πρώτα (και ιδιαίτερα πειστικά) μαθήματα αντισημιτισμού που δέχτηκα.

Αυτού του είδους ο πρωτόγονος και χονδροκομμένος αντισημιτισμός που εύκολα υιοθετεί ένα παιδί δυστυχώς δεν κάμπτεται με την ενηλικίωση. Στο οπλοστάσιο του αντισημιτισμού υπάρχουν όπλα για κάθε ηλικία, κοινωνική τάξη, εθνότητα  και μορφωτικό επίπεδο.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο προβάλλονται κάποιες εξίσου χονδροκομμένες θεωρίες. Οι Εβραίοι κλέβουν Χριστιανόπουλα και τους πίνουν το αίμα, οι Εβραίοι επιδιώκουν την παγκόσμια κυριαρχία, πίσω από την Οκτωβριανή επανάσταση κρύβονται η Εβραίοι, η ψυχαναλυτική θεωρία είναι εβραϊκή επινόηση. (Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Σίγκμουντ Φρόυντ θορυβήθηκε με την απομάκρυνση του μη Εβραίου Άντλερ από το ψυχαναλυτικό κίνημα κυρίως επειδή φοβόταν τη ρετσινιά «περί Εβραϊκής επιστήμης»). Τα μυστικά πρωτόκολλα των σοφών της Σιών, ένα κείμενο χαλκευμένο από τις μυστικές υπηρεσίες του τσάρου υιοθετείται ακρίτως ως γνήσιο και μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο για αντισημιτικές διώξεις.

Αυτές οι μορφές του πρωτόγονου αντισημιτισμού είναι εν μέρει ξεπερασμένες και αποδυναμωμένες. Ο σύγχρονος αντισημιτισμός έχει επιχειρήματα και «αποδείξεις» που πατάνε πάνω σε γερά ριζωμένες πλάνες, πεποιθήσεις και αναλήθειες.

Είναι εδραιωμένη στον Ελληνικό χώρο (και όχι μόνο) η πεποίθηση ότι οι Εβραίοι επιδιώκουν τον έλεγχο της παγκόσμιας οικονομίας και εν τέλει την παγκόσμια κυριαρχία. Τρανταχτή απόδειξη περί τούτου είναι το  γεγονός ότι κάποιοι μεγάλοι τραπεζίτες και χρηματιστές ήταν και είναι Εβραίοι. Αν εξετάσει κανείς αυτή την άποψη από πλευράς οικονομικής επιστήμης θα την χαρακτήριζε τουλάχιστον  ως αφελή. Σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης ο τεράστιος όγκος ιδιωτικών κεφαλαίων, η μεγάλη τους διασπορά και τα αντικρουόμενα συμφέροντα δεν αφήνουν κανένα περιθώριο σε κάποια  «κεντρική» διαχείριση και στόχευση.  Αν λοιπόν υπάρχει κάποια απειλή για τις χώρες και τους λαούς είναι αυτή που προκύπτει από την τεράστια υπεροχή των ιδιωτικών έναντι των κρατικών κεφαλαίων και την δύναμη που αποκτούν εξ αυτής της υπεροχής. Τώρα σε ότι αφορά τους Εβραίους τραπεζίτες και χρηματιστές, κανένας δεν φρόντισε να μάθει μέσα από ποιες ιστορικές, ταξικές και κοινωνικές διεργασίες προέκυψε αυτό το εν μέρει πραγματικό γεγονός. Οφείλεται στην αποδιδόμενη στους Εβραίους φιλαργυρία και μανία πλουτισμού; Ήταν επιλογή ή ανάγκη; Είναι γνωστό ότι στα πλαίσια της ορθόδοξης  και καθολικής εκκλησίας  το εμπόριο του χρήματος ήταν πράξη ηθικά απαράδεκτη, απαξιωτική και   απαγορευμένη.  Στην Οθωμανική αυτοκρατορία δεν ήταν απλά αμαρτία. Ήταν πράξη παράνομη και ποινικά κολάσιμη για κάθε μουσουλμάνο κάτοικο της αυτοκρατορίας. Ωστόσο η άντληση κεφαλαίων ήταν απολύτως  αναγκαία για τη λειτουργία της μεταπρατικής οικονομίας  σε ανατολή και δύση.  Κάποιος έπρεπε να κάνει την βρώμικη  δουλειά. Από την άλλη για τους Εβραίους (κυρίως στην δύση) υπήρχαν απαγορεύσεις και αποκλεισμοί από μια σειρά δραστηριότητες και επαγγέλματα.  Δεν μπορούσαν να κατέχουν γη, να συμμετέχουν σε συντεχνίες και να ασκούν κανένα από τα επαγγέλματα πλην του ιατρού, του παλαιοπώλη, του γελωτοποιού, του τοκογλύφου κλπ. Αντικειμενικά και αναγκαία στράφηκαν στη βρώμικη δουλειά. Επειδή όμως οι επιτρεπτές στους Εβραίους επαγγελματικές δραστηριότητες δεν επέτρεπαν τη συσσώρευση κεφαλαίων ικανών να στηρίξουν τη λειτουργία ενός τραπεζικού οργανισμού, μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε ότι καταρχήν  διακινούσαν κεφάλαια Χριστιανών και Οθωμανών.

Μέσα από αυτό το περίεργο παιχνίδι της ιστορίας αναδείχθηκαν Εβραίοι τραπεζίτες και χρηματιστές. Κάποιοι. Γιατί η μεγάλη μάζα των Εβραίων σε ανατολή και δύση ζούσε μέσα στη φτώχεια, την ταπείνωση και τη μιζέρια. Στην οθωμανική Θεσσαλονίκη παρότι υπήρξε μια ανθηρή Εβραϊκή κοινότητα, το χρήμα το είχαν λίγοι. Η μεγάλη μάζα των Θεσσαλονικιών Εβραίων (σε αντίθεση με μουσουλμάνους και Χριστιανούς) ήταν πάμπτωχοι και εξαθλιωμένοι και επιβίωναν χάριν της αλληλεγγύης της κοινότητας.

Για το μύθο περί Εβραϊκής φυλής

Η ναζιστική φυλετική θεωρία περί της Αρίας υπεροχής όφειλε (προκειμένου να γίνει λειτουργική) να αναζητήσει κατώτερες φυλές και τις βρήκε. Ήταν οι Σλάβοι, οι τσιγγάνοι sindi και roma και πάνω απ΄ όλους οι Εβραίοι. Ο διαχωρισμός των  φυλών σε ανώτερες και κατώτερες προϋποθέτει μια αναγκαία και  βασική παραδοχή. Την ύπαρξη φυλών. Δεν υπάρχουν φυλές. Υπάρχουν μορφολογικά χαρακτηριστικά ανάλογα με το γεωγραφικό μήκος και πλάτος που ζει ο κάθε άνθρωπος στον πλανήτη υπάρχουν πολιτισμικά χαρακτηριστικά που συνδέουν  ανθρώπινες κοινότητες σε διάφορες περιοχές του πλανήτη. Δεν υπάρχουν φυλές. Οφείλουμε να αποδεχθούμε ότι όχι μόνο δεν υπάρχει Εβραϊκή φυλή αλλά  και ότι δεν  υπάρχουν καν κοινά χαρακτηριστικά που να συνδέουν τους απανταχού στον πλανήτη Εβραίους.

Όπως προαναφέρθηκε ο Ιουδαϊσμός υπήρξε οικουμενική θρησκεία απλωμένη σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Σε κάθε γωνιά του πλανήτη ο «Εβραίος»  έχει τα  χαρακτηριστικά της περιοχής που ζει. Μεσογειακά, βορειοευρωπαϊκά,  αφρικάνικα, κινέζικα, ινδικά κλπ. Σε δύο φωτογραφίες του 1943 απεικονίζεται η άφιξη των Ολλανδών Εβραίων στο στρατόπεδο Άουσβιτς. Τα κοριτσάκια της φωτογραφίας είναι  κατάξανθα όπως η μικρή Ολλανδέζα στο γάλα Εβαπορέ. Για ποια φυλή μιλάμε λοιπόν;

Ο μύθος της κατωτερότητας της  «Εβραϊκής φυλής» δεν αφορά μόνο τις απόψεις του Πλεύρη. Όποιος ασπάζεται τη θεωρία «περί φυλών» εύκολα μπαίνει  στον πειρασμό να τις ιεραρχήσει σε ανώτερες και κατώτερες και τότε αλίμονο σε εκείνον που θα κριθεί κατώτερος.

Πλάνες και παρεξηγήσεις σχετικά με τον Σιωνισμό

Πολύ συχνά στο χώρο της αριστεράς (και όχι μόνο) γίνεται απαξιωτική  χρήση του όρου Σιωνισμός που συνήθως πάει παρέα  με όρους που έχουν αρνητικό φορτίο όπως π.χ. ιμπεριαλισμός, καπιταλισμός, μιλιταρισμός κλπ. Πολλοί εννοούν τον σιωνισμό ως σχέδιο επέκτασης, ελέγχου, εξουσίας και εν τέλει κυριαρχίας των Εβραίων στον πλανήτη. Προσωπικά δεν γνωρίζω κάποιο τέτοιο σχέδιο, όμως εκείνοι που πιστεύουν στην ύπαρξή του ας βρουν ένα άλλο όνομα να του δώσουν.

Ο σιωνισμός ως έννοια έχει  συγκεκριμένο ιστορικό περιεχόμενο, που δεν επιδέχεται διαστρεβλώσεις και παρερμηνείες.  Η σιωνιστική ιδεολογία εμφανίστηκε στην  Ευρώπη στα τέλη του 19ου αιώνα, ως προοδευτικό  φιλελεύθερο κίνημα που αποσκοπούσε στη χειραφέτηση από την εξουσία των Ραβίνων , και την  κατάκτηση της ισονομίας και ισοπολιτείας  μέσα στα εθνικά κράτη. Ο  Σιωνισμός είναι παιδί της Γαλλικής επανάστασης. Έχει κοινά χαρακτηριστικά με όλα τα εθνικά κινήματα, που εμφανίστηκαν  στην Ευρώπη μετά την Γαλλική επανάσταση, διαφέρει όμως από αυτά εκ του γεγονότος ότι επιδιώκει τη  συγκρότηση  έθνους χωρίς πατρίδα. Η διαπίστωση όμως ότι οι διώξεις και ο αντισημιτισμός στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη  αναβιώνει όσο η αφομοίωση των Εβραίων στα νέα εθνικά κράτη κερδίζει έδαφος, δημιουργεί αντικειμενικά την ανάγκη εθνοτικής συνοχής που μπορεί να εκπληρωθεί μόνο  με την δημιουργία εθνικής εστίας.

Ο στόχος αυτός του σιωνισμού  (δημιουργία εθνικής εστίας) είναι γενικά αποδεκτός  δεν είναι όμως εξ ίσου δημοφιλής σε όλες τις σιωνιστικές οργανώσεις. Στο 1ο Πανελλήνιο σιωνιστικό συνέδριο που έγινε στη Θεσσαλονίκη  οι Έλληνες Σιωνιστές διαφοροποιήθηκαν από το διεθνές σιωνιστικό κίνημα και (χωρίς να εκφράσουν την  αντίθεση τους  ως προς την δημιουργία εθνικού κράτους) διατυπώνουν με το 4ο ψήφισμα  την επιθυμία και την απόφασή τους να ενταχθούν στο Ελληνικό κράτος θέτοντας ως προϋπόθεση την αναγνώριση  και νομική  κατοχύρωση της εθνικής τους ιδιαιτερότητας.

Με λίγα λόγια ο σιωνισμός είναι η απάντηση στον αντισημιτισμό που μάστισε την  Ευρώπη του 19ου αιώνα και δεν έχει καμία σχέση με τις ανοησίες «περί παγκόσμιας κυριαρχίας».

Ένας μύθος που καλλιεργείται συστηματικά από πολλούς κύκλους είναι  ο μύθος του «ανθελληνικού Σιωνισμού». Οι Εβραίοι ήταν ανέκαθεν εχθροί της Ελλάδας, ότι απεργάζονται τη διάλυση του έθνους και της θρησκείας. Πίσω από κάθε «επίθεση» απέναντι στο Έθνος, την εκκλησία, βρίσκονται οι Εβραίοι. Κάθε Μ.Κ.Ο που αγωνίζεται για την προστασία των μειονοτήτων και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων χρηματοδοτείται από το ίδρυμα «Soros» άρα από τους Εβραίους. Κάθε καλόπιστος ερευνητής που τολμά να αμφισβητήσει  τους εθνικούς μύθους είναι όργανο του σιωνισμού. Ακόμα και η τέταρτη Σταυροφορία που οδήγησε στην πτώση της Κωνσταντινούπολης υπήρξε Εβραϊκή πρωτοβουλία. (Αληθές είναι ότι προκειμένου να χρηματοδοτηθούν οι σταυροφορίες καταληστεύτηκαν Εβραϊκές περιουσίες, δημεύτηκαν Εβραϊκά κεφάλαια και εξοντώθηκαν χιλιάδες Εβραίοι στη Δυτική Ευρώπη).

Πρόκειται για πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας. Η ιστορία εν προκειμένω είναι αμείλικτη  και επιβεβαιώνει διαχρονικά τον βίαιο Ελληνικό αντισημιτισμό.

Μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ. οι σχέσεις των Εβραίων και χριστιανών στον ελληνικό χώρο ήταν  σχέσεις συγγενείας και συνέχειας, με βάση το δόγμα  «ουκ ήρθα καταλύσαι αλλά πληρώσαι το μωσαϊκό νόμο». Ο Απόστολος Παύλος διδάσκει σε Εβραϊκές συναγωγές στους Φιλίππους, τη Θεσσαλονίκη και την Καβάλα. Οι πρώτοι προσήλυτοι στη νέα θρησκεία είναι Έλληνες Εβραϊκού θρησκεύματος.

Η αρμονική συνύπαρξη των δύο αυτών θρησκειών διήρκεσε για τέσσερις αιώνες. Όμως το 380 μ.Χ. ο Θεοδόσιος ο Α΄ υιοθετώντας το δόγμα του καισαροπαπισμού, ως στοιχείο συνοχής της αυτοκρατορίας,   αποφασίζει να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Εκδίδει  το περίφημο «έδικτον της Θεσσαλονίκης» με το οποίο τίθεται εκτός νόμου και ορίων αυτοκρατορίας κάθε μη χριστιανός. Ο Θεοδόσιος ο Β΄ το 429 μ.Χ. παίρνει νέα μέτρα στα οποία ήδη έχουμε αναφερθεί.  Ο Γρηγόριος ο Νανζιανζινός ζητά από τον αυτοκράτορα να οργανώσει εκστρατείες εναντίον κάθε άπιστου, αιρετικού ή αλλόδοξου. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος το 387 συγγράφει 8 κηρύγματα κατά των Εβραίων. Τους χαρακτηρίζει ως οχιές, δαίμονες, σκυλιά, και τις συναγωγές πορνεία. Όλοι οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου μέχρι  τον 10ο αιώνα προσπαθούν να επιβάλλουν με κάθε μέσο και τρόπο στους Εβραίους τον χριστιανισμό. Συστηματικούς διωγμούς έχουμε επί αυτοκρατόρων Ιουστινιανού του Α΄, Βασιλείου του Α΄ και Ρωμανού του Α΄.

Στις λατινοκρατούμενες Ελληνικές περιοχές η καθημερινότητα των Εβραίων είναι εφιαλτική. Το 1387 η βενετική κυβέρνηση απαγόρευσε στους βενετούς δημοσίους υπαλλήλους να συμμετέχουν στους πατροπαράδοτους λιθοβολισμούς των εντοπίων κατά των Εβραίων και περιορίζει το «δικαίωμα» αυτό μόνο  στους εντοπίους .

Στη Χίο οι Γενοβέζικες αρχές συνιστούν στους εντόπιους τη χρήση νεραντζιών αντί λίθων. Απλή σύσταση. Στη Ζάκυνθο και την Κέρκυρα οι Εβραίοι περιορίζονται σε ghetto κατ’ απαίτηση των Χριστιανών κατοίκων, που συνεχίζουν ωστόσο κατά βούληση το έθιμο του λιθοβολισμού.

Στην περίοδο που στον ευρύτερο ελληνικό χώρο κυριαρχεί η Οθωμανική αυτοκρατορία οι σουλτάνοι απαγορεύουν (χωρίς να εξαλείφουν) βαρβαρότητες χριστιανών κατά Εβραίων. Η βία καμουφλάρεται και παίρνει τη μορφή της συκοφαντίας αίματος. Αθώοι Εβραίοι κατηγορούνται για ανθρωποθυσίες εις βάρος νεαρών  χριστιανών. Οι καταγγελίες παίρνουν διαστάσεις επιδημίας που υποχρεώνουν τον Σουλεϊμάν τον μεγαλοπρεπή στη λήψη δραστικών μέτρων και την παραδειγματική  τιμωρία των συκοφαντών.

Αλλά και η φαναριώτικη Ελίτ δεν πάει πίσω. Ο πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης αναφέρεται στο «σκληροτράχηλο έθνος των Εβραίων: «Οι άχαροι, αναίσχυντοι και φθονεροί, οι φονιάδες Εβραίοι». Ο μέγας διερμηνέας της πύλης Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος στο έργο του «τα Ιουδαϊκά» (1716) κινείται στο ίδιο κλίμα με τον Λούκαρη. Την σκυτάλη παίρνει ο λαϊκός κλήρος και κάθε λογής τσαρλατάνοι και λαϊκοί κήρυκες που περιοδεύουν την Ελλάδα και ενσπείρουν αντισημιτικό μένος. Στα 1767 ένας βοσκός από το Καστρίτζι Καλαβρύτων, ο Πανάγος, περιόδευε στις περιοχές της Πάτρας και της Ναυπάκτου, συνεγείρει το χριστιανικό ακροατήριο και προκαλεί τρόμο και αναστάτωση στους  Εβραίους κατοίκους των περιοχών αυτών.

Ο Κοσμάς ο Αιτωλός (θεωρούμενος εκ των εκπροσώπων του εγχωρίου ελληνικού διαφωτισμού) περιοδεύει σε Μακεδονία, Ήπειρο, Στερεά, Θεσσαλία. Τα λόγια του φωτιά «Πως το βαστά η καρδιά σας να αγοράζετε από τους Εβραίους πραμάτειες; Και τα άσπρα κατόπιν να τα εξοδεύουν δια να εύρουν κανένα Χριστιανόπουλον να το σφάξουν, να πάρουν το αίμα του και με εκείνο να κοινωνούν; Ο διάβολος θέλει να πίνωμεν το αίμα των παιδίων και όχι ο Θεός».

Ο ανώνυμος συγγραφέας της «Ελληνικής Νομαρχίας» γράφει για «ουτιδανούς με Εβραϊκή καρδιά»……… η εβραϊκή θρησκεία κάνει το λαό μισάνθρωπο. Δε θα ήταν υπερβολή να πει κανείς ότι ο εγχώριος διαφωτισμός η «Εθνική αφύπνιση» και συνείδηση θεμελιώθηκαν εν πολλοίς  πάνω στον αντισημιτισμό. Οι καρποί δεν άργησαν να έρθουν. Ήδη  κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα τα πρώτα εθνικιστικά κινήματα έχουν εξαλείψει μεταξύ άλλων την κοινότητα της Θήβας, της Ναυπάκτου και της Πάτρας. Το Σεπτέμβρη του 1821 οι πολιορκητές και πλιατσικολόγοι της Τριπολιτσάς σφαγιάζουν μέχρι ενός τον Εβραϊκό πληθυσμό που είχε εισρεύσει στην πόλη από κάθε σημείο της Πελοποννήσου. Οι ηγέτες των πολιορκητών (Κολοκοτρώνης, Μαυρομιχαλαίοι) αλλά και η Μπουμπουλίνα που φτάνει εκτάκτως από τις Σπέτσες, έχουν εν τω μεταξύ αφαιμάξει μέσα από μυστικές συμφωνίες τον Εβραϊκό πλούτο.

Στο Βραχώρι  οι επαναστάτες επιτρέπουν στην Οθωμανική φρουρά να αποχωρήσει ένοπλη, διεκδικούν όμως το αναφαίρετο δικαίωμά τους να σφαγιάσουν τους Εβραίους που έχουν συγκεντρωθεί στην πόλη για να προστατευθούν. Όπερ και εγένετο. Στα χρόνια που ακολουθούν ο Εβραϊκός πληθυσμός της Ελλάδας είναι εκτεθειμένος στο αντισημιτικό μένος και απροστάτευτος από την κεντρική κυβέρνηση.  Στις 3 Απριλίου 1891 ξεσπά φοβερό πογκρόμ εις βάρος των Εβραίων της Κέρκυρας. Οι βιαιότητες επεκτείνονται και στη Ζάκυνθο.

 Μέσα από αυτές τις τραυματικές εμπειρίες ήταν απολύτως φυσικό οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης να μην υποδεχτούν μετά βαΐων και κλάδων τον Ελληνικό στρατό το 1912.  Οι συνθήκες όμως δεν είναι πλέον ίδιες. Ο Βενιζέλος και ο Γεώργιος ο Α΄ κατανοούν ότι για να πετύχουν την οριστική προσάρτηση της Θεσσαλονίκης οφείλουν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των Εβραίων κατοίκων. Το πετυχαίνουν μετά από μια πρωτόγνωρη (εν μέρει υποκριτική) επίθεση φιλίας. Η Εβραϊκή κοινότητα απέκρουσε τις Σερβικές και βουλγαρικές προτάσεις και αποδέχτηκε την ελληνική κυριαρχία στην πόλη. Οι θέσεις του 1ου σιωνιστικού συνεδρίου  (που εκθέτω παραπάνω) είναι σαφείς σ’ ό,τι αφορά την πρόθεση ενσωμάτωσης.

Αυτή η πρόθεση δεν κάμπτεται παρά την προσπάθεια αποεβραιοποίησης της πόλης  (που επιχειρείται μετά την πυρκαγιά του 1917), την εμμονή της ελληνικής διοίκησης για την μεταφορά του Εβραϊκού νεκροταφείου, το πογκρόμ του 1931 και τον εμπρησμό της Εβραϊκής συνοικίας Καμπέλ.

Το 1940 οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στρατεύονται μαζικά στο αλβανικό μέτωπο. Ο Εβραίος (από τη Χαλκίδα) ταγματάρχης Μαρδοχαίος Φραζής είναι ένας από τους πρώτους νεκρούς του πολέμου. Ο Λάζαρος Μπεναρόγια (γιος του Αβραάμ) ακολουθεί, όπως και εκατοντάδες άλλοι.

 Όμως σε όλη την διάρκεια της γερμανικής κατοχής οι Έλληνες χριστιανοί εκδηλώνουν συστηματικά τα «φιλικά» τους αισθήματα απέναντι στους Εβραίους, κυρίως στη Θεσσαλονίκη.

  • Παρά τον αρχικό σχεδιασμό του MERTEN (που προβλέπει τη διατήρηση ενός  τμήματος και μεταφορά του υπολοίπου), το εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης καταστρέφεται και λεηλατείται ολοσχερώς. Πρωταγωνιστούν Δήμος, Μητρόπολη, εργολάβοι και ακολουθεί ο όχλος. Της γενοκτονίας, προηγείται η μνημοκτονία.
  • Η «αλληλεγγύη» των Ελλήνων Χριστιανών στέλνει στο Άουσβιτς το 95% του Εβραϊκού πληθυσμού πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Στη ναζιστική Γερμανία διασώθηκε το 10%.
  • Δοσίλογοι, Μαυραγορίτες, κρατικού υπάλληλοι αλλά και «έντιμοι» πολίτες καρπώνονται με την συνεργασία και υποστήριξη των Ναζί τις  Εβραϊκές περιουσίες, (σπίτια, καταστήματα, εμπορεύματα). Ο ευσυνείδητος και καθόλα υπηρεσιακός διευθυντής της ΥΔΙΠ Ηλίας Δούρος δεν καταφέρνει να αποτρέψει το πλιάτσικο και τη λεηλασία.

Η «θλίψη» των Χριστιανών  Ελλήνων για το δράμα των Εβραίων της πόλης αποτυπώνεται  χαρακτηριστικά σε ένα τετράστιχο που είχαν σκαρώσει οι πιτσιρικάδες της πόλης (στην γλώσσα που μιλούσε η καρικατούρα του Εβραίου στο Ελληνικό θέατρο σκιών) προκειμένου να διακωμωδήσουν το τραγικό γεγονός.

«Πανάθεμα το έρμανο

που σκότωσε ούλο το τζιδιό

και το έστειλε να πάει στη Πολωνία

να πετάνει νηστικό»

Το τετράστιχο αυτό διέσωσε ο Ηλίας Πετρόπουλος και δημοσιεύτηκε στα πλαίσια σχετικού άρθρου στο περιοδικό «Σχολιαστής» γύρω στο 1985 περίπου .

Θέτουν πολλοί αφελώς το ερώτημα «γιατί οι Εβραίοι δεν μπήκαν στην αντίσταση; Γιατί δεν  βγήκαν στα βουνά; Γιατί υποτάχτηκαν στη μοίρα τους; Άρα καλά να πάθουν (δεν το λένε, αλλά το εννοούν). Πρόκειται για ένα ακόμη παραμύθι, ιδιαίτερα βολικό για την απενεχοποίηση της αριστεράς.

– Οι πρώτες ένοπλες ομάδες στον χώρο της Μακεδονίας εμφανίζονται  μετά τα τέλη του ’42. Οι Θεσσαλονικείς  Εβραίοι ήδη έχουν περιοριστεί και εγκλωβίζονται  σε ghetto  από τον Ιούλιο του 1942.

– Η φυγή στο βουνό είναι λύση για νέους μαχητές, όχι για οικογένειες. Για την Εβραϊκή οικογένεια η μόνη εφικτή επιδίωξη είναι η φυγή στις ιταλοκρατούμενες  περιοχές.

Επιπλέον. Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι οι αντιστασιακές οργανώσεις επιθυμούσαν  την ένταξη νεαρών εβραίων στην αντίσταση. Μετά το 1922 το ΣΕΚΕ βρήκε προνομιακό  πεδίο παρέμβασης στο συμπαγές προλεταριακό των μικρασιατών προσφύγων που κατακλύζουν την Μακεδονία και σταδιακά παίρνει αποστάσεις από τον διεθνιστικό πυρήνα της federation. Ο Αβραάμ Μπεναρόγια και άλλοι διεθνιστές στελέχη της federation  διαγράφονται το 1925 από το Κ.Κ.Ε. «ως πράκτορες του ταξικού εχθρού». Έτσι στις παραμονές του πολέμου ο Εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης βρίσκεται εκτός τειχών αριστεράς  που καθοδηγείται από στελέχη προερχόμενα από το χώρο των μικρασιατών προσφύγων. Δεν υπάρχουν γέφυρες δεν υπάρχουν σύνδεσμοι. Για τους λίγους  που καταφέρνουν να συνδεθούν με την αντίσταση, η ιστορία υπήρξε άδικη και επιλεκτική. Δεν  διεσώθη καν η μνήμη τους.

Στον κατάλογο νεκρών του 54ου συντάγματος του ΕΛΑΣ  (που ένα τμήμα του από 32 μαχητές εξοντώθηκε στην Καλοσκεπή) οι 30 αναφέρονται με πλήρες ονοματεπώνυμο και τόπο καταγωγής. Οι δύο νεκροί Εβραίοι αναφέρονται «ως Δαυίδ….. ισραηλίτης ………… Βενιαμίν, ισραηλίτης».

Στην μεταπολεμική Ελλάδα η εμφύλια σύγκρουση και ότι ακολούθησε, δεν αφήνει περιθώρια στη δημόσια ιστορία να ασχοληθεί με το μεγαλύτερο έγκλημα των ΝΑΖΙ στον ελληνικό χώρο. Ο Μπεναρόγια απογοητευμένος μεταναστεύει την δεκαετία του ’50 στο Ισραήλ. Το ελληνικό κράτος μόλις το 1997 απεφάσισε να τιμήσει τους 50.000 πολίτες τα θύματα του ολοκαυτώματος με την κατασκευή μνημείου στην πλατεία Ελευθερίας, με δαπάνες όμως της εβραϊκής κοινότητας.

Η συνοπτική  αναδρομή μας στις σχέσεις Εβραίων και χριστιανών στον «ελληνοχριστιανικό» χώρο από τον 4ο αιώνα και μετά καταρρίπτει τον μύθο του «ανθελληνικού Σιωνισμού» και αποδεικνύει το ακριβώς αντίθετο. Απέναντι σε αυτή την οδυνηρή πραγματικότητα οι ταγοί του εθνικισμού αναφέρουν  δύο μόνο εκδηλώσεις «ανθελληνισμού».  Την συμμετοχή  των Εβραίων  των Ιωαννίνων στην καταστολή  της εξέγερσης του Διονυσίου του Σκυλοσόφου το 1611, και την βεβήλωση του σώματος του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄ από κάποιους Λούμπεν Εβραίους της πόλης στους οποίους ανατέθηκε (υποχρεωτικά) η βρώμικη δουλειά. Θα τους βοηθήσω προσθέτοντας και ένα τρίτο. Την συμμετοχή θεσσαλονικιών Εβραίων στην καταστολή της ελληνικής εξέγερσης στη Χαλκιδική το 1922. Τα  τρία αυτά γεγονότα δεν μπορούν να συγκριθούν με διώξεις, σφαγές, λεηλασίες, πογκρόμ, εξευτελισμούς και κακοποιήσεις 16 αιώνων .

Φτάνοντας στο σήμερα: ο εμπρησμός της συναγωγής των Χανίων αποτελεί την πιο κραυγαλέα εκδήλωση αντισημιτισμού. Στη ρητορική της ακροδεξιάς ο αντισημιτισμός είναι καθημερινό φαινόμενο. Δεν είναι όμως το πρόβλημα μια ακροδεξιά μειοψηφία. Ακόμα και η περίπτωση Πλεύρη  ελάχιστα με ανησυχεί. Το ανησυχητικό εν προκειμένω δεν είναι οι ανοησίες του Πλεύρη  αλλά το γεγονός  ότι η ελληνική δικαιοσύνη επικύρωσε και νομιμοποίησε αυτές  τις ανοησίες.  Ωστόσο αλλού  είναι το πρόβλημα:

Μετά το 1974 αναπτύσσεται στην Ελλάδα ένα ισχυρό κίνημα αλληλεγγύης στην PLO και την παλαιστινιακή υπόθεση που υποστηρίζεται κυρίως από την αριστερά. Το κίνημα αυτό βρίσκεται σε απόλυτη συνέπεια με την στάση που είχε όλα εκείνα τα χρόνια η αριστερά απέναντι σε όλα τα απελευθερωτικά κινήματα (SUAPO, FNLA, FRELIMO, POLISARIO). Οι ίδιες δυνάμεις σήμερα αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό φαινόμενα εκφυλισμού και διολίσθησης στον ισλαμικό φονταμενταλισμό, τις εκδηλώσεις τυφλής βίας, τις επιθέσεις αυτοκτονίας.

Όμως κατά έναν τρόπο (κατ’ αρχήν) ανεξήγητο τα τελευταία χρόνια διαπιστώνεται μια καθολική (άνευ όρων και κριτικής) υποστήριξη στα «δίκαια του Παλαιστινιακού λαού». Δεξιοί, αριστεροί, ακροδεξιοί, σοσιαλιστές, κομμουνιστές, κοινοβουλευτικοί και εξωκοινοβουλευτικοί, δεσποτάδες και στρατηγοί, παναθηναϊκοί  και ολυμπιακοί ομνύουν υπέρ των δικαίων του παλαιστινιακού λαού. Αυτή η ομοθυμία με ανησυχεί. Είναι προϊόν πολιτικής ανάλυσης; Αποτελεί συνειδητή πολιτική στάση και επιλογή; Για αυτούς που από το 1974 υποστήριξαν την παλαιστινιακή υπόθεση πιθανόν ναι. Για όλους τους άλλους η ομοθυμία που περιγράφω τολμώ να πω ότι αποτελεί την συγκαλυμμένη έκφραση του σύγχρονου ελληνικού αντισημιτισμού. Οι έλληνες δεν αγαπούν τους παλαιστίνιους, απλώς μισούν τους Εβραίους. Αν πράγματι αγαπούσαν τους Παλαιστίνιους, τότε οι 30.000 παλαιστίνιοι πρόσφυγες που βρέθηκαν τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα θα είχαν από την κοινωνία μια διαφορετική αντιμετώπιση απ’ αυτή που έχουν οι Σομαλοί και οι Αφγανοί. Δεν την έχουν. Βιώνουν τον ίδιο ρατσισμό, μοιράζονται την ίδια δυστυχία. Δείγματα αλληλεγγύης και ανθρωπιάς εισπράττουν μόνο από εκείνη την μικρή μερίδα της κοινωνίας που έχει μάθει σταθερά και χωρίς διακρίσεις να είναι αλληλέγγυα στην προσφυγιά και τον ανθρώπινο πόνο.



  • Κορνήλιος Καστοριάδης: «Ο θρυμματισμένος κόσμος» εκδόσεις ύψιλον – βιβλία
  • Μαρία Ευθυμίου: «Εβραίοι και Χριστιανοί στα Τουρκοκρατούμενα νησιά του ανατολικού Αιγαίου». Εκδόσεις Τροχαλία
  • Bernard Pierron: «Εβραίοι και Χριστιανοί στη νεότερη Ελλάδα» Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ HISTORIA
  • Γιώργος Μαργαρίτης: «Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες. Εκδ. Βιβλιόραμα»
  • Κυριάκος Σιμόπουλος: «Ο μύθος των μεγάλων της ιστορίας» και «πώς είδαν οι ξένοι το ‘21» Εκδόσεις Στάχυ.
  • Έρνεστ Τζόουνς: «βιογραφία του Φρόυντ» Εκδόσεις Επίκουρος.
  • Στράτος Δορδανάς: «Έλληνες εναντίον Ελλήνων» Εκδόσεις Επίκεντρο
  • Ρένα Μόλχο: «Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης 1856- 1919» Εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
  • Ρένα Μόλχο: «Αδυναμία ένταξης του Ολοκαυτώματος στη συλλογική εθνική μνήμη». Η Περίπτωση της Θεσσαλονίκης. Παρουσιάστηκε στα Καλάβρυτα στις 12 Δεκεμβρίου 2006 στα πλαίσια των εκδηλώσεων μνήμης του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος.
  • Κείμενα του Ηλία Πετρόπουλου που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό σχολιαστής τη δεκαετία του ’80. Τα κείμενα αυτά παραμένουν έκτοτε ανέκδοτα. Επ’ ευκαιρία καλώ τους παλιούς μου φίλους από τη συντακτική επιτροπή του σχολιαστή (Μαυρή, Βερναρδάκη, Ρουμελιώτη) να σκεφτούν τη δυνατότητα έκδοσής τους τιμώντας το σπουδαίο αυτό Έλληνα που πέθανε αυτοεξόριστος στο Παρίσι γιατί δεν άντεχε την Ελλάδα που πληγώνει.

Charles Patterson: Τα ζώα, η σκλαβιά και το Ολοκαύτωμα (2005)

Από πού προέρχονται οι πόλεμοι, ο ρατσισμός, η τρομοκρατία, η βία και η σκληρότητα που είναι τόσο ενδημικά φαινόμενα στον ανθρώπινο πολιτισμό; Γιατί οι άνθρωποι εκμεταλλεύονται και σφαγιάζουν ο ένας τον άλλον τόσο τακτικά; Γιατί το είδος μας είναι τόσο επιρρεπές στη βία; Για να απαντήσουμε αυτές τις ερωτήσεις, θα κάναμε καλά να σκεφτούμε την εκμετάλλευση και τη σφαγή ζώων από εμάς και την επίδρασή τους στον ανθρώπινο πολιτισμό. Θα μπορούσε να είναι αλήθεια ότι καταπιέζουμε και σκοτώνουμε ο ένας τον άλλον τόσο εύκολα επειδή η κακοποίηση και η σφαγή των ζώων μας έχουν απευαισθητοποιήσει στα δεινά και τον θάνατο των άλλων;

Η «εξημέρωση» των ζώων –η εκμετάλλευση των κατσικιών, των προβάτων, των βοοειδών και άλλων ζώων για το κρέας, το γάλα, τις δορές και την εργασία τους που άρχισε στην Εγγύς Ανατολή πριν από περίπου 11.000 χρόνια– άλλαξε την ιστορία της ανθρωπότητας. Στις πρώτες κοινωνίες κυνηγών-συλλεκτών υπήρχε κάποια αίσθηση συγγένειας μεταξύ ανθρώπων και ζώων, που απεικονίστηκε με τον τοτεμισμό και τους μύθους που παρουσίαζαν τα ζώα είτε ως πλάσματα μισά ζώα και μισά ανθρώπους είτε ως δημιουργούς και προγόνους της ανθρώπινης φυλής. Εντούτοις, η ανθρωπότητα πέρασε τον Ρουβίκωνα όταν οι βοσκοί και οι κτηνοτρόφοι της Εγγύς Ανατολής άρχισαν να ευνουχίζουν, να δένουν για να περιορίσουν και να μαρκάρουν αιχμάλωτα ζώα για να ελέγξουν την κινητικότητα, τη διατροφή, την αύξηση και την αναπαραγωγική ζωή τους. Για να κρατηθούν συναισθηματικά σε απόσταση από τη σκληρότητα που επέβαλαν, υιοθέτησαν μηχανισμούς αποσύνδεσης, αιτιολόγησης, άρνησης και ευφημισμού, οι οποίοι στην πορεία έγιναν μια σκληρότερη και πιο άσπλαχνη κατάσταση.

Το 1917 ο Σίγκμουντ Φρόιντ έθεσε το ζήτημα σε προοπτική όταν έγραψε: «Κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής του προς τον πολιτισμό, ο άνθρωπος απέκτησε μια εξουσιαστική θέση πάνω στα φιλικά πλάσματα του ζωικού βασιλείου. Δεν αρκέστηκε ωστόσο σε αυτή την υπεροχή και άρχισε να τοποθετεί ένα κενό ανάμεσα στη φύση του και στη δική τους. Αρνήθηκε στα ζώα την κατοχή λόγου, απέδωσε στον ίδιο μια αθάνατη ψυχή, και αξίωσε μια θεία κάθοδο που του επέτρεψε να εκμηδενίσει τον δεσμό της κοινότητας ανάμεσα σε αυτόν και το ζωικό βασίλειο».

Η κυριαρχία, ο έλεγχος και ο χειρισμός που χαρακτηρίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μεταχειρίζονται τα ζώα που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους, έχουν θέσει τον τόνο και έχουν χρησιμεύσει ως μοντέλο για τον τρόπο που οι άνθρωποι μεταχειρίζονται ο ένας τον άλλον. Η υποδούλωση/εξημέρωση των ζώων προετοίμασε το έδαφος για την ανθρώπινη δουλεία. Όπως ο Karl Jacoby γράφει, η δουλεία ήταν «κατά λίγο περισσότερο η επέκταση της εξημέρωσης στους ανθρώπους».

Στους πρώτους πολιτισμούς που προέκυψαν στις κοιλάδες των ποταμών της αρχαίας Αιγύπτου, της Μεσοποταμίας, της Ινδίας και της Κίνας, η εκμετάλλευση των ζώων για τροφή, γάλα, δέρμα και εργασία ήταν τόσο σταθερά καθιερωμένη, που αυτοί οι πολιτισμοί καθαγίασαν την αντίληψη ότι τα ζώα υπήρχαν απλώς προς όφελός τους. Αυτό επέτρεψε στους ανθρώπους να τα χρησιμοποιούν, να τα κακοποιούν και να τα σκοτώνουν με ατιμωρησία. Οδήγησε επίσης τους ανθρώπους να τοποθετήσουν άλλους ανθρώπους –αιχμαλώτους, εχθρούς, ξένους και εκείνους που ήταν διαφορετικοί ή τους ήταν αντιπαθητικοί– στην άλλη πλευρά αυτής της μεγάλης διαίρεσης, όπου δυσφημήθηκαν ως«κτήνη», «χοίροι», «σκυλιά», «πίθηκοι», «αρουραίοι» και «παράσιτα». Ο προσδιορισμός άλλων ανθρώπων ως ζώων ήταν πάντα μια δυσοίωνη ανάπτυξη επειδή τους έκανε άξιους να ταπεινωθούν, να τεθούν υπό εκμετάλλευση ή να δολοφονηθούν. Όπως γράφει ο Leo Kuper στο Genocide: Its Political Use in theTwentieth Century, «ο κόσμος των ζώων είναι μια ιδιαίτερα εύφορη πηγή μεταφορών απανθρωποποίησης».

Από το σφαγείο στο στρατόπεδο εξόντωσης

Η σχέση της εκμετάλλευσης των ζώων με το Ολοκαύτωμα είναι λιγότερο προφανής από ότι είναι στην περίπτωση της σκλαβιάς, αλλά η σύνδεση υφίσταται σε κάθε περίπτωση. Πάρτε την περίπτωση του Χένρι Φορντ, ο αντίκτυπος του οποίου άρχισε τον 20ό αιώνα, μεταφορικά μιλώντας, σε ένα αμερικανικό σφαγείο και τελείωσε στο Άουσβιτς.

Στην αυτοβιογραφία του, My Life and Work (1922), o Φορντ αποκάλυψε ότι η έμπνευσή του για τη γραμμή παραγωγής προήλθε από μια επίσκεψη που έκανε ως νέος σε ένα σφαγείο του Σικάγο. «Πιστεύω ότι αυτό ήταν η πρώτη κινούμενη γραμμή που εγκαταστάθηκε ποτέ. Η ιδέα [της γραμμής παραγωγής] κατά έναν γενικό τρόπο προήλθε από τους υπερυψωμένους ιμάντες που χρησιμοποιούν οι συσκευαστές του Σικάγο στην επεξεργασία των βοοειδών». Μια δημοσίευση της Swift and Company εκείνο τον καιρό περιέγραψε την αρχή της κατανομής εργασίας που τόσο εντυπωσίασε τον Φορντ: «Τα σφαγμένα ζώα, με το κεφάλι να κρέμεται προς τα κάτω, περνούν από τον εργάτη στον άλλο, καθένας από τους οποίους εκτελεί κάποιο συγκεκριμένο βήμα στην όλη διαδικασία». Η βιομηχανοποιημένη σφαγή των ζώων ήταν μόνο ένα βήμα μακριά από τη συνεχή μαζική δολοφονία των ανθρώπων. Στη νουβέλα του J. Μ. Coetzee, The lives of Animals, η πρωταγωνίστρια Ελίζαμπεθ Κοστέλο λέει στο ακροατήριό της: «Το Σικάγο μας έδειξε το δρόμο: στις μάντρες του Σικάγο οι Ναζί έμαθαν πώς να επεξεργάζονται πτώματα».

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τον πρωταρχικό ρόλο του σφαγείου στην ιστορία της αμερικανικής βιομηχανίας. «Οι ιστορικοί έχουν στερήσει από τους συσκευαστές τον νόμιμο τίτλο τους, εκείνο των πρωτοπόρων της μαζικής παραγωγής», γράφει ο James Barrett στη μελέτη του για τους εργάτες στα συσκευαστήρια του Σικάγο στις αρχές της δεκαετίας του 20ού αιώνα, «γιατί δεν ήταν ο Χένρι Φορντ αλλά ο Gustavus Swift και ο Philip Armour που ανέπτυξαν την τεχνική της γραμμής παραγωγής που συνεχίζει να συμβολίζει την ορθολογική οργάνωση της δουλειάς». Ο Χένρι Φορντ, που εντυπωσιάστηκε πολύ από τον αποτελεσματικό τρόπο που θανάτωναν και τεμάχιζαν τα ζώα οι συσκευαστές κρέατος στο Σικάγο, είχε τη δική του μοναδική συνεισφορά στη σφαγή των ανθρώπων στην Ευρώπη. Όχι μόνο ανέπτυξε τη μέθοδο της γραμμής παραγωγής που χρησιμοποίησαν οι Γερμανοί για να σκοτώσουν Εβραίους, αλλά προώθησε επίσης μια κακοήθη αντισημιτική εκστρατεία που βοήθησε να συμβεί το Ολοκαύτωμα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 η «Dearborn Independent», η εβδομαδιαία εφημερίδα του Φορντ, δημοσίευσε μια σειρά άρθρων βασισμένα στα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, μια αντισημιτική προκήρυξη που κυκλοφορούσε στην Ευρώπη. Ο Φορντ δημοσίευσε μια συλλογή άρθρων με τη μορφή βιβλίου υπό τον τίτλο Ο Διεθνής Εβραίος, η οποία μεταφράστηκε στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες και διαδόθηκε ευρέως από αντισημίτες, ηγέτης των οποίων ήταν ο Γερμανός εκδότης Theodor Fritsch, ένας πρώιμος υποστηρικτής του Χίτλερ. Χάρη σε μια καλά χρηματοδοτούμενη διαφημιστική εκστρατεία και το γόητρο του ονόματος του Φορντ, ο Διεθνής Εβραίος γνώρισε σημαντική επιτυχία τόσο εσωτερικά όσο και διεθνώς.

Ο Διεθνής Εβραίος βρήκε το πιο δεκτικό του ακροατήριο στη Γερμανία, υπό τον τίτλο Ο Αιώνιος Εβραίος. Ο Φορντ ήταν πάρα πολύ δημοφιλής στη Γερμανία και ήταν επόμενο όταν η αυτοβιογραφία του μεταφράστηκε στα γερμανικά, να γίνει αμέσως νούμερο ένα σε πωλήσεις στη χώρα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 ο Αιώνιος Εβραίος έγινε γρήγορα η Βίβλος του γερμανικού αντισημιτισμού, με τον εκδοτικό οίκο του Fritsch να τυπώνει έξι εκδόσεις μεταξύ του 1920 και του 1922.

Όταν το βιβλίο του Φορντ επήλθε στην προσοχή του Χίτλερ, εκείνος χρησιμοποίησε μια μικρότερη έκδοσή του στον ναζιστικό πόλεμο προπαγάνδας ενάντια στους Εβραίους της Γερμανίας. Το 1923 ένας ανταποκριτής της «Chicago Tribune» στη Γερμανία, ανέφερε ότι η οργάνωση τού Χίτλερ στο Μόναχο «απέστελλε τα βιβλία του κ. Φορντ με φορτηγά». Ο Baldur von Schirach, ηγέτης του κινήματος νεολαίας του Χίτλερ, είπε στη δίκη της Νυρεμβέργης ότι έγινε ένας πεπεισμένος αντισημίτης στην ηλικία των δεκαεπτά, αφότου διάβασε τον Αιώνιο Εβραίο. «Δεν έχετε ιδέα τι μεγάλη επιρροή είχε αυτό το βιβλίο στη σκέψη της γερμανική νεολαίας. Η νεώτερη γενιά έβλεπε με θαυμασμό τα σύμβολα επιτυχίας και ευημερίας όπως ο Χένρι Φορντ, και εάν εκείνος έλεγε πως οι Εβραίοι είναι υπαίτιοι, ήταν επόμενο να τον πιστέψουμε».

Ο Χίτλερ θεωρούσε τον Φορντ συνάδελφος εν όπλοις και είχε ένα πορτρέτο του στον τοίχο του γραφείου του. Όταν το 1923 ο Χίτλερ άκουσε ότι ο Φορντ ίσως κατέβει για Πρόεδρος των ΗΠΑ, είπε σε έναν Αμερικανό δημοσιογράφο: «Μακάρι να μπορούσα να στείλω μερικά από τα ειδικά στρατεύματά μου στο Σικάγο και σε άλλες μεγάλες αμερικανικές πόλεις για να βοηθήσουν στις εκλογές. Βλέπουμε τον Χένρι Φορντ ως τον ηγέτη του αναπτυσσόμενου φασιστικού κινήματος στην Αμερική. Μόλις μεταφράσαμε και δημοσιεύσαμε τα αντιεβραϊκά άρθρα του. Το βιβλίο κυκλοφορεί σε όλη τη Γερμανία κατά εκατομμύρια». Ο Χίτλερ εγκωμίασε τον Φορντ στο Ο Αγών μου, ενώ είναι και ο μόνος Αμερικανός που αναφέρεται στο βιβλίο. Όταν το 1931 ένας δημοσιογράφος της «Detriot News» ρώτησε τον Χίτλερ τι σήμαινε γι’ αυτόν το πορτρέτο του Φορντ στον τοίχο του, ο Χίτλερ είπε: «Θεωρώ τον Χένρι Φορντ έμπνευσή μου».

Αν και ο Φορντ σταμάτησε την «Dearborn Independent» στα τέλη του 1927 και συμφώνησε να αποσύρει τον Διεθνή Εβραίο από την αγορά βιβλίων, αντίγραφα του βιβλίου συνέχισαν να κυκλοφορούν κατά μεγάλους αριθμούς σε όλη την Ευρώπη και στη Λατινική Αμερική. Στη ναζιστική Γερμανία η επιρροή του συνέχισε να είναι ισχυρή, με τους Γερμανούς αντισημίτες να το διαφημίζουν και να το διανέμουν καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του ’30, βάζοντας συχνά τα ονόματα του Χένρι Φορντ και του Αδόλφου Χίτλερ μαζί στο εξώφυλλο. Μέχρι τα τέλη του 1933, ο Fritsch είχε δημοσιεύσει 29 εκδόσεις, όλες με μια εισαγωγή που εγκωμίαζε τον Φορντ για τη «σπουδαία υπηρεσία» του στην Αμερική και στον κόσμο για τις επιθέσεις του στους Εβραίους.

Το 1938, επί τη ευκαιρία των εβδομηκοστών πέμπτων γενεθλίων του, ο Φορντ, ο μεγάλος θαυμαστής του αποτελεσματικού τρόπου θανάτωσης και κομματιασμού των ζώων στην Αμερική, δέχτηκε τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Γερμανικού Αετού, την υψηλότερη τιμή που παραχώρησε η ναζιστική Γερμανία σε κάποιον αλλοδαπό (ο Μουσολίνι ήταν ένας από τους άλλους τρεις αλλοδαπούς που τιμήθηκαν κατ’ αυτό τον τρόπο).

Στις 7 Ιανουαρίου 1942 –ακριβώς έναν μήνα μετά την ιαπωνική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, η οποία έβαλε τις Ηνωμένες Πολιτείες στον πόλεμο– ο Φορντ έγραψε μια επιστολή στον Sigmund Livingston, πρόεδρο της Anti-Defamation League, στον οποίο εξέφρασε την αποδοκιμασία του για το «μίσος ενάντια στους Εβραίους ή οποιαδήποτε άλλη φυλετική ή θρησκευτική ομάδα». Μέχρι τότε, ωστόσο, οι Einsatzgruppen (γερμανικές κινητές φονικές ομάδες) στην Ανατολή είχαν ήδη δολοφονήσει εκατοντάδες χιλιάδες Εβραίων ανδρών, γυναικών και παιδιών, και το πρώτο γερμανικό στρατόπεδο εξόντωσης στο Κέλμνο ήταν ήδη σε λειτουργία.

Από την Αναπαραγωγή Ζώων στη Γενοκτονία

Μια ακόμα αμερικανική συμβολή στην Τελική Λύση της ναζιστικής Γερμανίας που είχε τις ρίζες της στην εκμετάλλευση των ζώων ήταν η ευγονική. Η εκτροφή εξημερωμένων ζώων –αναπαράγοντας τα πιο επιθυμητά και ευνουχίζοντας και δολοφονώντας τα υπόλοιπα– αποτέλεσε το μοντέλο για τις αμερικανικές και γερμανικές προσπάθειες ευγονικής να αναβαθμίσουν τους πληθυσμούς τους. Η Αμερική άνοιξε τον δρόμο όσον αφορά τις αναγκαστικές στειρώσεις, αλλά η ναζιστική Γερμανία έφτασε γρήγορα σε αυτό το επίπεδο και συνέχισε μέχρι το επίπεδο της γενοκτονίας.

Η επιθυμία να βελτιωθούν οι κληρονομικές ιδιότητες του ανθρώπινου πληθυσμού, είχε τις αρχές της στα 1860 όταν ο Φράνσις Γκάλτον, ένας Άγγλος επιστήμονας και ξάδελφος του Κάρολου Δαρβίνου, στράφηκε από τη μετεωρολογία στη μελέτη της κληρονομικότητας (ο Γκάλτον έπλασε τον όρο «ευγονική» το 1881). Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα οι γενετικές θεωρίες, που κατασκευάστηκαν υποθέτοντας ότι η κληρονομικότητα βασιζόταν σε άκαμπτα γενετικά σχέδια ελάχιστα επηρεασμένα από το κοινωνικό περιβάλλον, είχαν εξουσιάσει την επιστημονική σκέψη. Το κίνημα της ευγονικής στην Αμερική άρχισε με τη δημιουργία της American Breeders’ Association (ABA) το 1903. Στο δεύτερο συνέδριο της ABA το 1905, μια σειρά εκθέσεων για τη μεγάλη επιτυχία που επιτεύχθηκε στην εκλεκτική αναπαραγωγή ζώων και φυτών προέτρεψαν τους εκπροσώπους να ρωτήσουν γιατί τέτοιες τεχνικές δεν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στα ανθρώπινα πλάσματα. Η δημιουργία μιας επιτροπής για την Ανθρώπινη Κληρονομικότητα στο τρίτο συνέδριο της ABA το 1906, εκτόξευσε το αμερικανικό κίνημα ευγονικής.

Ηγέτης του κινήματος ήταν ο ερευνητής πουλερικών Τσαρλς Ντάβενπορτ, ο οποίος δούλεψε ως διευθυντής του Eugenics Record Office στο Cold Spring Harbor του Long Island της Νέας Υόρκης. Ο Ντάβενπορτ, ο οποίος περιέγραψε την ευγονική ως την «επιστήμη βελτίωσης της ανθρώπινης φυλής μέσω της βέλτιστης αναπαραγωγής», ανυπομονούσε για τη στιγμή που μια γυναίκα δεν θα δεχόταν πλέον έναν άνδρα «χωρίς να γνωρίζει τη βιολογικογενεαλογική του ιστορία» όπως ένας κτηνοτρόφος δεν θα έπαιρνε «ένα γεννήτορα για τα πουλάρια ή τα μοσχάρια του χωρίς να έχουν εκλεκτή καταγωγή». Πίστευε ότι «η πιο προοδευτική επανάσταση στην ιστορία» θα μπορούσε να επιτευχθεί εάν «το ανθρώπινο ζευγάρωμα μπορούσε να τοποθετηθεί στο ίδιο υψηλό επίπεδο με αυτό της αναπαραγωγής αλόγων». Η εφαρμογή της στείρωσης άρχισε στην Αμερική το 1887, όταν ο επιθεωρητής του Σανατορίου του Σινσινάτι δημοσίευσε την πρώτη δημόσια σύσταση για τη στείρωση των εγκληματιών, τόσο ως τιμωρία όσο και ως τρόπο αποτροπής μελλοντικών εγκλημάτων. Για να στειρώσουν τους αρσενικούς εγκληματίες, οι αρχές χρησιμοποίησαν την ίδια μέθοδο που χρησιμοποιούσαν οι αγρότες στα αρσενικά ζώα που δεν επιλέγονταν για αναπαραγωγή – τον ευνουχισμό. Ο ευνουχισμός ήταν η συνιστώμενη μέθοδος που χρησιμοποιούνταν για να στειρωθούν οι αρσενικοί εγκληματικοί παραβάτες μέχρι 1899, όταν και υιοθετήθηκε η αγγειεκτομή ως πρακτικότερη.

Το 1907 η Ιντιάνα πέρασε τον πρώτο κρατικό νόμο στείρωσης. Μέχρι το 1930 περισσότερες από τις μισές αμερικανικές πολιτείες είχαν περάσει νόμους που ενέκριναν τη στείρωση εγκληματιών και διανοητικά άρρωστων ανθρώπων, με την Καλιφόρνια να πρωτοπορεί κατέχοντας περισσότερο από το εξήντα τοις εκατό των αναγκαστικών στειρώσεων της χώρας. Μέχρι τη δεκαετία του ’30 η υποχρεωτική στείρωση είχε ευρεία υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες με προέδρους κολεγίων, κληρικούς, εργαζόμενους στον κλάδο της διανοητικής υγείας και διευθυντές σχολείων να συγκαταλέγονται μεταξύ των ισχυρότερων υποστηρικτών της. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτέλεσαν γρήγορα μοντέλο για τις άλλες χώρες που ήθελαν να στειρώσουν τους «ελαττωματικούς» τους. Το 1929 η Δανία έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που πέρασε έναν τέτοιο νόμο και ακολουθήθηκε γρήγορα και από άλλα ευρωπαϊκά έθνη.

Στη Γερμανία, η οποία πέρασε τον νόμο στείρωσης έξι μήνες αφότου οι Ναζί ήρθαν στην εξουσία, η ευγονική ρίζωσε βαθιά στους ιατρικούς και επιστημονικούς κύκλους μετά τον Α´ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1920 δύο σεβαστοί ακαδημαϊκοί –ο Karl Binding, ένας ευρέως δημοσιευμένος νομικός μελετητής, και ο Alfred Hoche, ένας καθηγητής ψυχιατρικής με ειδικότητα στη νευροπαθολογία– δημοσίευσαν το Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens (Έγκριση για την Καταστροφή Ζωής Ανάξια Ζωής). Εκεί υποστήριζαν ότι ο γερμανικός νόμος πρέπει να επιτρέψει την φιλεύσπλαχνη δολοφονία των νοσηλευόμενων ασθενών που ήταν lebensunwert («ανάξιοι ζωής») και των οποίων οι ζωές ήταν «χωρίς σκοπό» και αποτελούσαν φορτίο στους συγγενείς τους και στην κοινωνία. Αρχίζοντας στη δεκαετία του ’20, το Ίδρυμα Ροκφέλερ και άλλα αμερικανικά ιδρύματα παρείχαν εκτενή οικονομική ενίσχυση για τις έρευνες ευγονικής στη Γερμανία. Ώσπου να έρθουν οι Ναζί στην εξουσία, είχαν ήδη καθιερωθεί περισσότερα από 20 ιδρύματα για τη «φυλετική υγιεινή» στα γερμανικά πανεπιστήμια.

Ο Νόμος για την Αποτροπή της Αναπαραγωγής Ανεπαρκών Απογόνων, που ψήφισε η ναζιστική κυβέρνηση στις 14 Ιουλίου 1933, απαιτούσε τη στείρωση των ασθενών που πάσχουν από διανοητικές και φυσικές διαταραχές. Έως τότε, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ήδη στειρώσει περισσότερους από 15.000 ανθρώπους, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν έγκλειστοι σε φυλακές ή σπίτια για διανοητικά αρρώστους. Οι αμερικανικοί νόμοι για τη στείρωση έκαναν τέτοια ευνοϊκή εντύπωση στον Χίτλερ και στους ακολούθους του, που η ναζιστική Γερμανία κοίταξε στις Ηνωμένες Πολιτείες προς αναζήτηση φυλετικής ηγεσίας και ο Χίτλερ έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πρόοδο της ευγονικής στις Ηνωμένες Πολιτείες: «Έχω μελετήσει με πολύ ενδιαφέρον τους νόμους διαφόρων αμερικανικών κρατών σχετικά με την πρόληψη της αναπαραγωγής από ανθρώπους των οποίων οι απόγονοι, κατά πάσα πιθανότητα, είτε δεν θα είχαν καμία αξία είτε θα ήταν επιβλαβείς στη φυλετική παρακαταθήκη». Εντούτοις, οι προσπάθειες της ναζιστικής Γερμανίας για στείρωση ξεπέρασαν γρήγορα αυτές των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι εκτιμήσεις του συνολικού αριθμού Γερμανών που στειρώθηκαν εξαιτίας της δράσης των Ναζί, κυμαίνεται από 300.000 έως 400.000.

Οι Γερμανοί εντυπωσιάστηκαν επίσης από τους αμερικανικούς νόμους περί μετανάστευσης, οι οποίοι εσώκλεισαν τους ανθρώπους με κληρονομικές ασθένειες και περιόρισαν τους ανθρώπους από τις μη σκανδιναβικές χώρες. Το 1934 ο Γερμανός φυλετικός ανθρωπολόγος Hans F. Κ. Gunther, είπε σε ένα ακροατήριο στο πανεπιστήμιο του Μονάχου ότι οι αμερικανικοί νόμοι μετανάστευσης πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως οδηγία και έμπνευση για τη ναζιστική Γερμανία. Οι Γερμανοί φυλετικοί επιστήμονες επίσης θαύμαζαν τους αμερικανικούς νόμους διαχωρισμού και διασταύρωσης. Στην πραγματικότητα, οι ναζιστές θεωρητικοί παραπονέθηκαν ότι οι γερμανική φυλετική πολιτική βρισκόταν πίσω από την αντίστοιχη της Αμερικής, επισημαίνοντας ότι σε ορισμένες νότιες πολιτείες ένα πρόσωπο που είχε κατά 1/32 μαύρη καταγωγή σύμφωνα με τον νόμο ήταν μαύρο, ενώ στη Γερμανία, εάν κάποιος ήταν Εβραίος κατά 1/8 ή σε πολλές περιπτώσεις και κατά 1/4, αυτό το πρόσωπο θεωρούνταν νόμιμα Άριος.

Οι Αμερικανοί ήταν οι ισχυρότεροι ξένοι υποστηρικτές των ναζιστικών φυλετικών πολιτικών. Το 1934 η «Eugenic News» εξήγγειλε ότι «σε καμία χώρα του κόσμου η ευγονική δεν είναι πιο ενεργή ως εφαρμοσμένη επιστήμη απ’ ότι είναι στη Γερμανία» και εγκωμίασε το ναζιστικό νόμο στείρωσης ως μια ιστορική πρόοδο. Ομάδες Αμερικανών ανθρωπολόγων, ψυχολόγων, ψυχιάτρων και γενετησιολόγων επισκέφτηκαν τη ναζιστική Γερμανία όπου είχαν υψηλού επιπέδου συναντήσεις με ναζιστές ηγέτες και επιστήμονες και επισκέφτηκαν ιδρύματα φυλετικής υγιεινής, τμήματα δημόσιας υγείας και δικαστήρια κληρονομικής υγείας. Όταν οι Αμερικανοί επέστρεψαν και έκαναν αναφορές σχετικά με τις επισκέψεις τους στα επαγγελματικά περιοδικά και στα ενημερωτικά δελτία, εγκωμίασαν το γερμανικό πρόγραμμα στείρωσης.

Όπως ο Αμερικανός Τσαρλς Ντάβενπορτ, έτσι και ο Χάινριχ Χίμλερ, αρχηγός των ναζιστικών Ες Ες και βασικός αρχιτέκτονας της Τελικής Λύσης, άρχισε την εκπαίδευση του στην ευγονική με την αναπαραγωγή ζώων. Οι γεωργικές σπουδές και η εμπειρία του στην αναπαραγωγή κοτών τον έπεισαν ότι αφού όλα τα συμπεριφοριστικά χαρακτηριστικά είναι κληρονομικά, ο περισσότερο αποτελεσματικός τρόπος να διαμορφωθεί το μέλλον ενός πληθυσμού –ανθρώπινου ή άλλου– ήταν να καθιερώσει τα προγράμματα αναπαραγωγής που ευνοούσαν τον επιθυμητό και εξάλειφαν τον ανεπιθύμητο. Ο Χίμλερ ήταν σύντομα σε θέση να εφαρμόσει ευγονικές αρχές και μεθόδους στα ανθρώπινα πλάσματα με τέτοιο τρόπο που κανένας αμερικανικός ευγονιστής δεν μπόρεσε ποτέ.

Ο Ρούντολφ Ες, διοικητής του Άουσβιτς και ένας ακόμα ισχυρός υποστηρικτής της ευγονικής με παρελθόν στην εκτροφή ζώων, έγραψε στην αυτοβιογραφία του μετά τον πόλεμο ότι το αρχικό σχέδιο για το Άουσβιτς ήταν να γίνει σε έναν κύριο σταθμό γεωργικής έρευνας. «Όλα τα αναπαραγωγικά είδη επρόκειτο να συγκεντρωθούν εκεί». Εντούτοις, το καλοκαίρι του 1941 ο Χίμλερ τον κάλεσε στο Βερολίνο για να τον ενημερώσει για τη μοιραία διαταγή της μαζικής εξολόθρευσης των Εβραίων της Ευρώπης, μια διαταγή που μετέτρεψε σύντομα το Άουσβιτς στο «μεγαλύτερο σφαγείο ανθρώπων που γνώρισε ποτέ η ιστορία». Μέχρι το καλοκαίρι του 1942 το Άουσβιτς ήταν ένα απέραντο κέντρο για τη βελτίωση των πληθυσμών ανθρώπων και ζώων, που ολοκληρωνόταν με τα κέντρα αναπαραγωγής και το στρατόπεδο εξόντωσης Μπίρκεναου για την επιλεκτική εξόντωση Εβραίων, τσιγγάνων και άλλων «υπανθρώπων». Η γερμανική ευγονική μπήκε σε μια νέα θανάσιμη φάση το 1939, όταν ο Χίτλερ εξέδωσε μια μυστική εντολή για τη συστηματική δολοφονία διανοητικά των καθυστερημένων, συναισθηματικά διαταραγμένων και φυσικά ασθενικών Γερμανών που αποτελούσαν ντροπή για τον μύθο της Άριας υπεροχής.

Όταν τα «ελαττωματικά» παιδιά ταυτοποιήθηκαν και μπήκαν σε ιδρύματα, οι γιατροί και οι νοσοκόμες είτε τα λιμοκτονούσαν, είτε τους έδιναν θανατηφόρες δόσεις λουμινάλ (ηρεμιστικό), βερονάλης (χάπια ύπνου), μορφίνης ή σκοπολαμίνης. Κατά το πρόγραμμα «ευθανασίας» –που ονομάστηκε Πρόγραμμα T4 ή απλά T4– ενήλικοι μεταφέρθηκαν σε ειδικά φονικά κέντρα εξοπλισμένα με θαλάμους αερίων. Το T4 σκότωσε μεταξύ 70.000 και 90.000 Γερμανών προτού σταματήσει επίσημα τον Αύγουστο του 1941. Το 1942, όχι πολύ μετά αφότου οι Γερμανοί ψυχίατροι έστειλαν τον τελευταίο ασθενή στους στους θαλάμους αερίων, το Journal of the American Psychiatric Association δημοσίευσε ένα άρθρο που απαίτησε τη δολοφονία των καθυστερημένων παιδιών («των λαθών της φύσης»).

Η αναπαραγωγή και η επιλεκτική θανάτωση ζώων που ήταν στο κέντρο της αμερικανικής και γερμανικής ευγονικής παρήγαγαν έναν αριθμό του βασικού προσωπικού του Τ4, συμπεριλαμβανομένων αυτών που εστάλησαν στην Πολωνία για να διευθύνουν τα στρατόπεδα θανάτου. Ο Victor Brack, αρχιδιευθυντής του Τ4, είχε δίπλωμα στη γεωργία από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου, ενώ ο Hans Hefelmann, που διεύθυνε το γραφείο που συντόνιζε τη δολοφονία των ανάπηρων παιδιών, είχε διδακτορικό στην αγροτική οικονομία. Πριν περάσει περισσότερα από δύο χρόνια στο κέντρο ευθανασίας Hartheim στην Αυστρία, ο Bruno Bruckner είχε εργαστεί ως θυρωρός σε ένα σφαγείο στο Linz. Ο Willi Mentz, ένας ιδιαίτερα σαδιστικός φρουρός στην Τρεμπλίνκα, ήταν υπεύθυνος για τις αγελάδες και τα γουρούνια σε δύο κέντρα θανάτου Τ4, το Grafeneck και το Hadamar. Ο τελευταίος διοικητής της Τρεμπλίνκα, ο Kurt Franz, εκπαιδεύτηκε μαζί με έναν αρχιχασάπη πριν καταταγεί το SS. Ο Karl Frenzel, που εργάστηκε ως θερμαστής στο Hadamar πριν τον στείλουν στο στρατόπεδο εξόντωσης Σόμπιμπορ, ήταν επίσης χασάπης. Για το γερμανικό προσωπικό που εστάλη στην Πολωνία για να εξολοθρεύσει Εβραίους, η εμπειρία στην εκμετάλλευση και τη σφαγή ζώων απεδείχθη άριστη κατάρτιση.

Η εκμετάλλευση και η σφαγή ζώων παρέχουν το υπόβαθρο για τη μαζική δολοφονία ανθρώπων και την καθιστούν πιθανότερη επειδή μας ρυθμίζει να συγκρατούμε το ενσυναίσθημά μας, τον οίκτο και τον σεβασμό προς εκείνους που είναι διαφορετικοί. Ο Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ έγραψε: «Η δολοφονία των ζώων απέχει μόνο ένα μικρό βήμα από τη δημιουργία θαλάμων αερίων α λα Χίτλερ». Πράγματι, έτσι είναι. Σχεδόν την ίδια εποχή ο Γερμανός Εβραίος φιλόσοφος Τέοντορ Αντόρνο, έκανε μια παρόμοια τοποθέτηση: «Το Άουσβιτς ξεκινάει κάθε φορά που κάποιος κοιτάζει ένα σφαγείο και σκέφτεται: είναι απλά ζώα».

Πράγματι έτσι ξεκινάει.

Το πρωτότυπο κείμενο (Animals, Slavery, and the Holocaust) μπορεί να διαβαστεί εδώ.

Σημείωση του ιστολογίου: Η παρούσα μετάφραση του Κώστα Αλεξίου δημοσιεύεται για πρώτη φορά στο ιστολόγιο enantiastonantisimitismo.wordpress.com. Από τις εκδόσεις του Πράσινου Ινστιτούτου κυκλοφορεί το βιβλίο αναφοράς του Charles Patterson Αιώνια Τρεμπλίνκα. Η συμπεριφορά μας απέναντι στα ζώα και το Ολοκαύτωμα (2014), μτφρ: Κώστας Αλεξίου. Το βιβλίο παρουσιάζεται αναλυτικά από την Άννα Μαρία Δρουμπούκη στο τρέχον τεύχος του περιοδικού The Books’ Journal, σελ. 66-70.