Ψυχαναλυτική και πολιτισμική ανάλυση του εθνικοσοσιαλισμού και του αντισημιτισμού

του Θάνου Λίποβατς

[πρώτη δημοσίευση: περιοδικό Σύναξη, τεύχος 125: Χριστιανοί και Ναζισμός. 2013. Το άρθρο αναδημοσιεύεται στο παρόν ιστολόγιο με την άδεια του συγγραφέα.]

Ι. Πολιτισμική ανάλυση του ρατσισμού.  

Μετά την Αναγέννηση και την Μεταρρύθμιση (από το 1500 και έπειτα) εξαφανίστηκαν σταδιακά μέχρι το 1789 οι «διαφορές»,[i] δηλ. καταργήθηκαν οι κάστες και τα προνόμια  των ευγενών, των κληρικών και των συντεχνιών. Αυτός ο δημοκρατικός και ατομικιστικός χαρακτήρας  των μεταρρυθμίσεων εκφράστηκε ως ατομική ελευθερία και ισότητα εμπρός στο Νόμο. Αλλά μία συνέπεια αυτής της επαναστατικής μεταβολής υπήρξε ο καπιταλισμός και η βιομηχανική οικονομία, με τις συνέπειες του ξεριζώματος των ανθρώπων από τις παραδοσιακές κοινότητες, που έδιναν μία σιγουριά στα άτομα (με το τίμημα των πελατειακών σχέσεων και της έλλειψης ατομικότητας). 

Το «βάρος της ελευθερίας»[ii] προκάλεσε ψυχικές και πολιτισμικές αντιδράσεις. Η ισοπέδωση, ως μια πρωτόγονη μορφή δημοκρατικής ισότητας οδήγησε πολλούς στο λαϊκισμό, στην ψυχολογία της μάζας. Η κρίση του νεωτερικού πολιτισμού, δημιουργεί μία γενική δυσφορία,[iii] εφόσον είναι ένα διαρκές γνώρισμα του, ενώ παλαιά και νέα στοιχεία συνυπάρχουν (όπου «παλαιό και νέο» δεν ταυτίζονται με τη διαφορά «καλό και κακό»). Ετσι διαιωνίζεται μία κατάσταση ανομίας και συνεχούς απογοήτευσης, η οποία οδηγεί ορισμένους σε ριζικές, «αποκαλυπτικές» και βίαιες λύσεις, ενώ άλλους τους ωθεί στην αναζήτηση παλαιών, σταθερών μοντέλλων.

Οι ιεραρχικές (και «οντολογικές») διαφορές[iv] αποτελούσαν πάντα στις παραδοσιακές κοινωνίες  μία μορφή της Διαφοράς: η τάση κατάργησης τους στην νεωτερική κοινωνία  είναι πάντα ατελής και μερική. Όμως η αυταπάτη πολλών στην νεωτερική εποχή έγκειται στο ότι μπορεί να καταργηθεί και κάθε συμβολική Αυθεντία, που βασίζεται στο Νόμο. Αυτό που όμως καταργήθηκε πράγματι είναι η παραδοσιακού τύπου κυριαρχική σχέση κυρίου και υπηρέτη.

Αλλά είναι αδύνατον σε μία διαφοροποιημένη κοινωνία  να καταργηθεί η χαρισματική εξουσία ορισμένων ατόμων, ή η γραφειοκρατική εξουσία  των προϊσταμένων, όταν αυτοί οι δυο τύποι νομιμοποιούνται από ιδιαίτερα προσόντα και γνώσεις, γενικώς παραδεκτά. Δημοκρατικά νομιμοποιημένη είναι μόνον η κατάργηση της αυθαίρετης και απεριόριστης εξουσίας, ιδιαίτερα όταν προέρχεται από την καταγωγή ή την περιουσία.

Μία Δημοκρατία μπορεί και πρέπει να αναγνωρίζει τις νομιμοποιημένες διαφορές, αλλά ψυχολογικά (ασυνείδητα) το πρόβλημα δεν σταματά εδώ. Σε ορισμένους η Δημοκρατία εμφανίζεται γενικά ως μία απειλή της επιστροφής στο σχετικισμό και στην ομογενοποίηση, η οποία παράγει άγχος. Οι ισοπεδωτικές τάσεις υπάρχουν σε μία δημοκρατική κοινωνία  ανεξάρτητα από τις φαντασιώσεις των ρατσιστών, και αποτελούν ένα πραγματικό πρόβλημα. Ο ρατσισμός (παράλληλα με τον εθνικισμό και τον ιμπεριαλισμό), ιδιαίτερα από τα μέσα του 19ου αιώνα, αποτελεί μία ιδεολογία και μία πολιτική θρησκεία. Οσα αναφέρονται εδώ για τον ρατσισμό και τον αντισημιτισμό ισχύουν και για κάθε φασιστικό και εθνικοσοσιαλιστικό κίνημα του 20ού και του 21ου αιώνα.

Για τον ρατσιστή κάθε Δημοκρατία είναι ισοπεδωτική, για έναν διαφοροποιημένο πολίτη  όμως υπάρχουν πολλές ποιότητες Δημοκρατίας. Οι ισοπεδωτικές τάσεις προέρχονται από τη μια από την κυριαρχία του εμπορεύματος και του χρήματος, και από την άλλη από ορισμένες, γνωστικές, αντινομιστικές ιδεολογίες. Η κυριαρχία του οικονομικού σημαίνει ότι όλες οι ποιοτικές και συμβολικές διαφορές ισοπεδώνονται,[v] και ισχύει μόνον η διαφορά ποσότητας του χρήματος, και της ποζιτιβιστικής επιστήμης.    

Αλλά ενώ οι κοινωνικές  ανισότητες  στον καπιταλισμό προέρχονται από την κυριαρχία του χρήματος, αυτό δεν αντιφάσκει με την πολιτιστική  ισοπέδωση των αξιών και των ταυτοτήτων, ιδιαίτερα στην ύστερη νεωτερικότητα. «Όλα είναι δυνατά» χάρην στο χρήμα και όλοι είναι υπόδουλοι στην κατανάλωση και στο κακό γούστο. Από την άλλη, οι αντι-νομιστικές αντιλήψεις ορισμένων αριστερίστικων, ισοπεδωτικών τάσεων, ταυτίζουν φαντασιακά το Νόμο με την εξουσία και με το χρήμα, και  ισοπεδώνουν τις διαφοροποιήσεις, που προϋποθέτει κάθε κοινωνία.

Η πολιτισμική ερμηνεία του ρατσισμού τονίζει εδώ το άγχος  των ρατσιστών απέναντι στην κατάργηση των παραδοσιακών διαφορών, και την προσπάθεια εισαγωγής νεωτερικών, διαφορών, σοσιαλδαρβινιστικής έμπνευσης. Η αμοραλιστική, μηδενιστική, «πρωτοποριακή», αναρχική απόρριψη κάθε είδους αξιών, ευνοεί ωστόσο τον ισοπεδωτισμό με προκλητικό τρόπο. Αποτελεί συμμετρικά την αντίστροφη μορφή μηδενισμού  στο  μηδενισμό των ρατσιστών, εφόσον και οι δύο απορρίπτουν το Νόμο και τις ηθικές αξίες. Και οι δύο αναφέρονται στο «δικαίωμα στη διαφορά» και έχουν ισοπεδωτικές  συνέπειες, αλλά με άλλο τρόπο. Ο κοινός εχθρός τους είναι η Δημοκρατία.    

Ολοι οι προαναφερθέντες λόγοι αναπαράγουν τη δυνατότητα ενός δημαγωγικού, ρατσιστικού Λόγου, ο οποίος απευθύνεται πάντα στους «περιφρονημένους» της κοινωνίας, πέραν των ταξικών διαφορών, ανταγωνιζόμενος  τη δημοκρατική και την σοσιαλιστική κριτική, και συγχρόνως διαστρέφοντας τις. Ο ρατσιστής είναι (οργανιστής) «αντικαπιταλιστής», (αυταρχικός) «αντικρατιστής», (λαϊκιστής) «οικολόγος», κλπ. Αντί της  εμπορευματικής  ισοπέδωσης προτείνει με την τρομοκρατία και τον αποκλεισμό  των ξένων, την ομογενοποίηση και την ισοπέδωση των μελών της καθαρής φυλής στα πλαίσια μίας ιεραρχικής, αυταρχικής οργάνωσης, τα οποία υποτάσσονται τυφλά στον Οδηγό.

ΙΙ. Ψυχαναλυτική ερμηνεία του ρατσισμού.

Το ερώτημα που θέτει ο ρατσισμός, ως θεμελιακό στοιχείο του εθνικοσοσιαλισμού είναι: γιατί μέσα από όλες τις δυνατές αντιδράσεις  στην κρίση, η ρατσιστική αντίδραση είναι τον 20 και 21 αιώνα ελκυστική;[vi]  Εδώ δεν ενδιαφέρουν οι πολιτισμικές αιτίες, αλλά οι λόγοι για την επιτυχία του ρατσισμού.

Σε κάθε κοινωνία υπάρχουν άτομα τα οποία ασυνείδητα κυριαρχούνται ιδιαίτερα από ορισμένες φαντασιώσεις, που όλοι έχουν. Ωστόσο εδώ τα κάνουν επιρρεπή σε ορισμένες αντιδράσεις απέναντι στην πραγματικότητα. Στο βαθμό που η κοινωνία μέσα στην οποία ζουν ευνοεί με διάφορους τρόπους ενεργά ή αδιάφορα αυτές τις αντιδράσεις, τότε αυτά τα άτομα θα παίξουν φανερά ένα δημόσιο ρόλο, αντί να είναι περιορισμένα στον ιδιωτικό χώρο. Aνάμεσα στην κοινωνία  και στα άτομα υπάρχει μία   σχέση εκλεκτικής συγγένειας και «επιλογής». Ο ρατσισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός, είναι ελκυστικοί γιατί ικανοποιούν ορισμένες επιθυμίες και αμύνεται ενάντια σε ορισμένους φόβους.

Σημαντική είναι αρχικά η βασική φαντασίωση της  λεγόμενης «πρωταρχικής σκηνής»,[vii] στην οποίαν το παιδί σε ηλικία  1-3 ετών παρατηρεί την συνουσία των γονέων (αλλά και οποιωνδήποτε άλλων ανθρώπων ή ζώων)  την οποία «δεν καταλαβαίνει», αλλά εκ των υστέρων της δίνει «νόημα», συνδέοντας την φαντασιακά με μία πράξη βίας, φρίκης καθώς και του αποκλεισμού του από την συμμετοχή του στα δρώμενα. Τότε μπορεί να φαντασιώσει τον εαυτό του ως ένα «εγκαταλειμμένο απόρριμμα» των δρώντων.

Πολλά  παιδιά (μέχρι και ενήλικες) οδηγούνται σε άγχος, γιατί συγχρόνως  εμφανίζεται και η δυνατότητα της αποτυχίας της εγκαθίδρυσης της Διαφοράς των φύλων στον ψυχισμό, χρειάζεται το Συμβολικό, η συμβολική Διαφορά, προκειμένου να διεργασθεί το υποκείμενο ψυχικά τη Διαφορά των φύλων.

Ο πατέρας είναι ο φορέας του Νόμου και της Διαφοράς των φύλων,  δηλ. της απαγόρευσης της προσκόλλησης του παιδιού στη μητέρα (ανεξαρτήτως του φύλου του παιδιού). Το παιδί, ιδιαίτερα το αγόρι, φαντασιώνει, σε περίπτωση αποτυχίας του πατέρα, τη μητέρα «να έχει» κατ’ εξαίρεση, ανδρικά στοιχεία : εδώ είναι η ρίζα του φετιχισμού και της διαστροφής, καθώς και του μισογυνισμού, γιατί μία «γυναίκα» δεν είναι η «μητέρα», (γυρεύει όμως υποκατάστατα της φαντασιακής, «παντοδύναμης» μητέρας).

Ο Φρόϋντ χρησιμοποιεί σ’ αυτή την περίπτωση την έκφραση «προκατάληψη».[viii] Για τον φετιχιστή υπάρχει μόνον ένα φύλο: το ανδρικό, γιατί δεν λείπει δήθεν «τίποτα» στον άνδρα, και η μόνη «διαφορά» είναι ποσοτική: να είναι λιγότερο ή περισσότερο άνδρας. Πρόκειται για μία φαντασίωση των παιδιών αμφοτέρων των φύλων. Φαντασιακά όμως ο φετιχιστής κινητοποιεί την φαντασίωση του ευνουχισμού:  αν θεωρεί  ότι λείπει σε κάποιον ή σε κάποιαν κάτι, είναι γιατί φαντάζεται ότι έχει ευνουχιστεί βίαια.         

Από εδώ προέρχονται οι μύθοι της θεϊκής και καθαρής καταγωγής, όπως αυτής της άριας φυλής, κτλ., ενώ η σεξουαλικότητα αποκτά εδώ τον χαρακτήρα  του βρόμικου, της αμαρτίας, του βιασμού. Ο ρατσιστής είναι φετιχιστής, φανατίζεται εύκολα γιατί κάθε διαφορετικό άτομο, του υπενθυμίζει αυτό που είναι γι αυτόν ανησυχητικό, την ύπαρξη της Διαφοράς των φύλων,  η οποία γίνεται από αυτόν αντικείμενο απάρνησης.  

Τα υποκείμενα «πιστεύουν» στις προκαταλήψεις τους προκειμένου ν’ απαρνηθούν γενικά την συμβολική Διαφορά μέσα στον πολιτισμό: ο άλλος δεν είναι άνθρωπος όπως «εγώ», αλλά ανήκει σε μία άλλη, κατώτερη ή  δαιμονική ράτσα, που πρέπει να κυριαρχηθεί ή και να εξοντωθεί. Ο ρατσιστής απαρνείται [ix] με πάθος την αναγκαιότητα της δικής του έλλειψης, του δικού του συμβολικού ευνουχισμού: νοσταλγεί  μία ουτοπική ευτυχία μέσω της φαντασιακής επιστροφής στην κοιλιά της μητέρας, όπου η Διαφορά (ο Νόμος, ο πατέρας)  δεν υπάρχει. Αυτή η φαντασίωση ισοδυναμεί με την νοσταλγία του θανάτου. Η ορμή του θανάτου κυριαρχεί εδώ είτε ως ουτοπική νοσταλγία της κατάργησης κάθε διαφοράς, είτε ως βίαιη απάρνηση της Διαφοράς ανάμεσα σε Νόμο και εξουσία, γι αυτόν υπάρχει μόνον μία, αυθαίρετη, δικτατορική, εξουσία.

Αλλά ο ρατσιστής ταυτίζεται με τον άλλον και προβάλλει επάνω του τη δική του επιθυμία.  Τον κατηγορεί ότι τον «αποκλείει»  και τον «απειλεί», αυτό  γίνεται η αφορμή για τον ρατσιστή ν’ αποκλείσει  και ν’ απειλήσει τον άλλον. Ο άλλος είναι ο αντίζηλος απέναντι στη  μητέρα (στην   πατρίδα, στη φυλή, κτλ), και γι αυτό ο ρατσιστής θέλει συνειδητά να «τιμωρήσει» τον άλλον. Συγχρόνως αισθάνεται ως «απόρριμμα» της κοινωνίας, και γι αυτό φθονεί τον άλλον και θεωρεί ότι τον «εκτοπίζει» από την εύνοια της μητέρας και του πατέρα.   

Ο άλλος εμφανίζεται εδώ ως «ανησυχητικά παράξενος», ανοίκειος,[x] προκαλεί άγχος, γιατί ο ρατσιστής αισθάνεται ένοχος, επειδή συνδέει τον «άλλον» με την απαγορευμένη επιθυμία της μητέρας. Προβάλλει τις ζωώδεις και σαδιστικές επιθυμίες του στον  άλλο, ο οποίος συγχρόνως τον σαγηνεύει (σεξουαλικά βασανιστήρια στις φυλακές). Είναι εγκλωβισμένος σε αρχαϊκές  ψυχικές καταστάσεις, που εγκυμονούν βία.

Ο ρατσιστής έχει πανικό φόβο απέναντι στην ανακάλυψη της Διαφοράς, αλλά ασυνείδητα δεν παύει να την γυρεύει. Είναι ένα διχασμένο υποκείμενο: από τη μια απορρίπτει κάθε διαφορά  (συμβολικής φύσης), ομογενοποιώντας την ομάδα του, με την οποίαν ταυτίζεται. Από την άλλη διαμαρτύρεται για την ισοπέδωση της κοινωνίας,  θέλει να εισάγει απόλυτες (φαντασιακές) «φυσικές», ιεραρχικές, σταθερές διαφορές, να πάει πίσω από τον καπιταλισμό και πίσω από τη δημοκρατία. 

ΙΙΙ. Ψυχαναλυτική ερμηνεία του αντισημιτισμού.

Ο Φρόϋντ διαπιστώνει στο τέλος του βιβλίου του «Ο άνδρας Μωϋσής και η μονοθεϊστική θρησκεία»,[xi] ότι ο χριστιανισμός στην θεολογία του Παύλου  βασίζεται επάνω στην έννοια του προπατορικού αμαρτήματος και στην θυσία του Ιησού. Η υπακοή του Ιησού στο θέλημα του Θεού και  η ανάσταση του οδήγησαν στην συμφιλίωση  ανάμεσα στον Πατέρα και στον Υιό, υπερβαίνοντας έτσι την οιδιπόδεια σύγκρουση, κάτι που κανένας άνθρωπος, ως πεπερασμένο ον, δεν μπορεί ν’ αποφύγει.

Τι σημαίνει αυτό για τον ψυχισμό  των ανθρώπων που έγιναν χριστιανοί ή παρέμειναν Εβραίοι, και τη σχέση ανάμεσα τους; Ο Παύλος τονίζει στην «Προς Ρωμαίους Επιστολή»[xii] ότι η χριστιανική Αγάπη είναι επέκεινα του Νόμου,  αλλά ότι ο  Νόμος δεν καταργείται είναι άγιος. Από εδώ ξεκινάει όλη η διαλεκτική του Νόμου και της χριστιανικής Αγάπης, που παραμένει  πάντα το θεμέλιο της  ανθρώπινης ύπαρξης και του πολιτισμού.

Αλλά τα πεπερασμένα υποκείμενα δεν έχουν από μόνα τους την δύναμη να αποδεχθούν αυτή τη διαλεκτική, τρέπονται εις φυγήν εμπρός σ’ αυτήν, συνεχίζουν ν’ αμαρτάνουν. Η λύτρωση  δεν είναι μία μαγική πράξη επέκεινα της χρονικότητας: η ιστορία της σωτηρίας άρχισε  με τον πραγματικό θάνατο και την ανάσταση του Χριστού, θα ολοκληρωθεί μόνον στο τέλος της ιστορίας. Ετσι η ιστορία αυτή είναι μία διαδικασία που συνεπάγεται και προόδους και παλινδρομήσεις για τους ανθρώπους, οι οποίοι μόνον με την χάρη του Θεού εν Χριστώ μπορούν να κάνουν ένα βήμα μπροστά. Οι χριστιανοί ως ζωντανές υπάρξεις, δεν έπαψαν και δεν θα πάψουν να σαγηνεύονται από τους πειρασμούς του παγανισμού, του γνωστικισμού και της θεοκρατίας.

Οι Εβραίοι παρέμειναν πιστοί στον Έναν Θεό και στον ηθικό Νόμο. Πολλοί χριστιανοί δεν θέλουν αυτό να το αναγνωρίσουν, γιατί  επανέρχονται  σ’ αυτούς   οι απωθημένες  φαντασιώσεις της κατάργησης της έλλειψης και της διαφοράς. Υπάρχουν και στον παγανισμό και στην Γνώση[xiii] και στον θεοκρατικό φονταμενταλισμό, αλλά με μία ατελή, ασυνεπή και μυθοποιημένη μορφή, η οποία εχθρεύεται και θα εχθρεύεται πάντα  τους Μονοθεϊσμούς. Υπό την επήρεια αυτών των πολιτισμικά ξεπερασμένων φαντασιώσεων βίας και «πλήρους» απόλαυσης, πολλοί «χριστιανοί» προβάλλουν  επάνω στους Εβραίους τις απωθημένες επιθυμίες τους, τα άγχη και τις ενοχές τους.  Οι Εβραίοι παραμένουν πάντα ο εκλεκτός λαός του Θεού, αυτό προκαλεί στους «χριστιανούς» τον φθόνο, που αποτέλεσε και αποτελεί μία πηγή του αντιϊουδαισμού και του αντισημιτισμού.

Ωστόσο η κύρια αιτία της διαιώνισης του αντισημιτισμού  στην νεωτερική εποχή, είναι η κυριαρχία μίας οιωνεί γνωστικής στάσης απέναντι στα πράγματα, μέσω των εκκοσμικευμένων πολιτικών θρησκειών που αποτελούν οι νεωτερικές ιδεολογίες.  Η ιδεολογία της  αυτονομίας δίχως τον Θεό, τονίζει μεν αρχικά τη σημασία του Νόμου. Όμως συγχρόνως τον υπονομεύει μέσω της άκρατης ατομικιστικής στάσης των αυτόνομων υποκειμένων, καθώς και την κυριαρχίας της ποζιτιβιστικής επιστήμης και της τεχνολογίας, για την οποίαν «τα πάντα είναι δυνατά». Στην ύστερη νεωτερικότητα η ελευθερία του υποκειμένου  υπάρχει ενάντια στον ηθικό Νόμο, ως  απόλυτη, αμοραλιστική,  ηδονιστική στάση.

Οι αρχαίοι γνωστικοί απέρριπταν τον Θεό Πατέρα του Νόμου, αντιτάσσοντας  μονομερώς σ’ αυτόν τον Θεό Υιό της αγάπης. Σήμερα η νεογνωστική ανταρσία ενάντια στον τριαδικό  Θεό οδηγεί στις  ιδεολογίες της ισοπέδωσης της διαφοράς των φύλων και των γενεών, καθώς και της απόρρριψης της λειτουργίας του πατέρα και του Νόμου. Ο αντισημιτισμός αλλά και ο αντιισλαμισμός κρύβουν τελικά έναν αντιχριστιανισμό. Η νέα εβραιοφοβία εμφανίζεται επειδή ο ιουδαϊσμός αποτελεί ένα σκάνδαλο, γιατί υπενθυμίζει ότι «υπάρχει ο Νόμος».  

 ΙV. Μερικά ιστορικά στοιχεία για τον εθνικοσοσιαλισμό.

Η νεωτερική Δημοκρατία χαρακτηρίζονταν από την  αρχή από μία βασική αντίφαση: αυτήν  ανάμεσα  σ’έναν κοσμικό, ορθολογιστικό ατομικισμό και σε μία  πολιτική θρησκεία που βασίζονταν επάνω στην επαναστατική πίστη, στον βίαιο πολιτικό μεσσιανισμό και στην εκκοσμικευμένη εσχατολογία.  (Διαφορά ανάμεσα στην προσαρμογή και στην αποκαλυψιακή στάση). [xiv]

Όμως μετά το 1880 σχηματίζονται οιωνεί πολιτικά κινήματα και σέκτες, τα οποία χαρακτηρίζονται από τη μία νέα μορφή αφοσίωσης στους οδηγούς, και τα οποία απαιτούν από τα μέλη την ολοκληρωτική ενσωμάτωση σε μια ολιστική κοσμική ενότητα,  που συνεπάγεται την εξιδανίκευση της βίας και τη δημιουργία μίας «νέας ανθρωπότητας». Εδώ κινητοποιούνται οι μύθοι και οι φαντασιώσεις του ρομαντισμού, σε βάρος του ορθού Λόγου και της καθολικότητας του ανθρώπου (καλλιτεχνικές πρωτοπορείες, σέκτες, με πολιτικά αμφίρροπες τάσεις). (Πρόδρομοι υπήρξαν εδώ ο γαλλικός αντισημιτισμός (υπόθεση Dreyfus),  καθώς και ο ρωσσικός αντισημιτισμός (Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, Pogrom)). [xv]

Σ’ αυτά τα πλαίσια αναδύθηκε ένα «πλούσιο ρεπερτόριο» συμβόλων που αναπαρήγαγαν πολιτικούς μύθους. Τέτοιες ήταν ιδεολογικές «έννοιες»  όπως:  ο «λαός» και η «ράτσα», η «κοινότητα» (communauté),  το «έθνος», ο «οργανισμός» και η «απόφαση» (για την απόφαση). Ολες αυτές οι έννοιες, που και σήμερα ακόμα, ή πάλι, «συγκινούν» πολλούς, είναι οιωνεί μυθολογικές, ολιστικές και αντιορθολογικές έννοιες, που έχουν ως εχθρό εν γένει  τον νεωτερικό ατομικισμό, την ασφαλή αστική ζωή,  την «μηχανική» «κοινωνία» (société), την αγορά, το δημοκρατικό, αντιπροσωπευτικό,  πολιτικό σύστημα, κτλ.. [xvi]

Η αποκαλυψιακή αναμονή (εξπρεσσιονισμός) μίας καθαρτήριας καταστροφής εκπληρώθηκε  με τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τον οποίο ένα μεγάλο κομμάτι της νεολαίας και της διανόησης  υποδέχθηκε   ως ένα αποκαλυπτικό, λυτρωτικό Συμβάν. Μέσω της πολιτικής προπαγάνδας επανεμφανίσθηκε η εικόνα του άλλου, ως  μία εικόνα του δαιμονοποιημένου εχθρού, ως η προσωποποίηση  του Κακού. [xvii]  

Τα κινήματα που κυριάρχησαν στην Ευρώπη στον μεσοπόλεμο, δεν μπορούν να γίνουν κατανοητά δίχως τη δύναμη της χαρισματικής προσωπικότητας του Οδηγού (Führer).  Για τον Α. Χίτλερ, που θεωρούσε  τον εαυτό του, ως τον «άνθρωπο του γερμανικού πεπρωμένου», φορέας του ιστορικού γίγνεσθαι είναι  αποκλειστικά  οι λαοί και οι ράτσες/φυλές, ως μία εκδήλωση μιας σοσιαλδαρβινιστικής «ορμής» για αυτοσυντήρηση και κυριαρχία. [xviii]

Αυτό που χαρακτήριζε αρχικά την δύναμη του εθνικοσοσιαλισμού  ήταν η γοητεία της (κυκλοθυμικής, θεατρικής) προσωπικότητας του Χίτλερ (όπως και αυτής του Μουσσολίνι). Ο εθνικοσοσιαλισμός  επέβαλε ένα ιδεώδες του «ζειν επικινδύνως» ως ενός έργου τέχνης (ηρωικού και άκαρδου), ως μίας  υπέρβασης της αλλοτρίωσης μέσα στην νεωτερική καθημερινότητα, μέσω του εκστατικού συναισθήματος της συμμετοχής  σε μια μεγάλη κοινότητα. και την υποταγή σε «Οδηγούς» (οι οποίοι  δεν ήταν πλέον  μία πατρική μορφή του φορέα του ηθικού Νόμου). Ο εθνικοσοσιαλισμός συνεπάγεται την απάρνηση του ηθικού Νόμου, του Συμβολικού, προς όφελος της κυριαρχίας του Φαντασιακού.  [xix]

Ο Χίτλερ άσκησε μεγάλη γοητεία σε περίοδο γενικής κρίσης της δημοκρατίας της Βαϊμάρης, όχι μόνον στα μικροαστικά και υπαλληλικά στρώματα, αλλά και στο προλεταριάτο, στην διανόηση, στους καλλιτέχνες, στις γυναίκες και ιδίως στη νεολαία. Εμπρός στον φόβο της κοινωνικής καθόδου υπέθαλψε το φθόνο και το μίσος  απέναντι στους Εβραίους, τους οποίους κατέστησε ένοχους της κρίσης. Από την άλλη υποστήριξε συστηματικά την κοινωνική άνοδο των νέων εις βάρος των  Εβραίων, και  τους μετέδωσε ένα ναρκισσιστικό συναίσθημα παντοδυναμίας.

Τα συναισθήματα που προκαλούσε ήταν ωστόσο αμφίρροπα και ανάμεικτα: θαυμασμός και απέχθεια, σαγήνη και βιαιότητα  (Τh. Mann, Β. Brecht). [xx] Ο Χίτλερ θεωρούσε τον εαυτό του ως τον «μεγάλο αδελφό» και Οδηγό της συμμορίας των νέων, που υπερασπίζεται την καθαρότητα των παιδιών της άρειας φαντασιακής μητέρας Γερμανίας. 

Ο εθνικοσοσιαλισμός μετέδωσε στη νεολαία ένα πάθος, που εκφράστηκε μέσα από σύμβολα, τελετουργικά, εορτές, αθλητισμό, παρελάσεις (βιταλισμός, νέο-παγανισμός, νέο-γνωστικισμός), στο όνομα μιας ηρωικής στάσης και ετοιμότητας για αυτοθυσία, απορρίπτοντας την αστική «ασφαλή ζωή». Σαγήνευσε δε τεχνικούς επιστήμονες και καλλιτέχνες μέσω του μηδενιστικού, θανατηφόρου στοιχείου που τον χαρακτηρίζει, καθώς και μέσα από τον διαστροφικό ερωτισμό που τον διέπει: την θέληση για εξουσία, το μείγμα από σκοτεινές αμφίρροπες, βίαιες φαντασιώσεις και Κitsch, την αυτοκαταστροφική, παλινδρομική μείξη των αντιθέτων.[xxi]      

 H συστηματική εξόντωση των Εβραίων και η Shoah μπήκαν στο κέντρο του προγράμματος του ΑΧ, μετά  την έναρξη της εισβολής στη ΕΣΣΔ το 1941. Η ιδιαιτερότητα του εθνικοσοσιαλισμού έγκειται στο ότι εδώ ο αντισημιτισμός και ο ρατσισμός αυτονομήθηκαν και απέκτησαν τον χαρακτήρα ενός εκκοσμικευμένου πολιτικού μεσσιανισμού γνωστικής[xxii] έμπνευσης. Αυτό σε αντίθεση με τους ευρωπαϊκούς φασισμούς, οι οποίοι αποτέλεσαν μία υπερεθνικιστική και ρατσιστική λατρεία του κράτους.

Ο σύγχρονος ρατσισμός ωστόσο είναι ένας διαφορικός ρατσισμός: τονίζει τη σημασία των πολιτισμικών και θρησκευτικών διαφορών, ενάντια στους ξένους μετανάστες, τους τσιγγάνους, τους ομοφυλόφιλους, κτλ.  Δεν υπάρχει πλέον μία αναγνωρισμένη βιολογική επιστήμη σήμερα, που να αποδέχεται βιολογικές διαφορές ανάμεσα στις διάφορες φυλές των ανθρώπων. 

Ο σύγχρονος εθνικοσοσιαλισμός  στηρίζεται ιδεολογικά  στον παγανισμό, στον αντισημιτισμό,[xxiii] στον υπερεθνικισμό, στα φαλλικά πρωτόγονα πρότυπα ισχύος, σε μια κοινωνία, στην οποίαν έχει  εκλείψει  ο ηρωισμός, τον οποίον ονειρεύονται πολλοί νέοι. Επίσης προσεταιρίζονται «παραστρατημένους» νέους, καθώς και φονταμενταλιστικές χριστιανικές ομάδες,  και διέπονται από έναν βίαιο, ρατσιστικό αντιισλαμισμό. 

Ο σύγχρονος εθνικοσοσιαλισμός (Ελλάδα, Ουγγαρία, Ρωσσία κτλ.) δεν συγχέεται  με τα ακροδεξιά λαϊκίστικα κινήματα και κόμματα. Οταν  τα παραδοσιακά δημοκρατικά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα δεν λύνουν αποτελεσματικά τα αδιέξοδα του σύγχρονου, αδιαφανούς και πολύπλοκου κόσμου: όταν δεν έχουν ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα τους και «συναινούν»,[xxiv] βυθιζόμενα στη διαφθορά  και στον οππορτουνισμό  των ματαιόδοξων κομματικών συμφερόντων εξουσίας, τότε οι πολίτες οδηγούνται στην αποπολιτικοποίηση και στην αδιαφορία.  

Τα εθνικοσοσιαλιστικά κινήματα και κόμματα εκμεταλλεύονται λαϊκίστικα  όλα τα άγχη και τις ανασφάλειες παραμελημένων ομάδων πολιτών, επωφελούμενα τα κενά και τις ολιγωρίες της δημοκρατικής νόμιμης εξουσίας, προσφέροντας ασφάλεια και «προστασία». Φιλοδοξούν έτσι να υποκαταστήσουν την δημόσια τάξη με το νόμο της ζούγκλας και του υποκόσμου, ενώ από την άλλη τα μέλη τους  εμφανίζονται να είναι «ηθικοί» ενάντια στη διαφθορά.

Συχνά το κράτος είτε δεν καταδικάζει και δεν καταδιώκει έγκαιρα και αποτελεσματικά τις επιθετικές και ιδεολογικές ενέργειες τους, είτε μεροληπτεί χάρην των ακροδεξιών ομάδων, εφόσον αυτές κόπτονται υπέρ του «έθνους», της «θρησκείας» και υπέρ της «τάξεως». Τότε οι εθνικοσοσιαλιστές εκμεταλλεύονται την προβολή τους από τα ΜΜΕ και  καταχρώνται τα δημοκρατικά δικαιώματα, διαμαρτύρονται δε για το ότι  οι θεσμοί  «μεροληπτούν» εις βάρος τους.  

Εμπρός  στην επανεμφάνιση του εθνικοσοσιαλισμού, τι πρέπει να κάνουμε; 1. Πρέπει να συμπτύξουμε  ένα εθνικό μέτωπο εναντίον του, αλλά να μην  επιτρέψουμε να καπηλευτεί τον αγώνα  ένα κόμμα ή ένα κίνημα. Ο αγώνας  δεν πρέπει να εκφυλιστεί σ’έναν οιωνεί εμφύλιο πόλεμο ανάμεσα σε ακραίες πολιτικές ομάδες. 2. Κράτος, κόμματα και εκκλησίες πρέπει να διακηρύξουν επισήμως και όχι με μεμονωμένα άτομα, την απόρριψη του. Το κράτος, πρέπει να βρει ευκαιρίες  μέσω των οποίων θα κηρύξει  παράνομη κάθε εθνικοσοσιαλιστική ομάδα. Επίσης  να καταπολεμήσει κάθε διάβρωση του στρατού και της αστυνομίας από αυτές. 3. Πρέπει να κρατηθεί  μακριά από σχολεία, πανεπιστήμια και τα ΜΜΕ η εθνικοσοσιαλιστική προπαγάνδα, και να διαφωτισθούν εκείνες οι κοινωνικές ομάδες που είναι ευάλωτες σ’ αυτήν. 4. Να σταματήσει η υποκριτική αποσιώπηση πολλών κοινωνικών προβλημάτων, μέσω ενός Λόγου της πολιτικής ορθότητας, η οποία στερείται ρεαλιστικών κριτηρίων για την αντιμετώπιση τους, και ευνοεί τον εθνικοσιαλισμό.    


[i] Θ. Λίποβατς, Η Ψυχοπαθολογία του Πολιτικού, Αθήνα  2003, σ. 268.

[ii] Ο.π. Ε. Fromm, Die Furcht vor der Freiheit, Frankfurt  a. M., Berlin 1988.

[iii]Σ. Φρόϋντ, Η δυσφορία μέσα στον πολιτισμό, Αθήνα  1994. 

[iv] Θ. Λίποβατς, ο.π.σ. 269.  L. Poliakov, C. Delacampagne, P. Girard, Über den Rassismus, Frankfurt a. M. 1984, σ. 168-173.

[v] Λ. Ντυμόν, Δοκίμια για τον ατομικισμό, Αθήνα 1988.

[vi] Θ. Λίποβατς, ο.π.σ. 273. L. Poliakov…o.π.σ. 174.

[vii] Θ. Λίποβατς, ο.π.σ. 273 κ.ε. Σ. Φρόϋντ, Τρια ιστορικά ασθενείας (ο άνθρωπος με τους λύκους), Αθήνα 1997. R. Loewenstein, Psychanalyse de l’ antisémitisme, Paris 1952. J Hermann, Psychologie de l’ antisémitisme, Paris 1986.   

[viii] Σ. Φρόϋντ, Ναρκισσισμός, Μαζωχισμός, Φετιχισμός, Αθήνα 1998.

[ix] L. Poliakov…ο.π.σ. 179.

[x] Σ. Φρόϋντ, Το ανοίκειο,  Αθήνα 2009. Θ. Λίποβατς, ο.π.σ. 276.  T. Todorov, Nous et les autres, Paris 1989. J. Kristeva, Etrangers à nous-mêmes, Paris 1988.

[xi] Σ. Φρόϋντ , Ο άνδρας Μωυσής και η μονοθεϊστική θρησκεία, Αθήνα 1997, σ. 250-2. Θ. Λίποβατς, Το Ονομα του Πατέρα και η Δυσφορία μέσα στον Πολιτισμό, Αθήνα 2007 (σχόλιο στο «Ο άνδρας Μωυσής…»). Του ιδίου, Ψυχανάλυση και θρησκεία, στο Φαντασιακή και αληθής Ελευθερία, Αθήνα 2008.

[xii] Θ. Λίποβατς, Μία ψυχαναλυτική και πολιτική προσέγγιση της θεολογίας του Παύλου, στο Φαντασιακή…ο.π.

[xiii] Θ. Λίποβατς, Δοκίμιο για τη Γνώση και τον γνωστικισμό, Αθήνα 2006. Του ιδίου  Η απατηλή σαγήνη και η διαβρωτική βία του κακού, Αθήνα 2012.

[xiv]  Ε. Gentile, Die Sakralisierung der Politik, στο H. Maier (Hrsg.), Wege in die Gewalt. Die modernen politischen Religionen, Frankfurt a. M. 2002, σ. 176. Θ. Λίποβατς, Ο εθνικοσοσιαλισμός ως πολιτικός μεσσιανισμός, στο Σ. Ζουμπουλάκης (επιμ.), Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της, Αθήνα  2011.   

[xv] O.π.σ. 177. Θ.Λίποβατς, Η ψυχοπαθολογία του Πολιτικού, Αθήνα 2003.

[xvi] K. Sontheimer, Antidemokratisches Denken in der Weimarer Republik, Frankfurt a. M. 1968, σ. 244-263.

[xvii] E. Gentile, o.π.σ. 178.

[xviii] Σ. Χάφνερ, Το φαινόμενο Χίτλερ. Μία ιστορική προσέγγιση, Αθήνα 2005. Σ. Φρόϋντ, Ψυχολογία των μαζών και ανάλυση του εγώ, Αθήνα 1994.

[xix] Η. Kiesel, Der Nationalsozialismus. Faszination durch Erfolg? στο H. Maier (Hg.), o.π.σ. 144-5.

[xx] O.π.σ. 146.

[xxi] Ο.π.σ. 155-6, 159. S. Friedländer, Kitsch und Tod. Der Widerschein des Nazismus,  Frankfurt a.M. 1986. Θ. Λίποβατς, «Ο συγκαλυμμένος αντισημιτισμός», στο Β. Γεωργιάδου, Α. Ρήγος (επιμ.), Αουσβιτς. Το γεγονός και η μνήμη του, Αθήνα 2007.

[xxii] Μ. Μπρούμλικ, Οι Γνωστικοί. Το όνειρο της αυτολύτρωσης του ανθρώπου. Αθήνα 2006, σ. 404-419. Θ. Λίποβατς, Ν. Δεμερτζής, Β. Γεωργιάδου, Θρησκείες  και Πολιτική στη Νεωτερικότητα, Αθήνα 2002. 

[xxiii] Π.-Α. Ταγκυέφ, Τι είναι ο αντισημιτισμός; , Αθήνα 2011. (σύγχρονη Εβραιοφοβία).

[xxiv] Β. Γεωργιάδου, Η άκρα δεξιά και οι συνέπειες της συναίνεσης, Αθήνα 2008.  Σ. Ζουμπουλάκης, Ανίερη Συγκυβέρνηση. Μια διάλεξη για την ελληνική κρίση. Αθήνα  2011.

BDS, μία καμπάνια δαιμονοποίησης του Ισραήλ

Με αφορμή πρόσφατη εκδήλωση του ελληνικού τμήματος του BDS στο κτίριο της Νομικής Αθηνών, που διαφημίστηκε μάλιστα από mainstream έντυπο, παραθέτουμε παρακάτω παλιότερο κείμενο (2016) της Ρόζας Ρούσσου για την αντισημιτική διάσταση του BDS. Στη συνέχεια, παραθέτουμε ένα γνωστό βίντεο (2017) του Βρετανού ραβίνου Jonathan Sacks στο οποίο καταδεικνύει με εύληπτο τρόπο την επιλεκτική στόχευση του BDS, που στην ουσία όχι μόνο δε συμβάλλει στην επίλυση της ισραηλινο-παλαιστινιακής διαμάχης αλλά διαιωνίζει μια κατάσταση στην οποία υποτίθεται ότι αντιτίθεται. Στο τέλος της ανάρτησης, θα βρείτε παραπομπές σε κείμενα που επίσης αναφέρονται στην επικινδυνότητα αυτής της καμπάνιας.

Στα βήματα του Γκαίμπελς, το B.D.S

Της Ρόζας Ρούσσου

Το κίνημα B.D.S. είναι από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων Βoycott, Divestment, Sanctions, που σημαίνουν μποϋκοτάζ, εκποίηση, κυρώσεις. Το συγκεκριμένο κίνημα, έχει ως στόχο την καθιέρωση στην συνείδηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης, του Ισραήλ ως ένα κράτους ναζιστικού και ψεύτικου, του οποίου η ύπαρξη πρέπει να ακυρωθεί. Η κριτική σε ένα κράτος δεν είναι αντισημιτισμός, η απαγόρευση ύπαρξής του όμως, είναι καθαρό μίσος και ρατσισμός που επιθυμεί την εξόντωση και όχι την λύση σε μια διαμάχη.

Εμφανίστηκε το 2001 από ΜΚΟ που συμμετείχαν στο Παγκόσμιο Συνέδριο κατά του Ρατσισμού στο Durban της Νοτίου Αφρικής. Η προσπάθειά τους επικεντρώθηκε στο να ταυτιστεί το Ισραήλ με το Απαρτχάιντ της Αφρικής, ώστε η μόνη λύση για την κατάλυσή του να είναι η απομόνωση του. Ήταν τόσο ακραίες οι τοποθετήσεις των εισηγητών, που ακόμα και η Πρόεδρος του Συνεδρίου, εκπρόσωπος του Ο.Η.Ε για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα -οργανισμός που φημίζεται για την έλλειψη αντικειμενικότητας- τους κατηγόρησε για ακραίο αντισημιτισμό.

Από τότε μέχρι σήμερα έχει γίνει μια απίστευτη εξάπλωση του κινήματος μέσω της γνώριμης οδού της προπαγάνδας και αλλοίωσης ιστορικών στοιχείων. Γιατί έχει επιτυχία; Γιατί αφορά τους Εβραίους. Γιατί στηρίζεται στο φαινόμενο ενός αιώνιου μίσους, που μάλλον δεν θα σβήσει ποτέ. Απλά πρέπει να μάθουμε να αμυνόμαστε καλύτερα για να επιβιώσουμε.

Στρατηγική του είναι η πολιτιστική, εμπορική, οικονομική και επιστημονική απομόνωση οποιουδήποτε κατάγεται από το Ισραήλ ή είναι Εβραίος και δεν αφορίζει δημόσια το κράτος. Δεν δίστασαν πρόσφατα να μποϋκοτάρουν σε Πανεπιστήμιο του Σικάγο, ομιλία του Παλαιστίνιου Μπασσέμ Έιντ, ο οποίος έχει δημιουργήσει έναν οργανισμό που ασχολείται με την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διαπράττει η Παλαιστινιακή Αρχή κατά των ίδιων των Παλαιστινίων.

Στα βήματα στρατηγικής του Γκαίμπελς, πρώτα διαδίδουν την ιδεολογία που αργότερα θα γίνει ο Δούρειος Ίππος για να μπορέσουν να επιτεθούν. Αν ο Γκαίμπελς είχε σύμμαχο τις εφημερίδες που ήλεγχε, σήμερα με την εξάπλωση της τεχνολογίας εκείνος που ελέγχει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ελέγχει τον κόσμο όλο. Όπως συμβαίνει στην άγρια ζωή αν απομονώσεις το θήραμα, θα πετύχεις πιο εύκολα την εξόντωσή του. Στοχοποίηση, απομόνωση, εξόντωση. Άξιοι μαθητές και συνεχιστές ενός έργου, που τελικά δεν τέλειωσε με το Ολοκαύτωμα.

Σήμερα, πολλά από τα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια της Αμερικής, Αγγλίας και Καναδά έχουν υπογράψει πρωτόκολλα συνεργασίας αντί ισραηλινής δράσης, όπως ονομάζεται. Είναι θλιβερό να βλέπεις νέα παιδιά να πολεμούν με μίσος ένα κράτος, χωρίς να έχουν να προτείνουν λύσεις. Να επιτίθενται σε συμφοιτητές τους μόνο και μόνο επειδή δεν ακολουθούν την ίδια ρητορική μίσους. Η υποκρισία του αρχηγού του κινήματος εναντίον των ισραηλινών πανεπιστημίων, του Ομάρ Μπαργκουτί, εντοπίζεται πως ο ίδιος θα κάνει το μεταπτυχιακό του στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ. Προφανώς, για να μελετήσει τον εχθρό από μέσα. Και δεν καταλαβαίνει πως με την κίνησή του αυτή, το μόνο που αποδεικνύει είναι τον δημοκρατικό τρόπο λειτουργίας του συγκεκριμένου πανεπιστημίου.

Συμφέρει όλο αυτό τους Παλαιστινίους; Θα τους δώσει ειρήνη; Φυσικά και όχι, απλά θα γεμίσει τις τσέπες των επιτήδειων, που διαφημίζουν έναν πόλεμο για την ειρήνη. Μόνο που τα πολεμοφόδια κοστίζουν και οι υποστηρικτές πληρώνουν μεγάλα ποσά.

Περίπου 2.500 Παλαιστίνιοι έχασαν την δουλειά τους, όταν η ισραηλινή εταιρεία Soda Stream στοχοποιήθηκε από το B.D.S. με αποτέλεσμα να μεταφερθεί από την Ιουδαία και την Σαμάρεια στην έρημο Νεγκέβ. Ιουδαία και Σαμάρεια, πόλεις που εδώ και χιλιάδες χρόνια κατοικούσαν και Εβραίοι. Αλλά η ιστορία οφείλει να αλλάξει για να πείσει. Ο δεσμός των Εβραίων με αυτή τη γη πρέπει όχι μόνο να αμφισβητηθεί αλλά να αποδειχτεί ένα μεγάλο ψέμα. Ακόμη και ο Χριστός μπορεί να θεωρηθεί πρόσφυγας από την Κίνα, αρκεί να ακυρωθεί κάθε υποψία ίχνους εβραϊκής παρουσίας στην περιοχή.

Στις Βρυξέλλες, το μποϊκοτάρισμα επεκτάθηκε και στο πένθος. Απαγορεύεται να υπάρχει ισραηλινή σημαία στην πλατεία Χρηματιστηρίου, όπου συγκεντρώνονται άνθρωποι για να προσευχηθούν για τα θύματα των τρομοκρατικών επιθέσεων. Η σημαία του Ισραήλ κάηκε και αντικαταστάθηκε. Και όχι μονάχα μια φορά. Το πιο ανησυχητικό; Ότι η αντίδραση σε αυτή την άθλια κίνηση ήταν αυστηρά μεμονωμένη.

Στην Ελλάδα συναντάμε το μποϊκοτάρισμα, κυρίως σε επίπεδο πολιτισμού, όπως είναι το φεστιβάλ ισραηλινού κινηματογράφου που συνήθως συγκεντρώνει ομάδα διαδηλωτών με αντί ισραηλινά συνθήματα. Έλληνες καλλιτέχνες ακύρωσαν στο παρά πέντε, συμμετοχή τους σε συναυλία με ισραηλινό τραγουδιστή. Την επομένη κιόλας ημέρα ηρωποιήθηκαν μέσω δημοσιευμάτων για την θαρραλέα αντίστασή τους στο εγκληματικό και ναζιστικό Ισραήλ. Πριν δύο χρόνια, άλλη τραγουδίστρια ακύρωσε συναυλίες στο Ισραήλ, ύστερα από πιέσεις δημοσιευμάτων, που ακολουθούν την τακτική του κινήματος μποϊκοταρίσματος, για να τραγουδήσει τελικά σε εκδήλωση για το ένα καράβι για την Γάζα.

Για να πετύχει το B.D.S., απαγορεύεται οτιδήποτε ενώνει με το Ισραήλ και τους Εβραίους. Τέχνη, επιστήμη, βιβλία, τεχνολογία, ιατρική με εβραϊκή ταυτότητα δέχονται επίθεση. Υποστηρικτές τους, οι ανά τον κόσμο προοδευτικοί αντιφασίστες. Γιατί αντιφασίστας που σέβεται τον εαυτό του, απαγορεύεται να μην είναι εναντίον της ύπαρξης του εβραϊκού κράτους.

Πόσο μπορεί αυτή η πολιτική απομόνωσης και ρητορική μίσους, να επηρεάσει τις εβραϊκές κοινότητες σε όλο τον κόσμο; Η απάντηση δίνεται μέσα από την διοργάνωση ενός συνεδρίου στην Ιερουσαλήμ με την κωδική ονομασία «stopBDS», ενώ το επόμενο ήδη προγραμματίζεται να γίνει στο Λος Άντζελες. Αν δεν υπήρχε κίνδυνος, δεν θα υπήρχε τόσο έντονη ανησυχία. Ακτιβιστές, πολιτικοί, καλλιτέχνες και ο Πρόεδρος του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συνεδρίου, Ronald Lauder, μίλησαν ανοιχτά για τον αντισημιτισμό και τους κινδύνους αυτής της ομάδας. Ακόμη και η βράβευση του πρώην προέδρου Σιμόν Πέρες από την UNESCO πριν ένα μήνα, κινδύνευσε από συντονισμένες προσπάθειες του B.D.S.

Ο απλός κόσμος και οι θεσμοί πρέπει όλοι μαζί να καταλάβουμε, πως η υποτίμηση του μεγέθους ενός προβλήματος δεν αποδυναμώνει το πρόβλημα αλλά εμάς και τις αντιδράσεις μας. Ο σύγχρονος αντισημιτισμός ζητά πάλι την δαιμονοποίηση Εβραίων, για να μπορέσει χωρίς εμπόδια να μας επιτεθεί ξανά. Ζητά την απομόνωση της εβραϊκής σκέψης και δημιουργίας σε όλο τον κόσμο, ώστε να ακυρωθεί η ίδια η ύπαρξη του κράτους του Ισραήλ. Από εμάς εξαρτάται αν θα τα καταφέρει.

Πηγή: «Αλεφ», Τεύχος 60. Αναδημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών. Αναπαράγεται εδώ με την άδεια της συγγραφέως.

Rabbi Sacks on the Boycott, Divestment and Sanctions (BDS) campaign

Διαβάστε επίσης:

Όλα τα κείμενα που έχουμε (ανα)δημοσιεύσει στο παρόν ιστολόγιο για το BDS θα τα βρείτε εδώ.

Nazi symbols found in the city of Pafos, Cyprus

Text & Photos: Watch: Antisemitism in Europe (9 January 2020)

Several swastikas and other Nazi-symbols were found in the city of Pafos. The antisemitic paintings are associated with neonazi football-hooligans who support the Cypriot football team “Apoel Nikosia”.
As one can see in the pictures below, Apoel Hooligans (AU79) openly support the fascist Blood & Honour movement (14 / 88 graffiti) as well as the greek neo-fascist party Chrysi Avgi (Golden Dawn) and its cypriot sister party ELAM (National Popular Front).

Photos of the vandalism that targeted the Jewish Cemetery of Trikala

We publish below photos of the recent desecration of the Trikala Jewish Cemetery, courtesy of Antiratsistiki Enimerosi. Jewish graves and memorials are a recurring target of vandals in Greece. Although the numbers of Greeks of Jewish religion is, according to the Greek Census, very low (5000, i.e. 0.05% of the Greek population) the incidents of antisemitic rhetoric and the recorded attacks against Jewish monuments or synagogues are disproportionately high, recent studies found.

Trikala octobre 2018

Trikala octobre 2018_5

Trikala octobre 2018_11

Trikala octobre 2018_15

Trikala octobre 2018_16

 

Φωτισμός του Μνημείου Ολοκαυτώματος στην Καβάλα

Πηγή: Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο

kavala_dayΤο Μνημείο Ολοκαυτώματος στην Καβάλα, στην οδό Ερυθρού Σταυρού, φωτίζεται πλέον (από τις αρχές Αυγούστου 2018) από φανοστάτη που τοποθετήθηκε στον χώρο προκειμένου να αποφευχθούν στο μέλλον απόπειρες βανδαλισμού του. Το Μνημείο έχει ήδη βεβηλωθεί δύο φορές από την ανέγερσή του στην πόλη το 2015. Η πρόταση για τον επαρκή φωτισμό του σημείου προήλθε από τον κ. Βίκτωρα Βενουζίου, χορηγό του Μνημείου και τ. πρόεδρο της Ι.Κ. Καβάλας, και υλοποιήθηκε με μέριμνα των αρμόδιων αρχών του Δήμου Καβάλας. Για την ακόμη πληρέστερη ασφάλεια του Μνημείου, η πρόταση του κ. Βενουζίου περιλαμβάνει την εγκατάσταση κάμερας ασφάλειας.

Το Μνημείο είναι τοποθετημένο εκεί όπου υπήρχαν οι καπναποθήκες στις οποίες κρατήθηκαν οι Εβραίοι της Καβάλας, το 1943, πριν από την εκτόπισή τους στα στρατόπεδα εξόντωσης.

Rede von Jannis Boutáris, Oberbürgermeister von Thessaloniki, zum Holocaust-Gedenktag

Via Initiativgruppe ΠΟΠ & Jürgen Rompf

Rede von Jannis Boutáris, Oberbürgermeister von Thessaloniki. Gehalten wurde diese Rede am Gedenktag an den Holocaust, am 28. Januar 2018, aus Anlass der Grundsteinlegung des Neuen Jüdischen Museums in Thessaloniki.

Jannis Boutáris, Oberbürgermeister von Thessaloniki, setzte mit einer Rede Ende Januar in Thessaloniki einen Meilenstein. Deutlich wie noch nie jemand zuvor brandmarkte er die Indifferenz des griechischen Staates und vieler Bürger Thessalonikis gegenüber dem Schicksal der jüdischen Gemeinde der nordgriechischen Metropole. Das „Jerusalem des Balkans“ war im Zweiten Weltkrieg zerstört worden, seine Bewohner zum größten Teil in den deutschen Konzentrationslagern ums Leben gekommen. Boutáris engagiert sich seit Jahren dafür, alle Facetten der Geschichte der Stadt zur Sprache zu bringen. Die Rede, in der Übersetzung von Hans Eideneier, wurde am Mittwoch, 7. März 2018 in der GRIECHENLAND ZEITUNG veröffentlicht! Die Rede auf Griechisch finden sie hier auf der offiziellen Webseite der Stadt Thessaloniki.


Im Sommer 1945 trat Buena Sarfatí einmal vor die Tür ihres Hauses. Eine Jüdin mit dreißig Jahren, eine Salonikianerin von Großvater zu Großvater, war Buena vor kurzem nach Thessaloniki zurückgekehrt aus den Bergen, wohin sie geflohen war, anfangs zu den Kampfverbänden der EDES (Nationale Republikanische Liga), später zur EAM (Nationale Volksbefreiungsfront) und zuletzt auf der Flucht nach Palästina. Ihr Bruder Eliaou, ihre Schwester Regina, ihre hundertjährige Großmutter Miriam und ihre Tanten hatten nicht das gleiche Glück. Aus dem Wagon des Zuges, der sie nach Auschwitz-Birkenau bringen sollte, sahen sie die Stadt, die man das „Jerusalem des Balkans“ nannte, an jenem Tag im Frühjahr 1943 zum letzten Mal. Wenige Stunden nach ihrer Ankunft wurden sie zusammen mit weiteren tausend Glaubensgenossen in die Krematorien gebracht. Ihr Leben und mit ihnen das Leben des jüdischen Thessaloniki, unseres Thessaloniki, war zur Asche geworden, die über die unwirtlichen Gefilde Polens verstreut wurde.

Weiterlesen.

Οι διπρόσωποι καλλιτέχνες

Cohen.gr Παρασκευή 8.09.2017
Του Ζαν Κοέν

Δημοσιεύτηκε ότι η γνωστή Ισραηλινή τραγουδίστρια Jasmine Levy προσκάλεσε τον κ. Γιάννη Κότσιρα στο Ισραήλ για μια σειρά τριών εμφανίσεων μαζί της στις 25, 26 και 28 Οκτωβρίου. Μέχρι εδώ όλα καλά.

Εκεί που αρχίζει να στραβώνει το πράγμα είναι πως, από ότι φαίνεται, ο κ. Κότσιρας δεν είναι ιδιαίτερα φιλο-Ισραηλινός. Μάλιστα, θα σημείωνα πως είναι μάλλον εναντίον του Ισραήλ αν κρίνω από τη συμπεριφορά του τον Νοέμβριο του 2015.

Τότε, ο κ. Κότσιρας, μαζί με την κ. Ελένη Τσαλιγοπούλου είχαν προσκληθεί από την Ισραηλινή Πρεσβεία της Ελλάδα να εμφανιστούν σε μία συναυλία που είχε διοργανώσει και που θα εμφανιζόταν και ο Ισραηλινός τραγουδιστής Idan Raichel.

Λίγες ώρες πριν αρχίσει η συναυλία, οι δύο Έλληνες καλλιτέχνες ακύρωσαν την εμφάνισή τους. Το γιατί δεν το μάθαμε ποτέ, επισήμως τουλάχιστον, αφού δεν έβγαλαν καμία ανακοίνωση.

Από διάφορα δημοσιεύματα της εποχής στα αντί ισραηλινά blog και σελίδες, προέκυψαν δύο εκδοχές για την απόφαση τους: ή ακύρωσαν επειδή δεν συμφωνούσαν με την πολιτική του Ισραήλ, σχετικά με τη Γάζα και τους Παλαιστίνιους, ή διότι ο Ισραηλινός τραγουδιστής είχε εξάρει τον Ισραηλινό στρατό μερικές μέρες πριν πράξη, γεγονός που θεωρήθηκε από τους δύο καλλιτέχνες έγκλημα καθοσιώσεως!!!

Το θέμα μου όμως δεν είναι ούτε ο κ. Κότσιρας ούτε η κ. Τσαλιγοπούλου, ούτε καν η αντιεπαγγελματική τους συμπεριφορά ακυρώνοντας την εμφάνισή τους λίγες ώρες πριν την έναρξη της συναυλίας. Το τελευταίο, μάλιστα, ας το κρίνουν οι πίστες που θα τους προσλάβουν.

Το θέμα μου είναι οι διπρόσωποι καλλιτέχνες.

Την ίδια συμπεριφορά έχουν επιδείξει, για να ονομάσουμε μόνο μερικούς, στο παρελθόν και άλλοι καλλιτέχνες. Ο Μ. Θεοδωράκης, ο θεατρικός συγγραφέας Ιακ. Καμπανέλης (η μπαλάντα του Μαουτχάουζεν) που είχε ζητήσει να μην παιχτεί ποτέ στο Ισραήλ το έργο του μέχρι που άκουσε τι αμοιβή θα υπάρξει και δέχτηκε.

Να θυμίσουμε τον Στέλιο Καζαντζίδη ο οποίος ενώπιον ελληνικού Δικαστηρίου και μετά την δίκη σε τηλεοπτική συνέντευξη είπε: “Μόνον εγώ και ο Αραφάτ πολεμάμε τους Εβραίους”….

Για να μην αναφέρω τον Νταλάρα που τόσο νεύριασε τον ισραηλινό λαό με τη μόνιμη σχεδόν συμμετοχή του σε αντί-Ισραηλινές συναυλίες. Το γεγονός αυτό ώθησε αρκετούς Ισραηλινούς να σπάνε τους δίσκους του στον δρόμο.

Όλοι τους είναι πρόθυμοι να πάνε στο Ισραήλ για να μεγαλώσουν τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς, αλλά όχι μόνον απρόθυμοι να πουν μια καλή κουβέντα για το Ισραήλ άμα τη επιστροφή τους, αλλά τουναντίον είναι πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε οπουδήποτε αντί-Ισραηλινή εκδήλωση «για το κράτος-δολοφόνο». Κάποιος θα πρέπει να τους θυμίσει την ελληνική παροιμία «ή παππάς παππάς ή ζευγάς ζευγάς.»

Εδώ για το δίκαιο της υπόθεσης πρέπει να θυμίσω την αγαπημένη των Ισραηλινών στη δεκαετία του 80, Ελπίδα. Αυτή ήταν η μόνη που εγώ ξέρω, μπορεί να υπάρχουν και άλλοι, που κάθε φορά που γύριζε έλεγε τα καλύτερα και μάλιστα στη δεκαετία του 80 «που τα έσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά» όσον αφορά το Ισραήλ.

Αναρωτιέμαι όλοι αυτοί οι διπρόσωποι καλλιτέχνες, και είμαι σίγουρος υπάρχουν και άλλοι λιγότερο γνωστοί, όταν σηκώνονται το πρωί και βλέπουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη πως δικαιολογούν την πράξη τους αυτή;

Τη λέει η συνείδηση τους; Ποιους κοροϊδεύουν τους Ισραηλινούς ή τους Παλαιστίνιους; Μάλλον και τους δύο και ίσως να σκέφτονται ότι πιάσανε «κότσο» και τους δύο, πριν ρίξουν μια φευγαλέα ματιά στο τραπεζικό τους λογαριασμό, όλο ικανοποίηση.

Έχω πολύ περισσότερο σεβασμό στους γνήσιους αντί-Ισραηλινούς που πολεμάνε το κράτος του Ισραήλ χωρίς ναι μεν αλλά, υποσημειώσεις και επιφυλάξεις, παρά στους καλλιτέχνες αυτής της μορφής, που θέλουν «και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο».

Αν μη τι άλλο είναι θέμα ήθους και ας είναι “πολλά τα λεφτά Άρη”.

School visits to the Jewish Museum of Thessaloniki are not welcomed by all educators and parents

800px-Jewish_museum_thessaloniki_sign

Source: Wikipedia

Via pri.org

[…] But the mayor [Boutaris] and his efforts have received pushback.

Among other initiatives, the mayor has been promoting public school visits to the existing Jewish Museum of Thessaloniki.

In 2014, about 700 students visited the museum annually; today that figure has soared to more than 7,000, according to museum director Erika Perahia Zemour, a development not welcomed by all educators and parents.

“We have teachers who have told us that they have problems with the parents of kids they bring to the museum,” Zemour said. “Yesterday, for example, I had a teacher from … an area of Thessaloniki that votes 15 percent Golden Dawn, and one of the parents told him ‘Why are you teaching the kids these things? The Holocaust doesn’t exist. It never happened.’”

The mayor credits much of that push-back to anti-Semitism. According to a 2014 survey by the Anti-Defamation League, Greece is the most anti-Semitic country in Europe.

But those within the Jewish community say the mayor’s efforts are making a difference.

“Certainly things have changed since the mayor changed. Minds have been opened and the mayor has done a lot of work so that people can realize the history of the city,” Zemour said. “Finally something is happening. We are making some progress.”

08/08/2017: Αντισημιτική, συνωμοσιολογική ανάρτηση της Ραχήλ Μακρή στο Facebook

Υπενθυμίζουμε παλαιότερο σχόλιο (2014) της Ρ. Μακρή για τη στάση του δημάρχου Θεσσαλονίκης απέναντι στη “Χρυσή Αυγή”.

Makri_targets_Boutaris

RACIST CRIMES WATCH - Παρατηρητηριο Ρατσιστικων Εγκληματων

Αντισημιτική, συνωμοσιολογική ανάρτηση της Ραχήλ Μακρή στο Facebook

rachel

View original post

Αντισημιτισμός: ακρότητα και κοινοτοπία. Σκέψεις για τη μνήμη και την ευθύνη της γενοκτονίας

Το Σάββατο 28 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε εκδήλωση στα Γιάννενα για τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος με κεντρικό ομιλητή τον Διονύση Γ. Δρόσο, Καθηγητή Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Αναδημοσιεύουμε με την άδεια του συγγραφέα το κείμενο της ομιλίας του.

«Αντισημιτισμός: ακρότητα και κοινοτοπία

Σκέψεις για τη μνήμη και την ευθύνη της γενοκτονίας»

                                                                                                                                                                                                               Διονύσης Γ. Δρόσος

 

Και ο κόσμος σιωπούσε. Έξι εκατομμύρια. Και ο κόσμος σιωπούσε.

Ιδού η ακρότητα και η κοινοτοπία συμπυκνωμένες σε δυο φράσεις που στοιχειώνουν το λόγο περί της γενοκτονίας των Εβραίων.

Και ο κόσμος σιωπούσε είναι ο αρχικός τίτλος του έργου Η νύχτα του Elie Wiesel. Έξι εκατομμύρια είναι ο αριθμός-σύμβολο των δολοφονημένων κατά την επιχείρηση «Τελική λύση» που κατά μετωνυμία ονομάζουμε Άουσβιτς.

Αν ακολουθήσουμε το σχήμα του Jacques Hassoun, κατά την επεξεργασία της τραυματικής εμπειρίας έχουμε έναν πρώτο χρόνο σιωπής, ακολουθεί ο χρόνος της μνήμης και τέλος περνάμε στο χρόνο της περισυλλογής του αξιομνημόνευτου και της ιστορίας.[1] Από τη δεκαετία του 80 (στα καθ’ ημάς του 90) έχουμε περάσει στον τρίτο χρόνο. [2] Η επεξεργασία αυτή του αξιομνημόνευτου είναι σύνθετη διεπιστημονική εργασία που προϋποθέτει έρευνα σε πολλαπλά επίπεδα (ιστορία- επιστημονική και δημόσια-, ψυχολογία, κοινωνιολογία, θεολογία, φιλοσοφία, ιατρική). Γι αυτό και η συζήτηση έχει ανοίξει πλέον σε θεματικές συναφείς με το γεγονός το ίδιο, που αφορούν όμως φαινόμενα μακρότερης διάρκειας από αυτό.

Το Άουσβιτς έχει θεωρηθεί το μεγάλο γεγονός του αιώνα που πέρασε. Κατά τον Günter Grass θα πρέπει να χρονολογούμε την ανθρώπινη ιστορία ως προ και μετά το Άουσβιτς. Κατά τον Adorno, «Μετά το Άουσβιτς, είναι βαρβαρότητα να γράφει κανείς ποίηση» και κατά τον Paul Celan, «Μετά το Άουσβιτς δεν είναι πλέον κανένα ποίημα δυνατό, εκτός και μόνο με αφορμή το Άουσβιτς».

Αυτό όμως το ‘ανείπωτο’, το ‘απερίγραπτο’, το ‘ασύλληπτο’, το ‘αδιανόητο’, αυτή η άνευ προηγουμένου ακρότητα, πώς μπόρεσε να συμβεί αν δεν συνδέεται με το καθημερινό, το κοινότοπο, το σύνηθες; Και τι νόημα έχει για το σημερινό μας βίο, αν το εξορίσουμε στο χώρο της ανεξήγητης εξαίρεσης; Πώς προέκυψε η τομή Άουσβιτς; Αν υπάρχει μια μετά Άουσβιτς εποχή, ποιες είναι οι συντεταγμένες της που ορίζονται από τη συνθήκη Άουσβιτς;

Στην προσπάθεια της να αναμετρηθεί με αυτά τα προβλήματα, η σκέψη έχει να αντιμετωπίσει μια σειρά πειρασμούς. Όλοι οι πειρασμοί αυτοί προέρχονται από τη βασική συντεταγμένη, που διατρέχει όλη την προ και μετά Άουσβιτς ιστορία μας: το μίσος για τον Άλλον, όπως συμπυκνώνεται στην αρχετυπική του μορφή: τον αντισημιτισμό ή καλύτερα το τον αντι-εβραϊσμό ή την ιουδαιοφοβία.[3]

Τα απλά ερωτήματα που βάζει ο Shakespeare στο στόμα του Σάϋλοκ περιμένουν ακόμα την απάντησή τους:

«Είμαι Εβραίος. Δεν έχει ο Εβραίος μάτια; Δεν έχει ο Εβραίος χέρια, όργανα, διαστάσεις, αισθήσεις, αισθήματα, πάθη; Δεν τρέφεται με την ίδια τροφή, δεν πληγώνεται με τα ίδια όπλα; Δεν πάσχει από τις ίδιες αρρώστιες; Δεν θεραπεύεται με τα ίδια φάρμακα; Δεν κρυώνει και δεν ζεσταίνεται από τον ίδιο χειμώνα και το ίδιο καλοκαίρι, όπως ένας Χριστιανός; Αν μας τρυπήσεις δεν ματώνουμε; Αν μας γαργαλήσεις δεν γελάμε; Αν μας δηλητηριάσεις δεν πεθαίνουμε; Και αν μας αδικήσεις δεν θα εκδικηθούμε; » [4]

Η Ευρώπη είχε τον πολιτισμό να θέσει τα ερωτήματα. Δεν βρήκε τη δύναμη της αυτογνωσίας να τα απαντήσει. Ας συγκρατήσουμε πάντως ότι η ίδια η ποιότητα των ρητορικών ερωτημάτων καταδεικνύει ότι ο αντι-εβραϊσμός αποτελεί πρόβλημα ταυτότητας όχι των Εβραίων, αλλά των μη Εβραίων.

«Φοβάμαι τα μεγάλα ερωτήματα που συνοδεύονται συνήθως από μικρές απαντήσεις» έγραψε ο μεγάλος ιστορικός της Καταστροφής Raul Hilberg, υποδεικνύοντάς μας να αναζητήσουμε αντί των μεγάλων τι και γιατί, τα μικρά πώς. Πώς λοιπόν ο δικός μας ο παροντικός αντι-εβραϊσμός μας παρεμβάλλεται στη μνήμη μας μέσω μιας σειράς πειρασμών. Ποιοι είναι αυτοί οι πειρασμοί της μνήμης, με τις αντίστοιχες πλάνες τους;

Πρώτος πειρασμός. Ο πειρασμός των αριθμών.

Μα ήταν όντως 6,000,000 ; Και αν ήταν λιγότεροι;

Για να τελειώνουμε με τους αριθμούς: 5,660,000 είναι ο αριθμός που δίνει το Institute for Jewish Affaires το 1945. Ο Poliakof στρογγυλοποιεί τον αριθμό σε 6,000, 000. Κατά τον  Hilberg είναι 5,100,000. Και λοιπόν; Πόσοι θα έπρεπε να ήταν για να λογαριάζεται αυτό ως το μεγαλύτερο έγκλημα στην ανθρώπινη ιστορία;

Έχουν ακουστεί τα πιο απίθανα· ακόμα και ότι δεν υπήρχαν τόσοι Εβραίοι στην Ευρώπη πριν τον πόλεμο.

Ιδού οι γερμανικές στατιστικές, όπως παρουσιάστηκαν στη Διάσκεψη της Βανζέε, όπου λήφθηκαν οι αποφάσεις για την «Τελική Λύση»: άνω των 11,000,000 οι προς εξόντωση Εβραίοι της Ευρώπης, κατανεμημένοι κατά χώρα. [5]

Όσον αφορά τα θύματα, μέχρι το 2013, 4,300,000 είχαν ταυτοποιηθεί πλήρως από τις υπηρεσίες του Yad Vashem.

Όμως η λογική των αριθμών είναι μια ύπουλη παγίδα. Ο αριθμός ούτως ή άλλως είναι ασύλληπτος, αλλά και άψυχος. Αν θέλουμε να ακούσουμε κάποιον που ήξερε καλά από μαζικά εγκλήματα, ο Στάλιν έλεγε ότι ο φόνος ενός ανθρώπου είναι έγκλημα, ο φόνος 10,000 είναι στατιστική.

Και η στατιστική μας εισάγει λαθραία στη λογική των δολοφόνων. Αν θυμόμαστε αριθμούς μόνον, τότε η επιχείρηση της «εκμηδένισης» [Vernichtung] όπως την ονόμαζαν οι θύτες θριαμβεύει. Εκείνοι αντικατέστησαν τα ονόματα των προσώπων με αριθμούς, οι οποίοι στο ίδιο το Άουσβιτς ειδικά χαράχτηκαν στον αριστερό βραχίονα των εγκλείστων. Ο αριθμός πάντως δεν είναι αδιάφορος. Το έγκλημα θα ήταν ειδεχθές ακόμα και αν αφορούσε ένα πρόσωπο. Επαναλήφθηκε όμως 6,000,000 φορές. Πέρα από τους αριθμούς, η μνήμη πρέπει να αποδώσει στα θύματα την αξιοπρέπεια του ονόματος και του προσώπου. Σε αυτό το πνεύμα το μουσείο Yad Vashem έδωσε την πλέον παραστατική μορφή στη λεγόμενη αίθουσα των ονομάτων.

Δεύτερος πειρασμός: Ο πειρασμός των συγκρίσεων

Μα είναι η γενοκτονία των Εβραίων η μοναδική στον κόσμο; Δεν έγιναν άλλα μαζικά εγκλήματα; Η γενοκτονία των Αρμενίων, των Ελλήνων του Πόντου; στις μέρες μας η η Καμπότζη, η Ρουάντα, η Γιουγκοσλαβία; Αλλά κυρίως, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης πήραν άραγε μικρότερη έκταση στη Σοβιετική Ένωση; Τα θύματα του Στάλιν ήταν μήπως λιγότερα; κτλ.

Η γενοκτονία των Εβραίων δεν είναι βεβαίως το πρώτο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ούτε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης είναι αποκλειστικότητα του Ναζισμού. Συγχέουμε όμως, πολλές φορές όχι αθώα, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τα στρατόπεδα εργασίας με τα στρατόπεδα εξόντωσης. Chelmno, Belzec, Soribor, Maidanek, Treblinka, Birkenau-Auschwitz II δεν ήταν στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά βιομηχανίες εξόντωσης.

Όλες οι μαζικές σφαγές των διαφόρων ολοκληρωτισμών αφορούσαν ανθρώπους που θεωρήθηκαν επικίνδυνοι για το καθεστώς, λόγω της δράσης τους ή των ιδεών τους. Οι Εβραίοι κρίθηκαν ένοχοι όχι για τις πράξεις ή τις ιδέες τους ή τη θρησκεία τους, αλλά για το αίμα τους. Όχι το πράττειν αλλά το είναι, η ανθρώπινη ύπαρξη ενοχοποιήθηκε. Ακόμα και όπου αλλού η σφαγή έγινε για εθνοτικούς λόγους, αφορούσε αντεκδίκηση ή και εκκαθάριση περιοχών από εθνικά ή φυλετικά αλλότριους πληθυσμούς. Κανένα από αυτά τα εγκλήματα δεν είναι αμελητέο, κανένα δεν πρέπει να αφήνει ασυγκίνητο τον ανθρωπισμό μας. Όμως η γενοκτονία των Εβραίων έχει δύο χαρακτηριστικά που την ξεχωρίζουν στην ιεραρχία του εγκλήματος: 1) ποτέ άλλοτε δεν επιχειρήθηκε εκκαθάριση του κόσμου ολόκληρου από κάτι που θεωρήθηκε λάθος της φύσης ή του Θεού· ποτέ κανείς δεν ανέλαβε να διορθώσει τον Θεό· και αυτό από μόνο του κατεβάζει τον άνθρωπο ένα σκαλοπάτι πιο κάτω από τον Κάιν στου κακού τη σκάλα και 2) κανένα άλλο φονικό δεν προετοιμάστηκε επί 2000 χρόνια και σε καμία άλλη περίπτωση το θύμα δεν μισήθηκε τόσο ακόμα και μετά το έγκλημα. Μόνον η γενοκτονία των Εβραίων έχει ακόμα και σήμερα αρνητές που αποδίδουν το όλο γεγονός σε σκηνοθετημένη συνωμοσία των ίδιων των θυμάτων. Οι Εβραίοι φαίνεται πως είναι το μοναδικό είδος στο σύμπαν που είναι ένοχο ακόμα και για τα σε βάρος τους εγκλήματα!

Τρίτος πειρασμός: Ο πειρασμός του τετελεσμένου παρελθόντος

Λένε: εντάξει η γενοκτονία έγινε, αλλά αυτά όλα ανήκουν στο παρελθόν. Δεν είμαι από εκείνους που πιστεύουν ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται. Όμως υπάρχουν ιστορικά γεγονότα που ανοίγουν νέες εποχές και που ψήγματά τους, δομές τους, τεχνικές τους και νοοτροπίες τους επιβιώνουν· γεγονότα που ανοίγουν νέες εποχές. Και είτε μας αρέσει είτε όχι, όλη ανθρωπότητα έχει περάσει κάτω από την πύλη του κακού που έγραφε Arbeit macht frei.

Το μίσος για τους Εβραίους λειτούργησε και λειτουργεί χρησιμοποιώντας διάφορα οχήματα: χριστιανικός αντιϊουδαϊσμός, φυλετικός αντισημιτισμός, πολιτικο-θρησκευτικός ισλαμισμός, πολιτικός αντισιωνισμός- αντιϊμπεριαλισμός. Πάντα εκδηλώνεται ένα μίσος και όποιος μισεί θέλει την καταστροφή του αντικειμένου του μίσους του, μας μαθαίνει ο Σπινόζα. Και πράγματι: ο Ιουδαϊσμός θα πρέπει να εκλείψει ως θρησκεία στην πρώτη εκδοχή, οι Εβραίοι θα πρέπει να εκλείψουν ως φυλή στη δεύτερη, το κράτος του Ισραήλ θα πρέπει να εκλείψει στην τρίτη και την τέταρτη. Αυτός ο νέος μετά το Άουσβιτς, κυρίως μετά το 1967, υφέρπων αντι-εβραϊσμός είναι ενεργός και στη Μ. Ανατολή και στην Ευρώπη μας, όπου πχ Γάλλοι Εβραίοι συνεχώς εγκαταλείπουν τη χώρα, αλλά και στα καθ’ ημάς, όπου οι πάσης φύσεως θεωρίες συνωμοσίες είναι best seller, δεν υπάρχει συνωμοσία που να σέβεται τον εαυτό της που να μην έχει και τον Εβραίο της. Όπως δεν υπάρχει και χρονιά που να μην έχουμε βεβήλωση Εβραϊκού νεκροταφείου ή Συναγωγής. Παρόλο που οι Εβραίοι συμπολίτες μας από 77.377 πριν το διωγμό δεν είναι σήμερα πάνω από 5.500.

Η μνήμη είναι πόλεμος εναντίον όσων αρνούνται τη γενοκτονία, δηλαδή όσων τη συνεχίζουν με άλλα μέσα. Και ο πόλεμος της μνήμης άρχισε μαζί με τη γενοκτονία, [6] καθώς οι αυτουργοί της την κάλυπταν πίσω από ευφημισμούς και κωδικές ονομασίες: «Τελική λύση», «φυλετική υγιεινή», «μετακίνηση προς εργασία», «μετεγκατάσταση».

Τέταρτος πειρασμός: Ο πειρασμός των συμψηφισμών

Συναφής με τον προηγούμενο πειρασμό. Είναι οι φράσεις που αρχίζουν κάπως έτσι: «Ναι αλλά και οι Εβραίοι (ή το Ισραήλ), εδώ που τα λέμε…». Δεν χρειάζεται να συνεχίσω. Είμαστε τόσο εξοικειωμένοι με αυτούς τους άτοπους παραλληλισμούς στην καθημερινότητά μας. Δεν θα εμπλακώ σε συζήτηση ενός τόσο περίπλοκου και τόσο στρεβλά και μονομερώς φωτισμένου διεθνούς προβλήματος όπως το Μεσανατολικό. Θα επισημάνω απλώς το λογικό και ηθικό παράδοξο: αφού εξοντώθηκε ο μισός Εβραϊκός πληθυσμός της Ευρώπης, αφού συνεχίστηκαν διώξεις και πογκρόμ ακόμα και μετά το τέλος του πολέμου, αφού έκλεισαν τα σύνορά τους όλες οι χώρες, της Αμερικής συμπεριλαμβανομένης, αφού όσοι γύρισαν στα σπίτια τους βρήκαν άλλους να μένουν σε αυτά με «τίτλους ιδιοκτησίας», οι Εβραίοι βρέθηκαν και πάλι ένοχοι επειδή προσπάθησαν να βρουν μια νέα δική τους πατρίδα στη γη της Παλαιστίνης. Λίγα κράτη στον κόσμο δεν έχουν συνοριακά προβλήματα. Δεν υπάρχει κράτος του οποίου τα πεπραγμένα και οι πολιτικές να είναι υπεράνω κριτικής. Όμως δεν υπάρχει και άλλο κράτος που το κύριο αμάρτημά του να θεωρείται αυτή ταύτη η ύπαρξή του. Και αυτή η στάση συντηρεί την ιδέα της «Τελικής Λύσης».

Πέμπτος πειρασμός: Ο πειρασμός της μερικότητας

Θα μπορούσε να πει κανείς: εντάξει αυτό είναι ένα πρόβλημα εβραϊκό. Όλοι οι λαοί έχουν τις τραγωδίες τους και τους καημούς τους. Ας κοιτάξουμε τα δικά μας.

Ναι. Όμως υπάρχουν τραγωδίες που απαιτούν να αρθούμε από το μερικό στο οικουμενικό, γιατί είναι η ίδια η συνθήκη του οικουμενικού που επαναπροσδιορίζουν. Υπαινίχτηκα στην αρχή, ότι  το μίσος για τους Εβραίους είναι πρόβλημα φυσικό μεν για τους Εβραίους, αλλά ηθικό για τους μη Εβραίους. Ισχύει και για όλα τα άλλα θύματα της εξόντωσης: τους τσιγγάνους, τους «μελετητές της Βίβλου», τους σεξουαλικά «παρεκκλίνοντας». Γενικά το μίσος είναι πρόβλημα του υποκειμένου κυρίως και όχι του αντικειμένου, παρόλο που το αντικείμενο υφίσταται τις ορατές συνέπειές του. Αν δεν λύσουμε αυτό το κόμπλεξ με τους Εβραίους, γενικότερα την άρνηση του «άλλου», μάταιη και η θρησκεία της αγάπης, μάταιη και η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός και ο Πολιτισμός μας και άλλα ηχηρά παρόμοια που τρέφουν δαψιλώς την αυταρέσκειά μας.

Όμως δεν είναι μόνον αυτό. Το κατώφλι που διαβήκαμε στο Άουσβιτς σφραγίζει και στιγματίζει την πορεία όλου του ανθρώπινου είδους. Διαπράχθηκε έγκλημα κατά του ανθρώπινου είδους και όχι απλώς κατά μιας φυλής. Τα προγράμματα «ευγονικής», «φυλετικής υγιεινής» και «ευθανασίας» που άρχισαν να εφαρμόζονται πριν την οριστικοποίηση της «Τελικής Λύσης» σε Γερμανούς με νοητική υστέρηση και σωματικές δυσπλασίες, η πρόθυμη συνεργασία των γιατρών με το Ναζισμό, τα πειράματα με ανθρώπους, η τεχνογνωσία που αυτά κληροδότησαν, όλα αυτά δείχνουν τη δυνατότητα ενός ζοφερού μέλλοντος για όλη την ανθρωπότητα πέραν ιδεολογιών και πέραν φυλών και εθνών. Θυμόμαστε σήμερα ότι τίποτε δεν είναι πλέον αυτονόητο για την ανθρωπότητα στη μετά Άουσβιτς εποχή: ούτε η σχέση ανθρώπου με άνθρωπο ούτε η σχέση μας με τον Θεό ούτε ο πολιτισμός μας ούτε η πρόοδος.

Η μνήμη της γενοκτονίας είναι αγώνας αυτογνωσίας και ευθύνης για τον άνθρωπο.

Έκτος πειρασμός: Ο πειρασμός του οίκτου και της θυματοποίησης

Είναι ανθρώπινο, ο λόγος για την Καταστροφή να κατακλύζεται από συγκίνηση, συναισθηματισμό και λύπηση για τα αθώα θύματα. Εδώ ελλοχεύει ένας τελευταίος πειρασμός. Οι άνθρωποι αυτοί απογυμνώθηκαν από τα πάντα: από τις περιουσίες τους, από την πατρίδα τους, από το σπίτι τους, από τα οικεία αντικείμενα προσωπικής και θρησκευτικής αξίας, από τα ρούχα τους, από τα μαλλιά τους, πολλοί από ζωτικά τους όργανα και τέλος από την ιερότητα της ταφής (και αυτό είναι το θέμα της ταινίας που θα δούμε απόψε). Η «εκμηδένιση» έφτασε μέχρι τη μετατροπή τους σε στάχτη και την εξαφάνιση κάθε ίχνους τους επί της γης.

Δεν ζητούν τον οίκτο μας, αλλά το όνομά τους και την αναγνώριση της αξιοπρέπειάς τους. Αξιοπρέπεια για την οποία οι ίδιοι αγωνίστηκαν, αντίθετα από το στερεότυπο ότι ήχθησαν ως πρόβατα επί σφαγήν. Αγωνίστηκαν να κρατήσουν την όρθια στάση που είναι η ελάχιστη νίκη επί της βαρύτητας που ορίζει το ανθρώπινο.

Και το έπραξαν με διάφορους τρόπους που δεν πρέπει να ξεχαστούν.

Θυμόμαστε τον Mordechai Anielewicz και την εξέγερση του Γκέτο της Βαρσοβίας το Πάσχα του 1943, που κατεστάλη από το Στρατηγό των SS Jürgen Stroop, μετέπειτα διοικητή των SS στην κατεχόμενη Ελλάδα.

Θυμόμαστε τις εξεγέρσεις στην Τρεμπλίνκα (2-8-43), στο Σόμπιμπορ (14-10-43) και στο Μπίρκεναου (7-10-44), όπου πρωταγωνίστησαν μάλιστα οι δικοί μας Θεσσαλονικείς Εβραίοι του Sonderkommando.

Από τον Ιανουάριο του 1942 είχε φτάσει η πληροφορία στους συμμάχους για τη χρήση αερίων, χάρη στο δραπέτη του Chelmno, Szlamek.

Θυμόμαστε τις 802 αποδράσεις από το Άουσβιτς (144 επιτυχημένες) και την ηρωική Mala Zimetbaum με το σύντροφό της Edward Garlinski.

Την απόδραση των Walter Rosenberg-Alfred Wetzler που διαφεύγουν στη Σλοβακία και παραδίδουν περιγραφές και σχέδια του στρατοπέδου που δημοσιεύονται στο War Refugee Board στην Washington.[7]

Θυμόμαστε τους 1000 περίπου Εβραίους που συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση, μέσα από τις γραμμές διαφόρων οργανώσεων.[8]

Η γραφή χρονικών και ημερολογίων ήταν επίσης αντίσταση στην «εκμηδένιση». Θυμόμαστε τις γραπτές μαρτυρίες που άφησαν οι Anna Frank και η Etty Hillesum. Τις μαρτυρίες μέσα από τα στρατόπεδα που βρέθηκαν θαμμένες στα γαλλικά, στα γίντις και στα ελληνικά από τον δικό μας Μαρσέλ Νατζαρή.[9]

Την τεράστια δουλειά καταγραφής αρχείων που έκαναν μέσα στο Γκέτο, ο ιστορικός Emanuel Ringelblum και το δίκτυό του Oneg Shabbat. 

Θυμόμαστε τη Margarete Buber-Neumann και τη Milena Jesenska· δεν είναι νίκη επί του θανάτου που έχτισαν τη σημαντικότερη φιλία της ζωής τους μέσα στο στρατόπεδο;

Δεν είναι νίκη επί του θανάτου, που τόσοι ανώνυμοι άνθρωποι έβρισκαν τον τρόπο να κάνουν τις προσευχές του Σαββάτου και τις νηστείες ακόμα των θρησκευτικών εορτών;

Θυμόμαστε την ποίηση του Yitzhak Katzenelson, αλλά και το έργο του ψυχιάτρου Viktor Frankl, θεμελιωτή της Λογοθεραπείας, Το νόημα της ζωής, το οποίο συνέγραψε μέσα στο Άουσβιτς, με αυτό το θεϊκό απόθεμα ελπίδας και θέλησης που δίνει κουράγιο ακόμα σε όλους μας να βρούμε νόημα στη ζωή μας, νόημα που χάνουμε για λόγους πολύ ελαφρύτερους από τον εγκλεισμό σε στρατόπεδα θανάτου.

Και όσο για τον κόσμο που σιωπούσε, να θυμόμαστε εκείνους τους λίγους που δεν σιώπησαν. Τον εθελοντή μάρτυρα Ορθόδοξο ιερέα π. Δημήτριο Κλεπινίν και στα καθ’ ημάς τον Αρχιεπίσκοπο Ζακύνθου Χρυσόστομο και τον Δήμαρχο Ζακύνθου Λουκά Καρρέρ, αλλά και τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό και τον Αρχηγό της Αστυνομίας Έβερτ που εξέδωσε πλαστές ταυτότητες για του Εβραίους συμπολίτες μας, και βεβαίως το ΕΑΜ που φυγάδευσε τον Αρχιραβίνο Αθηνών Μπαρτζιλάι και τόσους άλλους διωκόμενους. Και τους απλούς ανώνυμους πολίτες που έσωσαν κάτι από την αξιοπρέπεια μιας χώρας με 85% απώλειες Εβραίων, δίνοντας εστία σε ένα παιδί, σε ένα γείτονα, κάνοντας κάτι. Λίγοι ήταν, αλλά πάντα «μικρὰ ζύμη ὅλον τὸ φύραμα ζυμοῖ».

Μη μας αφήσει το πένθος να ξεχάσουμε ότι η «Τελική Λύση» τελικά απέτυχε. Και το μάθημα μας για τον άνθρωπο ας είναι διπλό, όπως μας το υπέδειξε ένας από τους πλέον διαπρεπείς επιζήσαντες, που μας άφησε τον περασμένο χρόνο, ο Elie Wiesel:

«Έχουμε φτάσει να γνωρίσουμε τον Άνθρωπο όπως αληθινά είναι. Άνθρωπος, εντέλει, είναι το ον που επινόησε τους θαλάμους αερίων του Άουσβιτς· ωστόσο, είναι επίσης το ον που μπήκε σ’ εκείνους τους θαλάμους αερίων ορθός, με την Προσευχή του Κυρίου ή το Σεμά Γισραέλ στα χείλη του».[10]

Σημειώσεις

[1] Jacques Hassoun,« Από τη μνήμη στην ιστορία», στο συλλογικό τόμο Εβραϊκή Ιστορία και Μνήμη (μτφρ. Αριέλλα Ασέρ) Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 1998, σ. 20-21.

[2] Οντέτ Βαρών-Βασάρ, «Ιστοριογραφία της γενοκτονίας των Εβραίων (1942-1945). Η ανυπόφορη αλήθεια και το καθησυχαστικό ψεύδος» στο Οντέτ Βαρών-Βασάρ, Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης. Κείμενα για τη γενοκτονία των Εβραίων. Εστία, Αθήνα 2012.

[3] Για τη διάκριση των όρων αυτών βλ. Pierre-André Taguieff, Η νέα εβραιοφοβία (μτφρ Ανδρέας Πανταζόπουλος), Εκδόσεις Πόλις, 2005.

[4] William Shakespeare, The Merchant of Venice, Act III. Scene I.

[5] http://www.nizkor.org/hweb/places/germany/wannsee/wannsee-english.html

[6] Το επισημαίνει εύστοχα και επίμονα ο Primo Levi, Αυτοί που βούλιαξαν και αυτοί που σώθηκαν. Άγρα, Αθήνα 2000, σ. 31-32.

[7] Bernard Suchecky, Résistances juives à l’anéantissement. Editions Luc Pire. Parole et silence. Bruxelles, 2007.

[8] Steven Bowman, Η Αντίσταση των Εβραίων στην κατοχική Ελλάδα, Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο της Ελλάδας, Αθήνα 2012. Επίσης, Ρίκα Μπενβενίστε (επ), Οι Εβραίοι της Ελλάδας στην Κατοχή. Βάνιας- Εταιρεία Μελέτης Ελληνικού Εβραϊσμού, 1998.

[9] Μαρσέλ Νατζαρή, Χρονικό 1941-1945. Ίδρυμα Έτς Αχαϊμ, 1991.

[10] Elie Wiesel, Η νύχτα. Μεταίχμιο, Αθήνα 2016.