Η επιστροφή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στον κινηματογράφο / Le retour de la seconde guerre mondiale au cinéma

Η εφημερίδα “Το Βήμα” είχε την καλή ιδέα να δημοσιεύσει χθες τη μετάφραση ενός άρθρου του γάλλου κριτικού του κινηματογράφου Ζακ Μάντελμπαουμ σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος κινηματογράφος επαναπροσεγγίζει τα τελευταία χρόνια το θέμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Πρέπει, όμως, να τονιστεί ότι η μετάφραση που δημοσιεύει “Το Βήμα” είναι κουτσουρεμένη: πολλές από τις ενδιαφέρουσες πληροφορίες που παραθέτει ο γάλλος κριτικός (γνωστός στη χώρα του για την επιμονή του στη λεπτομέρεια και την τεκμηρίωση) έχουν αφαιρεθεί από την ελληνική μετάφραση με τρόπο αυθαίρετο, με στόχο προφανώς να γίνει το άρθρο πιο “εύπεπτο”.

Μερικά, μόνο, παραδείγματα:

  • στην πρώτη κιόλας παράγραφο, ο μεταφραστής “ξεχνάει” την αναφορά που κάνει ο Μαντελμπάουμ στην κορυφαία ταινία “Σοά” του Κλοντ Λαντζμάν (1985).
  • Στην τέταρτη παράγραφο, ο Μάντελμπαουμ δεν γράφει ότι “παράλληλα όμως αυξήθηκε και η ανησυχία μήπως εκτός από την Ιστορία τα γεγονότα εκείνης της περιόδου περάσουν και στη λήθη”. Πρόκειται για αυθαίρετη διασκευή του έλληνα μεταφραστή. Ο γάλλος κριτικός παραθέτει μια ανάλογη φράση από άρθρο των Σιμόν Βέιλ και Ουμπέρτ Φαλκό που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Le Monde το 2000. Στην ελληνική μετάφραση, η αναφορά στο άρθρο αυτό παραλείπεται εντελώς. Γιατί να “πρήζουμε” τον έλληνα αναγνώστη με μια αναφορά στην Σιμόν Βέιλ, την επίτιμη πρόεδρο του Ιδρύματος για τη Μνήμη της Σοά;
  • Προς το τέλος του κειμένου του, ο Μάντελμπαουμ αναρωτιέται: “Μπορούμε να ξαναδώσουμε τεχνητά χρώμα στις ασπρόμαυρες αρχειακές φωτογραφίες;” Αμέσως μετά, γίνεται πιο συγκεκριμένος, αναφερόμενος στο πρόσφατο ντοκιμαντέρ “Αποκάλυψη”, το οποίο προκάλεσε πολλές συζητήσεις στη Γαλλία. Μάταια θα αναζητήσετε αυτήν την αναφορά στο ελληνικό κείμενο…

Για του λόγου το αληθές, παραθέτουμε αμέσως παρακάτω το ίδιο ακριβώς απόσπασμα του άρθρου του Μάντελμπαουμ στα ελληνικά και μετά στα γαλλικά:

Ποιο στοίχημα της μνήμης, ποια σύγχρονη συζήτηση έδωσε το έναυσμα για αυτές τις ταινίες; Η απάντηση ίσως να έγκειται στο γεγονός ότι ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πράγματι πέρασε στην Ιστορία, μια εξέλιξη που σχετίζεται με τον θάνατο των τελευταίων μαρτύρων, στην πρώτη τάξη των οποίων βρίσκονται οι επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Παράλληλα όμως αυξήθηκε και η ανησυχία μήπως εκτός από την Ιστορία τα γεγονότα εκείνης της περιόδου περάσουν και στη λήθη.

Το περίφημο «καθήκον της μνήμης» έγινε με τη σειρά του θέμα συζήτησης, με το οποίο καταγίνεται ο κινηματογράφος. Ορισμένες ταινίες συμμορφώνονται με αυτή την τάση, βρίσκοντας αν όχι στο Ολοκαύτωμα τουλάχιστον στην κατάπτωση εκείνης της περιόδου μια ανεξάντλητη πηγή αποκαλύψεων περισσότερο ή λιγότερο ρομαντικών και παιδαγωγικών. Βλέπουμε εβραίους αντάρτες στην «Εναντίωση», τη σφαγή του «Κατίν» από τον Κόκκινο Στρατό, αντιστασιακούς στον «Στρατό του εγκλήματος», την απέλαση των Τσιγγάνων στο «Κorkoro» ή εκείνη των ομοφυλοφίλων στο «Δέντρο και το δάσος», διακινδυνεύοντας κάποιες φορές να δούμε επαναλήψεις γεγονότων που έχουν ήδη απεικονιστεί αρκετές φορές στον κινηματογράφο.

Nous citons ci-dessous un extrait de l’article remarquable du critique Jacques Mandelbaum, intitulé “Le retour de la seconde guerre mondiale et ses paradoxes” et paru dans le journal “Le Monde” le 13.03.2010. Une traduction grecque de cet article a paru hier dans le quotidien grec “To Vima”. Cependant, plusieurs informations importantes pour la compréhension du texte de Mandelbaum ont été enlevées de la traduction grecque d’une manière arbitraire.

De quel enjeu de la mémoire, de quel débat contemporain ces films sont-ils le symptôme ? La réponse tient peut-être dans cette entrée dans l’Histoire de l’événement, corrélative de la disparition de ses derniers témoins, au premier rang desquels les survivants du génocide. Un texte cosigné dans Le Monde du 29 janvier 2000, par Simone Veil, présidente d’honneur de la Fondation pour la mémoire de la Shoah, et Hubert Falco, aujourd’hui secrétaire d’Etat aux anciens combattants, s’en inquiétait explicitement, en soulignant que “la mémoire de la Shoah doit être sans cesse ravivée dans nos consciences”.

Ce fameux “devoir de mémoire”, devenu à son tour objet de débat, le cinéma s’y confronte aujourd’hui en ordre dispersé. Certains films s’y conforment, trouvant sinon dans la Shoah, du moins dans l’abjection de cette période une source inépuisable de dévoilement plus ou moins romanesque et de raison pédagogique. Les juifs combattants des Insurgés, le massacre par l’Armée rouge des Polonais de Katyn, les résistants de l’Affiche rouge dans L’Armée du crime, la déportation des Tziganes de Liberté, ou celle des homosexuels dans L’Arbre et la forêt. Au risque, parfois, d’une impression de ressassement lorsqu’il s’agit d’un événement aussi notoire que celui qu’évoque La Rafle.

Advertisements

Υποβολή σχολίου / Votre commentaire / Ihr Kommentar dazu / Leave a comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s