Τα Γιάννενα τιμούν τους Εβραίους – θύματα του Ολοκαυτώματος / Ioannina Celebrates Day of Remembrance for Jewish Holocaust Victims

Τα Γιάννενα τιμούν τους Εβραίους – θύματα του Ολοκαυτώματος

Παρασκευή, 27 Ιανουαρίου 2012 10:54

Με εκδήλωση το Σάββατο στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου

Η βίαια εκτόπιση των Εβραίων των Ιωαννίνων, Μάρτιος του 44. Via abravanel.wordpress.com

Μία ημέρα μετά την «Ημέρα Μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος» όπως έχει οριστεί η 27η Ιανουαρίου, τα Γιάννενα θα τιμήσουν τους Μαρτύρους, τους ήρωες του Ολοκαυτώματος, αλλά και την Εβραϊκή κοινότητα, που αποτελεί ζωντανό κύτταρο αυτής της πόλης.

Η εκδήλωση για την «Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ελληνοκαυτώματος» θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 28 Ιανουαρίου και διοργανώνεται από την Περιφέρεια Ηπείρου σε συνεργασία με το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών και την Ισραηλιτική Κοινότητα Ιωαννίνων.

Στην εκδήλωση αναφέρθηκαν χθες σε συνέντευξη Τύπου ο Περιφερειάρχης Αλέξανδρος Καχριμάνης και ο Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μωϋσής Ελισάφ.

«Η Περιφέρεια Ηπείρου σε συνεργασία με την Εβραϊκή Κοινότητα τιμά τα θύματα, τους Εβραίους κατοίκους της πόλης των Ιωαννίνων και γενικά αυτούς του Ολοκαυτώματος. Τιμάμε επίσης την εβραϊκή κοινωνία, που τόσα πρόσφερε στην πόλη των Ιωαννίνων», τόνισε μεταξύ άλλων ο Περιφερειάρχης, καλώντας να συμμετάσχουν στις εκδηλώσεις για να τιμήσουν την Εβραϊκή Κοινότητα και τα θύματα του Ολοκαυτώματος όσο το δυνατόν περισσότεροι Ηπειρώτες.

Από την πλευρά του ο κ. Μ. Ελισάφ ανέφερε ότι η 27 Ιανουαρίου έχει οριστεί με απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ως «Ημέρα Μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Με αυτή την ευκαιρία, πρόσθεσε, πραγματοποιείται στα Γιάννινα η Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος. «Με αυτή την ευκαιρία – τόνισε- η Περιφέρεια Ηπείρου, πραγματοποιεί εκδήλωση τιμής και μνήμης για τα έξι εκατομμύρια αθώων Εβραίων της Ευρώπης και το 1,5 εκ. παιδιών που χάθηκαν στα χιτλερικά στρατόπεδα και βέβαια για τους 2.000 συμπολίτες μας».

Το πρόγραμμα

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα «Βασίλειος Πυρσινέλλας» του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Ιωαννιτών στις 9 το βράδυ, και τη διοργανώνουν η Περιφέρεια Ηπείρου, το Ίδρυμα Γκανή, η Ισραηλιτική Κοινότητα Ιωαννίνων και το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών. Κεντρική ομιλία θα κάνει ο συγγραφέας Νίκος Δαββέτας, ενώ η Φιλαρμονική του Δήμου θα ερμηνεύσει το «Μαουτχάουζεν» του Μίκη Θεοδωράκη και του Ιάκωβου Καμπανέλη σε μουσική διεύθυνση του Δημήτρη Αμπατζή και σολίστ την Ιωάννα Φόρτη.

Mαουτχάουζεν (The Balad of Mauthausen) ονομάστηκε ο κύκλος τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη, τα οποία αποτελούν μελοποίηση -κατά κύριο λόγο- του αφηγηματικού έργου Μαουτχάουζεν του Ιάκωβου Καμπανέλλη, στο οποίο περιγράφεται ο έρωτας δύο κρατουμένων στο ομώνυμο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ο ποιητής Ιάκωβος Καμπανέλλης φυλακίστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν. Το 1965 έγραψε τέσσερα ποιήματα που αφορούσαν εκείνη την περίοδο και ζήτησε από τον καλό του φίλο και συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη να τα μελοποιήσει. Ο Θεοδωράκης, ο οποίος είχε φυλακιστεί και ο ίδιος κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής σε γερμανικές και ιταλικές φυλακές, δημιούργησε όμορφες και αξέχαστες μελωδίες που αναδεικνύουν τα συγκινητικά ποιήματα του Καμπανέλλη. Εκείνα τα ποιήματα έγιναν έκτοτε παγκοσμίως γνωστά ως η τριλογία του Μαουτχάουζεν.

Η εκδήλωση θα κλείσει με την ταινία ντοκιμαντέρ του μεγάλου Γάλλου σκηνοθέτη Αλαίν Ρεναί, «Νύχτα και ομίχλη» με απεικόνιση της ζωής στα στρατόπεδα συγκέντρωσης (1955, διάρκειας 32′). Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.

πηγή: proinanea.gr.

Ioannina Celebrates Day of Remembrance for Jewish Holocaust Victims

By Stella Tsolakidou on January 27, 2012

The Deportation of Jews of Ioannina, March 1944. Via abravanel.wordpress.com

The Prefecture of Epirus, in cooperation with the Cultural Centre of the Municipality of Ioannina and the local Israeli Community, is organizing a commemorative event for the “Day of Remembrance for the Greek-Jewish Holocaust Victims and Heroes” on Saturday, February 28.

The 27th of January has been established by the European Parliament as the Day of Remembrance for Victims of Nazism, and on this occasion, the town of Ioannina will pay tribute to the millions of Jewish people that lost their lives in the Nazi concentration camps, and especially, to the 2000 Jews of Ioannina that never returned back to their homes.

The event will take place at the “V. Pyrsinellas” venue of the Cultural Centre of the Municipality of Ioannina. The event’s programme includes greetings, a lecture by author N. Daveta, the performance of Mikis Theodorakis’-Iakovos Kambanellis’ work “Mauthausen” by the Municipality’s philharmonic orchestra, and the screening of Alain Resnais’ documentary film “Night and Fog”.

source: greece.greekreporter.com

Στη γλώσσα του Πρίμο Λέβι / Chi non coltiva la memoria…

Real hate: η θυματική ρητορική του Γιώργου Τράγκα

του Γιώργου Σταματιάδη

Ο λόγος του ραδιοφωνικού και τηλεοπτικού παρουσιαστή, δημοσιογράφου και εκδότη Γιώργου Τράγκα έχει όλα τα χαρακτηριστικά του «hate speech» (μισαλλόδοξου λόγου) : πρόκειται ξεκάθαρα για «μορφή έκφρασης συνιστάμενη στη διάδοση, προτροπή, προαγωγή ή τη δικαιολόγηση του φυλετικού μίσους, της ξενοφοβίας, του αντισημιτισμού και άλλων μισαλλόδοξων μορφών μίσους», σύμφωνα με τον ορισμό του Συμβουλίου της Ευρώπης [υποσημ. 1]. Οι εκπομπές του κ. Τράγκα στοχεύουν ολοφάνερα στην πρόκληση μίσους σε βάρος του γερμανικού λαού και στην αναμόχλευση παθών με επίκληση των γεγονότων της ναζιστικής κατοχής. Παραθέτουμε τις φράσεις από μια τυχαία πρόσφατη ραδιοφωνική εκπομπή του στον Real Fm για να καταστούν ευκρινέστερα τα ανωτέρω συμπεράσματα, σε όσους δεν έχουν μέχρι στιγμής την «τύχη» να τον ακούσουν: «οι γερμανοί είναι εχθροί μας», «νέα κρεματόρια», «φούρνοι της ψυχοπαθούς Μέρκελ», «κατεχόμενη αποικία», «γερμανικό προτεκτοράτο», «χουντική συγκυβέρνηση», «οι προδότες», «οι δωσίλογοι», «οι δυνάμεις κατοχής», «με την μπότα στο στήθος», «οι κατακτητές», «οι βάρβαροι», «οι Ούνοι».

Οι φράσεις αυτές μπορούν να αναγνωστούν υπό το φως των πρόσφατων νομοθετικών εξελίξεων. Στις 5/12/2011 κατατέθηκε στην Βουλή το Νομοσχέδιο με τίτλο: «Καταπολέμηση εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας» του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στη σχετική Απόφαση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 του νομοσχεδίου, «Όποιος με πρόθεση, δημόσια, είτε προφορικά είτε διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, παροτρύνει, προκαλεί ή διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή μίσος, κατά ομάδας προσώπων ή προσώπου, που προσδιορίζονται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, τις γενεαλογικές καταβολές, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό, κατά τρόπο που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη ή ενέχει απειλή για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα των ως άνω προσώπων, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών έως τριών (3) ετών και χρηματική ποινή τριών χιλιάδων (3.000) έως δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ». Το Νομοσχέδιο εξασφαλίζει μάλιστα ότι η διερεύνηση και ποινική δίωξη των εγκλημάτων ρατσισμού και ξενοφοβίας γίνεται αυτεπάγγελτα και δεν εξαρτάται από αναφορές ή καταγγελίες των θυμάτων.

Ανεξάρτητα από την ποινική μεταχείριση του κ. Τράγκα, όταν και όπως ψηφιστεί το νομοσχέδιο, και αναμένοντας τη στάση των κρατικών οργάνων αναφορικά με τη δυνατότητα αυτεπάγγελτης δίωξης, είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να διερευνήσουμε τους λόγους απήχησης μιας ραδιοφωνικής εκπομπής σε έναν πολλαπλώς τραυματισμένο λαό. Μήπως, απλουστεύοντας, να θεωρήσουμε ότι η απήχηση αυτού του είδους του discours σε ευρύτερα -λαϊκά και μη- στρώματα, δεν είναι τίποτα άλλο παρά το σύμπτωμα ενός λαού σε διαρκή υποχώρηση και αυτοπεριχαράκωση ενώπιον δυνάμεων που θεωρεί ότι τον απειλούν με εξαφάνιση; Σημαντικά μερίδια του λαού μας δεν ζούσαν άραγε σε κατάσταση γαλήνιας ύπνωσης, αδιαφορίας για τα μεγάλα και σημαντικά της ζωής όσο κυριαρχούσε η καταναλωτική φρενίτιδα, η οποία μεταφραζόταν σε λατρεία του ασήμαντου, αναβιβάζοντας το χυδαίο και το ρηχό σε κανόνα, σε αρχή ενσωμάτωσης στην κοινωνία;

Μήπως θρηνούμε συλλογικά μέσω του κ. Τράγκα όχι για την προϊούσα συρρίκνωση του ελληνικού έθνους, ως συλλογικής αυτοκυβερνούμενης οντότητας, αλλά για τον ανεπίστρεπτο τρόπο ζωής, τα χαμένα ήθη, το χρόνο που επενδύθηκε σε αντικείμενα απολύτως περιττά; Η θρησκεία, υποχωρώντας διαρκώς από τη θέση της ως κύρια δύναμη συγκρότησης του ορίζοντα σκέψης και πράξης (και) του ελληνικού λαού, αντικαταστάθηκε εντέλει από την πίστη σε ένα νέο Θεό: το χρήμα. Μια κατά βάθος συντηρητική κοινωνία εξακοντίστηκε με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς τις χαρές του καπιταλισμού, στις οποίες βούτηξε με βουλιμία, χάνοντας κάθε σημείο στήριξης και πετώντας δίχως προσανατολισμό και αλεξίπτωτο ασφαλείας. Είναι ίσως πλέον μάταιο να επαναλαμβάνεται ότι τα τελευταία χρόνια έλλειψε παντελώς ο πραγματισμός στην πολιτική αντιμετώπιση των πραγμάτων, η διαγενεακή προσέγγιση, η πρόνοια για το αύριο. Ένα έθνος γερασμένο, υπό δημογραφική πίεση, παρακολουθώντας ανήμπορο τις διεθνείς εξελίξεις και τις ανερχόμενες γειτονικές δυνάμεις, βυθίζεται όλο και βαθύτερα στην ύφεση και την πολιτισμική παρακμή.

Η απότομη πτώση είναι λογικό να προκαλεί πόνο, αποστροφή, αγωνία, ιδίως στα στρώματα εκείνα που πίστεψαν και επένδυσαν ολόψυχα στη διαρκή βελτίωση των υλικών συνθηκών διαβίωσης. Σε αυτό το πρόσφορο έδαφος φυτεύει τους σπόρους του μίσους ο κ. Τράγκας. Ο υπερκαταναλωτισμός και η ψευδεπίγραφη ευμάρεια μάς κοίμισαν συλλογικά: νομίσαμε ότι τα χαμηλά επιτόκια και ο εύκολος δανεισμός προσφέρονταν αφιλοκερδώς, ζούσαμε σε ένα ψεύτικο κόσμο, ο οποίος κατοχύρωνε μόνο δικαιώματα και δεν επέβαλε υποχρεώσεις [υποσημ. 2]. Η ομαδική τύφλωση μάς απέκρυβε το γεγονός ότι ζούμε αντικειμενικά σε ένα πολυπρισματικό, πολυμερή κόσμο, που διέπεται από αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα, πάθη και επιθυμίες. Βιώσαμε ίσως στην πράξη τη φιλελεύθερη ουτοπία του «τέλους της ιστορίας»;

Η κρίση μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε ότι ο άφρων δανεισμός αφαιρεί τη δυνατότητα χειρισμού του παρόντος, υποθηκεύοντας το μέλλον. Ο κ. Τράγκας μας επαναφέρει με τον τρόπο του στον κόσμο της ασφαλούς μονομέρειας, όπου είμαστε πλέον μόνοι εναντίον όλων. Σε κάθε περίπτωση, η ανάλυση του ιδεολογικού υποβάθρου του λόγου του δε μειώνει το σοκ μπροστά στη συστηματική εργαλειοποίηση του ολοκαυτώματος [υποσημ. 3]. Το πέρασμα από τους «φούρνους της Μέρκελ», στα εγκλήματα των ναζί και από εκεί στο ανάθεμα κατά των εβραίων (και) για την τωρινή κατάσταση, δεν είναι δύσκολο για όσους «σκέφτονται» με όρους κρεμάλας ή δοσίλογων. Ο απόλυτος εχθρός (Μέρκελ-ναζί) και το αιώνιο θύμα (έλληνας-εβραίος) είναι τα δύο πρόσωπα του Ιανού: φοβάμαι ότι η αντιστροφή των θέσεων είναι απλή υπόθεση, ιδίως σε ένα κλίμα συστηματικής καταγγελίας και συνωμοσιολογίας κατά του διεθνούς ιμπεριαλισμού και του σιωνιστικού κεφαλαίου. Ο λόγος του κ. Τράγκα φαίνεται να εντάσσεται στο πλαίσιο της θυματικής ρητορικής που υιοθετεί η ακροδεξιά στη Γαλλία, στις ΗΠΑ και στη Ρωσία [υποσημ. 4]. Ο ίδιος ο Λεπέν ήδη από το 1993 υποστήριζε ότι κατά την αριστερή διακυβέρνηση το κράτος «επέβαλε ένα σοσιαλιστικό ή κομφορμιστικό καθεστώς αντάξιο του δόκτορα Γκέμπελς» (δική μας υπογράμμιση).

Ο λόγος του κ. Τράγκα αποκαλύπτει εξ αντιθέτου και την παντελή έλλειψη σοβαρής και υπεύθυνης ηγεσίας, σε πολιτικό και πνευματικό επίπεδο. Είναι ταυτόχρονα λυπηρό ότι παρά τη δημαγωγία, το λαϊκιστικό, ψευδο-σκληρό ύφος και τις ακροδεξιές εκφράσεις, ο κος Τράγκας κερδίζει την αναγνώριση αν όχι την αποδοχή μέρους της εθνοπατριωτικής και της μηδενιστικής «αριστεράς», που ψαρεύουν σε θολά νερά. Οι φασίζουσες ή και ξεκάθαρα φασιστικές συμπεριφορές που πολλαπλασιάζονται τελευταία καταδεικνύουν πόσο εύθραυστη ήταν η δημοκρατία μας, σε πόσα σαθρά πόδια πατούσε το κοινοβουλευτικό μας πολίτευμα. Αρκούσε μια ύφεση τριών ετών για να εκκολαφθεί ταχύτατα το αυγό του φιδιού σε μια κοινωνία, όπου ο αυτοπεριορισμός και η συμμόρφωση στο Νόμο ήταν, και παραμένουν, απ’ό,τι φαίνεται, άγνωστες έννοιες. Πόσο δίκαιο είχε ο Καστοριάδης όταν έγραφε ότι το πολιτικό καθεστώς πρέπει να στηρίζεται σε ένα καθεστώς ηθών. Ο μόνος ουσιαστικός περιορισμός που γνωρίζει η δημοκρατία είναι ο αυτοπεριορισμός. Και αυτός πρέπει να είναι το έργο ατόμων παιδευμένων στη δημοκρατία, από τη δημοκρατία και για τη δημοκρατία.

Υποσημειώσεις:

1. Recommendation no. R (97) 20 of the Committee of Ministers to Member States on “hate speech” στο: http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/media/Doc/CM/Rec%281997%29020&ExpMem_en.asp#TopOfPage

2. Όπως προσφυώς γράφει ο ΣΤΕΛΙΟΣ ΡΑΜΦΟΣ, «Χωρίς δικαιώματα οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται σαν ζώα· χωρίς υποχρεώσεις οι άνθρωποι συμπεριφέρονται σαν ζώα», Κρίσι εμπιστοσύνης, εισήγηση σε εκδήλωση του ΕΛΙΑΜΕΠ, στο βιβλίο Η λογική της παράνοιας, Μούσες, Εκδ. Αρμός, σελ. 313.

3. Σημειώνεται σχετικά ότι σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1 του νομοσχεδίου : «Όποιος με πρόθεση, δημόσια, είτε προφορικά είτε διά του τύπου, μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, εγκωμιάζει, αρνείται ή εκμηδενίζει τη σημασία εγκλημάτων γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου, όπως αυτά ορίζονται στα άρθρα 6, 7 και 8 του Καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου που κυρώθηκε με το ν. 3003/2002 (Α΄ 75) ή των εγκλημάτων που ορίζονται στο άρθρο 6 του Καταστατικού του Διεθνούς Στρατοδικείου που προσαρτάται στη Συμφωνία του Λονδίνου της 8ης Αυγούστου 1945 και η πράξη αυτή στρέφεται κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή ή το σεξουαλικό προσανατολισμό, κατά τρόπο που μπορεί να διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή μίσος κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους της, τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία (3) έτη και χρηματική ποινή τριών χιλιάδων (3.000) έως δέκα χιλιάδων (10.000) ευρώ».

4. Η κεντρική ιδέα και τα επιμέρους στοιχεία αντλούνται από το βιβλίο του ΠΑΣΚΑΛ ΜΠΡΥΚΝΕΡ, ο Πειρασμός της αθωότητας, εκδ. Αστάρτη, σελ. 142 και επ.

• Το παραπάνω άρθρο του Γιώργου Σταματιάδη δημοσιεύεται για πρώτη φορά στο ιστολόγιο enantiastonantisimitismo.wordpress.com. Ο Γιώργος Σταματιάδης δημοσιεύει τακτικά κείμενα κινηματογραφικής κριτικής στην ιστοσελίδα postcinema.gr και στο ιστολόγιο stamatiadis.blogspot.com.

Προσεχείς εκδηλώσεις / “The Holocaust in Memoirs”: Panel discussion in Athens on the horror of the Holocaust through the eyes of Jewish witnesses

• Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων στη σχολική και τη δημόσια ιστορία

ΣΤΕΓΗ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΤΕΧΝΩΝ

Λεωφόρος Συγγρού 107-109, Αθήνα 11745

25 Ιανουαρίου 2012, 19:00-21:00, Μικρή Σκηνή

Μνήμες ολοκαυτώματος, Καστοριά: Το οίκημα όπου οι Ναζί συγκέντρωσαν τους Εβραίους της Καστοριάς τη νύχτα της 24ης Μαρτίου 1944, για να καταλήξουν στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου. Από τους 763 επέστρεψαν 35. Via http://arcphotodays.blogspot.com/2011/07/blog-post_27.html

Η εκδήλωση εντάσσεται στον Κύκλο Η αφήγηση της Ιστορίας και η διδασκαλία της ως ιστορικά φαινόμενα

Η εξαφάνιση, σχεδόν, των εβραϊκών κοινοτήτων του ελλαδικού χώρου, κυρίως κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πέρασε στα «ψιλά» της Ιστορίας που διδάσκεται στο σχολείο, ενώ για δεκαετίες σπάνια μνημονευόταν στο δημόσιο λόγο, αντίθετα με όσα συμβαίνουν σε άλλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Τα ερωτήματα που τίθενται είναι σημαντικά: μήπως θεωρήθηκε από την εγχώρια κρατική, πολιτική αλλά και επιστημονική ελίτ ως γεγονός δευτερεύον μπροστά στους πολέμους αλλά και τις πολιτικές αναταράξεις του ελληνικού εικοστού αιώνα; Υπάρχουν προκαταλήψεις που εδράζονται σε θρησκευτικούς ή άλλους λόγους; Θεωρούνταν σε όλες τις εποχές «πραγματικοί» Έλληνες οι Εβραίοι στο θρήσκευμα και Έλληνες στην ιθαγένεια πολίτες, ιδίως εκείνοι της Βόρειας Ελλάδας που είχαν πρόσφατα ενσωματωθεί στον ελληνικό εθνικό χώρο; Υπάρχει εντέλει ζήτημα αντισημιτισμού στη χώρα μας;

Ο κύκλος Η αφήγηση της Ιστορίας και η διδασκαλία της ως ιστορικά φαινόμενα φιλοδοξεί να αναδείξει κρίσιμα ζητήματα όπως η διαμόρφωση της συλλογικής συνείδησης μέσα από την αντιμετώπιση του μαθήματος της Ιστορίας στο σχολείο και μέσα από τη δημόσια συζήτηση για θέματα ιστορίας, ή το ζήτημα της διάστασης που συχνά παρατηρείται ανάμεσα στην Ιστορία των ειδικών ιστορικών και την «επίσημη» σχολική εκδοχή της ιστορίας αλλά και τη δημόσια ιστορία γενικότερα. Ακόμα, το πώς πολιτικοί στόχοι και γενικότερες κοινωνικές τάσεις μιας εποχής επηρεάζουν τον τρόπο διδασκαλίας της Ιστορίας.

Ομιλητές:

Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου: Ομότιμη Καθηγήτρια Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Στράτος Δορδανάς: Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών Φλώρινας του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας

Ελένη Κουρμαντζή-Παναγιωτάκου: Πανεπιστημιακός-ιστορικός-ερευνήτρια

Ρένα Μόλχο: Ιστορικός

Συντονίστρια:

Μικέλα Χαρτουλάρη: Δημοσιογράφος, Εφημερίδα Τα Νέα

Η είσοδος σε όλες τις εκδηλώσεις του Κύκλου «Λέξεις & Σκέψεις» είναι δωρεάν και θα τηρείται σειρά προτεραιότητας.

Η διανομή των δελτίων εισόδου ξεκινά 1 ώρα πριν από κάθε εκδήλωση.

• Η ιστορία της Ελλάδας από Εβραϊκή σκοπιά

  Διοργάνωση: Αντιεθνικιστική Κίνηση ΙΙΙ

  Ομιλητές: Φίλιππας Κυρίτσης, Νίκος Γάσπαρης και σύντροφος από τη συλλογικότητα Terminal 119

Τόπος διεξαγωγής: NOSOTROS (ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ) Θεμιστοκλέους 66 – Εξάρχεια

Παραπέμπουμε και στο σχετικό σχόλιο του grassrootreuter.

Ενημέρωση 27-01-2012: Σοβαρές αντιρρήσεις για τη συγκεκριμένη εκδήλωση (όπως και εν γένει για το πρόγραμμα του Nosotros) εκφράστηκαν στο ιστολόγιο Πόντος και Αριστερά.

• Παρουσίαση του βιβλίου του Λέοντα Α. Ναρ “Οι Ισραηλίτες Βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο (1915-1936)” 30.01.2012

  Το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου:

   “Οι Ισραηλίτες Βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο (1915-1936)”

   που συνέγραψε ο Λέων A. Ναρ με πρωτοβουλία του Ιδρύματος.

   H εκδήλωση διοργανώνεται σε συνεργασία με το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος.

  Tο βιβλίο θα παρουσιάσουν ο καθηγητής Ηλίας Νικολακόπουλος και ο δημοσιογράφος Νίκος Δαββέτας.

  Χαιρετισμό θα απευθύνουν ο πρόεδρος της Βουλής Φίλιππος Πετσάλνικος και ο πρόεδρος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ.

  Τη Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2012, ώρα 19.00 στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής [Σταδίου 13, 105 61 Αθήνα]

πηγή: athjcom.gr

• The Holocaust in Memoirs / Το Ολοκαύτωμα στις μαρτυρίες

Θέατρο Ελληνοαμερικανικής Ένωσης / Hellenic American Union Theater

Μασσαλίας 22, Κολωνάκι / Massalias 22, 10680 Athens

01-02-2012, 20:00

Panel discussion on the horror of the Holocaust through the eyes of Jewish witnesses. In

Berlin Holocaust Memorial. Via http://artofhdr.com

cooperation with the Embassy of Israel.

The panel will discuss the written and oral testimonies of Greek survivors of the Holocaust as well as the ways in which literature has recounted the horror of the Holocaust. The panel will also explore the efforts made by academic institutions to systematically collect and study the testimonies of Greek survivors, especially the material of the Visual History Archive (USC), access to which the History Department of the Athens University has acquired.

Speakers:

Hagen Fleischer, Professor Emeritus of the University of Athens

Anna Maria Droumpouki, Historian

Nikos Davvetas, Author

Isaac Mizan, Holocaust survivor

Coordinator: Stavros Zoumboulakis, Editor of literary magazine Nea Hestia

Συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα την φρίκη του Ολοκαυτώματος μέσα από τις μαρτυρίες των Εβραίων μαρτύρων σε συνεργασία με την Πρεσβεία του Ισραήλ.

Η συζήτηση στρέφεται γύρω από τις γραπτές και προφορικές μαρτυρίες Ελλήνων επιζώντων του Ολοκαυτώματος, καθώς και στην αποτύπωση της φρίκης του Ολοκαυτώματος στη λογοτεχνία. Επίσης θα συζητηθεί η προσπάθεια συστηματικής συγκέντρωσης και μελέτης των μαρτυριών των Ελλήνων επιζώντων του Ολοκαυτώματος από ακαδημαϊκούς φορείς και, ειδικότερα, από το Visual History Archive (USC), πρόσβαση στο οποίο απέκτησε το Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ομιλητές:

Χάγκεν Φλάισερ, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Άννα Μαρία Δρουμπούκη, Ιστορικός

Νίκος Δαββέτας, Συγγραφέας

Ισαάκ Μιζάν, Επιζών του Ολοκαυτώματος

Τη συζήτηση συντονίζει ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, Διευθυντής του περιοδικού Νέα Εστία

πηγή: hau.gr

• Ευχαριστούμε θερμά τους YOSEF22ADAR και critiqueandpraxis για τη συμβολή τους στον εμπλουτισμό της παρούσας ανάρτησης.

Θρησκεία, Οικονομία, Πολιτική. Η ενεργητική αρνησικοσμία

του Θάνου Λίποβατς

[Αρχική δημοσίευση: περ. "Ο Αστήρ της Ανατολής", Μάρτιος 2011, Έτος 154ο, Νο 3. Η αναδημοσίευση γίνεται με την άδεια του συγγραφέα.]

O J. Habermas, συμφωνώντας με τον M. Weber, δείχνει πως το υψηλότερο δυναμικό ηθικού (κοινωνικού) εξορθολογισμού [υποσημ. 1] πραγματοποιήθηκε πρώτα στην περίπτωση του ιουδαϊκού μονοθεϊσμού. Πρόκειται για την συνεπή απομάγευση του κόσμου σε μια σειρά από βήματα «προόδου στην πνευματικότητα», όπως αυτό εκφράσθηκε από τους εβραίους προφήτες (800-500 π.Χ.). Πρόκειται για την αρνησικοσμία ως μια ενεργητική πράξη δικαιοσύνης [υποσημ. 2] μέσα στον κόσμο ως το θέλημα του Θεού, και για την ανακάλυψη του γραμμικού χρόνου, και της ιστορίας μέσα από την εσχατολογική διάσταση της.

Ο καθολικός χριστιανισμός [υποσημ. 3] επέλεξε από τον 11ο αιώνα και έπειτα, παρά την ατελή απομάγευση, τον δρόμο της υπέρβασης, και της μεταβολής του κόσμου, μέσα από τον δικαιακό εξορθολογισμό της κοινωνίας και της εξουσίας (χωρισμός εκκλησίας κράτους) με στόχο την δικαιοσύνη. Αυτό εκφράσθηκε μέσα από την εξισορρόπηση του ατομικού και του συλλογικού, της πίστης και του ορθού λόγου, της ασκητικής των μοναχών και του έργου μέσα στην κοινωνία. Η προοδευτική πτέρυγα του καθολικισμού στον 20ό αιώνα πρόβαλε και συνεχίζει να προβάλλει ιδιαίτερα αυτή τη διάσταση της πίστης.

Ο προτεσταντικός, ευαγγελικός χριστιανισμός [υποσημ. 4] από την άλλη (από το 1517 και έπειτα) οδήγησε την απομάγευση του κόσμου μέχρι τις τελευταίες της συνέπειες, και προώθησε την αυτονομία του χριστιανικού ατόμου, (την ενεργό θέλησή του) μέσα από την υποκειμενοποίηση και την εσωτερίκευση της πίστης. Η ελευθερία της ατομικής συνείδησης μέσα από την ενεργητική ενδοκόσμια ασκητική, προώθησε την ηθική της εργασίας και την τεχνολογική και οικονομική πρόοδο, ενώ συγχρόνως υποστήριξε την ηθική του πολίτη, την αξιοπιστία και τα ανθρώπινα ατομικά δικαιώματα.

Ο κοινωνιολόγος Max Weber (1864-1920)

Ο M. Weber τονίζει ότι αυτό το πρόγραμμα της κυριάρχησης του κόσμου, συνόδευσε την ολοκλήρωση του ηθικού και κοινωνικού εξορθολογισμού στην (Δυτ.) Ευρώπη και στην (Βόρειο) Αμερική. Εδειξε πόσο σημαντική υπήρξε αρχικά η επιρροή της ενδοκόσμιας ασκητικής για την εμφάνιση και ανάπτυξη ενός παραγωγικού, δημιουργικού, βιομηχανικού καπιταλισμού. Η ηθικοποίηση του χριστιανισμού εμφανίζεται μέσα από το ότι ο πιστός έχει τη πεποίθηση ότι είναι εκλεκτός του Θεού, αλλά γι αυτό μόνη ένδειξη είναι η επιτυχία και η υπευθυνότητα στο επάγγελμα και στην κοινωνία, κάτι που ενέχει ένα στοιχείο αβεβαιότητας και ανασφάλειας, καθώς και συνεχούς κινητοποίησης.

Το προτεσταντικό πνεύμα ενέχει μια ακτιβιστική στάση μεταβολής του κόσμου εμφορούμενη από μια εσωτερική ηθική συνείδηση. Εδώ τα άτομα υποτάσσονται και αυτά στο θέλημα του Θεού, ο οποίος όμως τα εγκαλεί να εκτελέσουν ενεργητικά την αποστολή τους μέσα στον κόσμο αλλάζοντας τον. Μόνον έτσι δικαιώνονται τα άτομα εμπρός στον Θεό, ο οποίος κρίνει και συγχωρεί : η υπευθυνότητα είναι η ανάλυψη ρίσκων από το άτομο και η λογοδοσία απέναντι στον Άλλο. Bέβαια, όπως σε όλες τις χριστιανικές ομολογίες, υπήρξαν πολλές κατευθύνσεις με αντιφατικές τάσεις.

Η παθητική αρνησικοσμία.

Η παθητική αρνησικοσμία εμφανίζεται με δύο μορφές. Α) με την στάση της παθητικής αποδοχής του κόσμου που, σε μεγάλο βαθμό χαρακτηρίζει το Ισλάμ [υποσημ. 5] και τον ανατολικό, ορθόδοξο Xριστιανισμό. (Το Ισλάμ έχει ωστόσο πολλά πρόσωπα, και δεν ανάγεται, όπως και ο χριστιανισμός, σ’ έναν τύπο μόνον). Β) με την φυγή από τα εγκόσμια, όπως αυτή χαρακτηρίζει τον Ινδουϊσμό και τον Βουδδισμό. Ως τάση αυτοθέωσης, υπάρχει και στους ορθόδοξους μοναχούς.

Ο ορθόδοξος χριστιανισμός παρέμεινε προσηλωμένος στην αρχαία νεοπλατωνική «αρμονία» του Ολου, και στην «καλή» ουσία του ανθρώπου, απωθώντας την σημασία της έλλειψης και της κακής θέλησης στις πράξεις και στους θεσμούς των ανθρώπων. Από την άλλη, η ολιστική (νεοπλατωνικής έμπνευσης) κυριαρχία της κοινότητας των πιστών, κάνει αδύνατη την ανάδυση μιας ατομικής, αυτόνομης θέλησης, και του ορθού Λόγου και οδηγεί στην υποτίμηση του Νόμου και της αξιοπιστίας, καθώς και της (μερικής) μεταβολής των εγκοσμίων. Η υποτίμηση του Νόμου οφείλεται στην απόρριψη του ιουδαϊκού, ηθικού Νόμου και του ελληνικού κριτικού, ορθού Λόγου, ενώ το θέλημα του Θεού ερμηνεύεται μυστικά, ως η κατάργηση του Νόμου.

Η ορθοδοξία δεν ενδιαφέρθηκε για την διαλεκτική του Νόμου και της επιθυμίας, που καθορίζει την διχασμένη ανθρώπινη ύπαρξη μέσα στα εγκόσμια, και επιμένει στη φυγή προς την παθητική θέαση των θείων με στόχο το ιδεώδες της αυτοθέωσης του ανθρώπου. Η τάση αυτοθέωσης [υποσημ. 6] των ησυχαστών μοναχών μέσω της «θέασης» του Θεού, οδηγεί δε σ’ένα πρότυπο που ευνοεί την φυγή από την υπευθυνότητα μέσα στα εγκόσμια, την μοιρολατρία, και την λατρεία του παρελθόντος και της παράδοσης.

Η διαπλοκή θρησκείας και κοινωνίας εκφράζεται στην ελληνική πολιτική κουλτούρα μέσα από τις διαστάσεις του παραδοσιακού ατομικισμού και του κοινοτισμού (του λαϊκισμού και της πελατείας). Ο κοινοτισμός (και η οικογενειοκρατία) προέρχεται από την κυριαρχία της παραδοσιακής, ολιστικής κοινότητας επάνω στα άτομα, και συνυπάρχει αντιφατικά με τον παραδοσιακό ατομικισμό. Αντίθετα από τον τελευταίο ο νεωτερικός ατομικισμός γεννήθηκε μαζί με τη κοινωνία του συμβολαίου, διαρρηγνύοντας το θώρακα της παραδοσιακής κοινότητας, στην οποίαν ο κοινωνικός φθόνος εμποδίζει κάθε οικονομική πρωτοβουλία. (Βέβαια το παραδοσιακό και το νεωτερικό συνυπάρχουν ιστορικά σε διάφορους συνδυασμούς).

Αυτό που χαρακτηρίζει το νεωτερικό άτομο είναι ο αγώνας του για να κατακτήσει ελευθερίες και δικαιώματα και η θέλησή του (όχι: η βούληση) να κανονίζει τις υποθέσεις του μ’έναν ορθολογικό, υπεύθυνο και αξιόπιστο τρόπο. Αυτό προϋποθέτει την πίστη στον λόγο του Αλλου (η εμπιστοσύνη, ή πίστωση, το συμβόλαιο, η διαθήκη), την αποδοχή του Νόμου και του κράτους Δικαίου, την εμπιστοσύνη στον ορθό και στον κριτικό Λόγο (που δεν είναι απλά ο εργαλειακός Λόγος). Ολες αυτές οι έννοιες, αν και γνωστές στην Ελλάδα, δεν μπόρεσαν να επικρατήσουν μέχρι σήμερα, κάτι που είχε και έχει ολέθριες συνέπειες για την οικονομία, την πολιτική και τον πολιτισμό.

Η αντίσταση στην επικράτηση αυτών των εννοιών προέρχεται από την ιδεολογία και τις δομές του κοινοτισμού, ο οποίος έχει ρίζες τόσο στις μη εξορθολογισμένες κοινωνικο-οικονομικές, προνεωτερικές σχέσεις και νοοτροπίες, όσο και στην παραδοσιακή ορθοδοξία: ο κοινοτισμός και η ορθοδοξία αποτελούν εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό, και στον εξευρωπαϊσμό, και φρενάρουν το παραγωγικό, επιχειρησιακό πνεύμα.

Στην βυζαντινή παράδοση δεν υπήρξε ο χωρισμός και ανταγωνισμός της πνευματικής αυθεντίας με την κοσμική εξουσίας, κάτι που στην Δύση θεωρείται η ιστορική απαρχή της πνευματικής ελευθερίας, και των δικαιωμάτων των πολιτών. Από την άλλη τα υποκείμενα δεν ήταν «άτομα», εφόσον συμμετείχαν ομαδικά και αδιαφοροποίητα σε μια μυστική «κοινότητα πιστών», που συγχρόνως είχε και έναν εθνοτικό χαρακτήρα. Δεν υπήρχαν δε κοινωνικά οργανωμένες νομοκατεστημένες τάξεις με συγκροτημένες έννομες σχέσεις ανάμεσα σε υποκείμενα με δικαιώματα και υποχρεώσεις.

Η ορθοδοξία ήξερε και ξέρει να αποδέχεται παθητικά τα εγκόσμια, είτε μέσω μιας φυγής από τον κόσμο (στο μοναχισμό), είτε μέσω ενός πραγματιστικού, ωφελιμιστικού πνεύματος προσαρμογής, δίχως αξιώσεις μεταβολής και δημιουργίας νέων θεσμικών καταστάσεων. Εδώ ένας εργαλειακός Λόγος συνοδεύει την παθητική και εξωτερική αποδοχή του κόσμου. Οι συγκρούσεις και οι αντιφάσεις στα πλαίσια της κοινότητας συγκαλύπτονται δε με μία ιδεαλιστική στάση ωραιοποίησης των καταστάσεων στο όνομα μιας φαντασιακής αρμονίας, και της υποταγής στο θέλημα του Θεού. Αυτό οδήγησε τις εκκλησίες στην διαπλοκή με την εθνικιστική ιδεολογία των μαζών και των κρατών, και στην αδιαφορία απέναντι στην κοινωνία πολιτών.

Η ορθοδοξία απορρίπτει δε την ιστορικότητα, ως το ίδιον του ανθρώπου, (δεν έχει δηλ. μία έννοια του Ηθικού), και τη σημασία των μεταρρυθμίσεων, και για την ίδια την εκκλησία (σε αντίθεση με την δυτική παράδοση). Αρνείται έτσι την νεωτερικότητα, και την δυνατότητα μιας χριστιανικής δικαίωσης της νεωτερικότητας και της αυτονομίας του ατόμου (όπως στη Δύση).

Η σημασία αυτών των αναλύσεων βασίζεται στη διαπίστωση του Max Weber, ότι δεν υπάρχουν μόνον υλικά συμφέροντα/ενδιαφέροντα, αλλά επίσης και ιδεατά συμφέροντα/ενδιαφέροντα, που κινητοποιούν τους ανθρώπους. Ιδεατό συμφέρον είναι η επιθυμία για ατομική και συλλογική λύτρωση/απελευθέρωση, ή το ερώτημα για το νόημα της ζωής, του θανάτου και του κακού: αυτά είναι στην καρδιά όλων των θρησκειών και φιλοσοφιών. Υπάρχει δε πάντα μια αλληλεπίδραση ανάμεσα στις δύο θεμελιακές διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ο Max Weber ήθελε να δείξει πως στις απαρχές του νεωτερικού τρόπου ζωής, οικονομικής και πολιτικής δραστηριότητας, από τον 16ο αιώνα και έπειτα, σημαντικό ρόλο έπαιξε το ερώτημα για την δικαίωση της ύπαρξης εμπρός στον Άλλο. οι διάφορες θεολογικές απαντήσεις, είχαν διαφορετικές ηθικές, οικονομικές και πολιτικές συνέπειες. Παράλληλα υπήρξαν δε φιλοσοφικές (ουμανιστικές), και ιδεολογικές απαντήσεις, οι οποίες συνυπήρξαν αντιφατικά με τις θεολογικές απαντήσεις.

Ωστόσο στη διάρκεια της ιστορίας του νεωτερικού πολιτισμού από τον 19ο και 20ο αιώνα και έπειτα, ο Max Weber διαπίστωσε, ότι το θρησκευτικό, πνευματικό θεμέλιο εξέλειπε σταδιακά, και υποκατεστάθηκε από μια καθαρή ηθική, ή από μια καθαρά υλιστική/ηδονιστική στάση. Δηλ. η προτεσταντική ηθική (που επιρρέασε το σύνολο των ηθικών στάσεων μέσα στην νεωτερική κοινωνία) αυτοαναιρέθηκε μέσα από την δική της την λογική, της προώθησης της εκκοσμίκευσης. Υπάρχει όμως και επιδρά παραπέρα στον πολιτισμό, έστω και αμφισβητούμενο, ως ένα αυτονόητο στοιχείο εξορθολογισμού και «ορθής λειτουργίας» των θεσμών και του αξιόπιστου τρόπου ζωής. Αυτό το αποδέχονται και άλλες χριστιανικές ομολογίες πίστης ή και άλλες θρησκείες.

Το συμπέρασμα για τις ορθόδοξες εκκλησίες είναι σαφές: εγκαλούνται να ενσωματώσουν εκ των υστέρων όλα εκείνα τα στοιχεία, που πρίν από αυτές ανέπτυξαν οι άλλες εκκλησίες. Τα στοιχεία αυτά συνάδουν με την αναγνώριση της νεωτερικότητας, η οποία δεν μπορεί να αγνοηθεί ή να εξαφανισθεί. Αλλά η αναγνώριση αυτή ενείχε και ενέχει πάντα εκ μέρους των χριστιανικών ομολογιών και μια κριτική ενάντια στην αλλοτρίωση των ανθρώπων, που συνοδεύει τον υλιστικό και ηδονιστικό τρόπο ζωής.

Όμως η υπαρκτή ορθοδοξία είχε και θα έχει πολλές εσωτερικές δυσκολίες, για να κατανοήσει αυτή την αναγκαιότητα και να πράξει ανάλογα: αντιστέκεται σε μεγάλο βαθμό, καταγγέλλοντας κάθε τέτοια προσπάθεια ως «υπονόμευση» και ως «αποξένωση» από τις φετιχοποιημένες «παραδόσεις» της. Οι δυσκολίες αυξάνονται δε επίσης, γιατί από το 1980 και έπειτα, σε μια μετανεωτερική και νεοφιλελεύθερη κοινωνία, στην οποίαν κυριαρχεί η ποζιτιβιστική σκέψη, έχουν υπονομευθεί όλες οι πολιτισμικές ταυτότητες και αξίες, τόσο των χριστιανισμών όσο και των ουμανιστικών ιδεολογιών.

Εμπρός σ’ αυτό το κενό νοήματος όμως επανέρχονται απωθημένες μορφές φονταμενταλισμού και πρωτόγονης θρησκευτικότητας, αποκαλυψιακής στάσης και εκκοσμικευμένων θρησκειών/ιδεολογιών. Η αναγνώριση της θετικότητας ενός ανανεωμένου και αυτοκριτικού χριστιανισμού, μπορεί να συνεισφέρει σε μια υπέρβαση των (ηθικών, οικονομικών και πολιτικών) αδιεξόδων, στα οποία οδηγεί η σημερινή δυσφορία μέσα στον πολιτισμό. Γι αυτό πρέπει να υποστηριχθούν οι ανανεωτικές τάσεις μέσα στις εκκλησίες, διατηρώντας τις θεμελιακές αρχές τους.

Ο Θάνος Λίποβατς είναι ομότιμος καθηγητής πολιτικής ψυχολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθήνας

Υποσημειώσεις

1. J. Habermas, Théorie d’ agir communicationnel I, Paris 1987, σ. 172 κ.ε. Γ. Ν. Γκότσης, Θρησκεία, Νεωτερικότητα και σύγχρονη πολιτισμική Ταυτότητα, Αθήνα 1996.

2. Μ. Weber, Gesammelte Aufsätze zur Religionssoziologie III (RS III). Das antike Judentum, Tübingen 1988, σ. 1-442. (Συλλογή κειμένων για την κοινωνιολογία της θρησκείας ΙΙΙ. Ο αρχαίος Ιουδαϊσμός).

3. W. Schluchter, Religion und Lebensführung II, Frankfurt a. M. 1988. Ursprünge des Rationalismus der Weltbeherrschung : Das antike Judentum, σ. 127 κ.ε. Das antike Christentum, σ. 197 κ.ε. Religion, Politik, Herrschaft, Wirtschaft und bürgerliche Lebensführung: Die okzidentale Sonderentwicklung, σ. 382 κ.ε. (Θρησκεία και Διάγειν του βίου Ι. Απαρχές του ορθολογισμού της κυριαρχίας του κόσμου: Ο αρχαίος Ιουδαϊσμός. Ο αρχαίος χριστιανισμός. Θρησκεία, Πολιτική, Κυριαρχία, Οικονομία και αστικό Διάγειν του βίου: η δυτική ιδιαιτερότητα του δρόμου.). E. Troeltsch, Die Soziallehren der christlichen Kirchen und Gruppen I, Tübingen 1994. H. J. Berman, Law and Revolution. The Formation of the Western Legal Tradition, Cambridge: Harvard University Press 1983. A.J. Gurjewitsch, Das Individuum im europäischen Mittelalter, München 1994.

4. M. Weber, RS I, o.π. Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus, σ. 17 κ.ε. (Η Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύημα του Καπιταλισμού).

5. W. Schluchter, o.π. Zwischen Welteroberung und Weltanpassung: der frühe Islam, σ. 261.

6. M. Weber, Τάξεις, Νομοκατεστημένες τάξεις και θρησκεία, στο Οικονομία και Κοινωνία 3. Κοινωνιολογία της θρησκείας, (ΟκΚ3 ΚΘ), Αθήνα 2007, σ. 146.

Οι μεταμορφώσεις της Εβραιοφοβίας

του Θάνου Λίποβατς

[Αρχική δημοσίευση: The Athens Review of Books-Αθηναϊκή Επιθεώρηση του Βιβλίου, τεύχος 25ο, Ιανουάριος 2012. Η αναδημοσίευση γίνεται με την άδεια του συγγραφέα.]

Ο P.-A. Taguieff συνοψίζει στο τελευταίο του δοκίμιο «Τι είναι ο αντισημιτισμός;» (εκδόσεις της Εστίας, Αθήνα 2011), ορισμένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του αντισημιτισμού. Το βιβλίο αυτό είναι πολύ χρήσιμο γιατί είναι εύχρηστο, παραπέμποντας για περαιτέρω εμβάθυνση στα άλλα, μεγάλα βιβλία του.

Ο «αντισημιτισμός» είναι ένας αμφιλεγόμενος, ψευδοεπιστημονικός όρος. Η μελέτη των ιστορικών στοιχείων που οδήγησαν στο τελευταίο τρίτο του19ου αιώνα, στην ανάδυση του όρου, γίνεται σαφές ότι δεν υπάρχει μία ιστορική ομοιογένεια και μία συνέχεια της εβραιοφοβίας. Στην παγανιστική αρχαιότητα υπήρχε την εποχή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σε πολλούς η άποψη, ότι οι Εβραίοι είναι «εχθροί του ανθρωπίνου γένους» και «αθεϊστές». Παρόμοιες κατηγορίες υπήρξαν και εναντίον των χριστιανών. Αυτό γιατί θεωρούσαν ότι ο Ενας, αόρατος Θεός καταργεί τους πολλούς, εθνικούς, ορατούς θεούς.

Από την ίδρυση της χριστιανικής αυτοκρατορίας και τον φανατισμό της θεσμικής εκκλησίας (Μεγ. Κωνσταντίνος), η κυρίαρχη άποψη οδήγησε στον θρησκευτικό αντιιουδαϊσμό, ο οποίος έτσι διαιωνίστηκε, σε Ανατολή και Δύση. Η κατάσταση χειροτέρεψε ιδιαίτερα μετά την πρώτη σταυροφορία (1096), με πογκρόμ, διωγμούς, αναγκαστικές βαπτίσεις των Εβραίων, κτλ., εξ αιτίας του πρωτόγονου λαϊκισμού. Η ηγεσία της εκκλησίας και οι ηγεμόνες στη Δύση κατά κανόνα προστάτεψαν τους Εβραίους, που έγιναν θύματα συκοφαντιών και λεηλασιών.

Ο Διαφωτισμός μετά το 1700 επέφερε σημαντικές θετικές αλλαγές στην κατάσταση στην Ευρώπη. Ωστόσο ένα άλλο ρεύμα του Διαφωτισμού, έδειξε ενάντια στο κήρυγμα της ανεκτικότητας, την «διαλεκτική του Διαφωτισμού». Μέσα από το αντιχριστιανικό, αθεϊστικό μίσος ενάντια στο χριστιανισμό θεωρήθηκε και η ιουδαϊκή θρησκεία (με τις παραδόσεις και τα τελετουργικά της) ως μία δεισιδαιμονία, η οποία όφειλε να εξαφανιστεί με την «πρόοδο» του ορθού, κριτικού Λόγου. Ετσι μεγάλα ονόματα διαφωτιστών, όπως ο Βολταίρος και ο Μαρξ, δεν απέφυγαν αντιιουδαϊκές εκφράσεις στα γραπτά τους. Η κατάσταση αυτή επιδεινώθηκε μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, με την κυριαρχία της θετικιστικής επιστήμης και της εθνικιστικής ιδεολογίας (αλλά και της σοσιαλιστικής).

Η ανάδυση του όρου «αντισημιτισμός» οφείλεται στον γερμανό σοσιαλιστή και αθεϊστή W. Marr (1879). Τότε η αναπτυσσόμενη βιολογική επιστήμη οδήγησε στην εδραίωση του φυλετισμού, δηλ. του ρατσισμού, που θεωρήθηκε ως κάτι το επιστημονικά προφανές. Η συνέπεια ήταν η αναγέννηση ξεπερασμένων, πρωτόγονων, αντιδραστικών απόψεων στα πλαίσια μίας ρομαντικής μυθολογίας, που τόνιζε την απολυτότητα των ιεραρχικών ιδιαιτεροτήτων, την αναλλοίωτη αιωνιότητα και την μανιχαϊκή αντίθεση της «ψυχής» της φυλής/κοινότητας απέναντι στις άλλες «φυλές».

Η εθνοτική και φυλετική αντίληψη διέβρωσε και διαβρώνει την πεφωτισμένη ιδέα περί έθνους, τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη, όπως τα διατύπωσαν η γαλλική και η αμερικανική Επανάσταση. Ο αντιεβραϊσμός έπαψε να είναι κυρίως θρησκευτικής προέλευσης, και απέκτησε έναν ψευτοεπιστημονικό, φυλετικό χαρακτήρα. Σ΄αυτή την νέα μορφή της εβραιοφοβίας, η «σημιτική» (εδώ μόνον οι Εβραίοι) «φυλή» αποτέλεσε την «κακή φυλή», που βρίσκεται σε αιώνιο πόλεμο με την «ανώτερη, άρεια φυλή».

Ο Taguieff αναφέρεται πως αυτό οδήγησε στο να θεωρούνται όλοι οι Εβραίοι άκριτα ως η συμπύκνωση όλων των κακών. Εδώ υιοθετήθηκαν δε όλοι οι παραδοσιακοί μύθοι της δαιμονοποίησης του Αλλου (π.χ. των Μασσώνων ή των Ιησουϊτών, κτλ.), όπως της «παγκόσμιας συνωμοσίας» και του «τελετουργικού φόνου». Ο Τaguieff ορθά τονίζει ότι ο ορθός όρος είναι «εβραιοφοβία» και όχι «αντισημιτισμός». Ο τελευταίος «ήκμασε» σε ευρεία κλίμακα από το 1870 μέχρι το 1945, σε μία δύσκολη περίοδο πολέμων, επαναστάσεων και κρίσεων της Ευρώπης, στην οποία κυριάρχησαν παράλληλα ο άκρατος εθνικισμός, ο ιμπεριαλισμός και ο ρατσισμός σε όλες του τις μορφές.

Οι χώρες που διακρίθηκαν στη μαχητική εμφάνιση του αντισημιτισμού πριν από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο (κάτι που έχει καλά ερευνηθεί), υπήρξαν η Γαλλία, η Γερμανία και η Ρωσσία. Ένα από τα κύρια κίνητρα υπήρξε (και υπάρχει ακόμα) ο φθόνος ενάντια στον Άλλο, κάτι για το οποίο προσφέρεται ιδιαίτερα ο κοινοτιστικός λαϊκισμός και ο εθνοτικός, πρωτόγονος αντικαπιταλισμός της δεξιάς και της αριστεράς. Αλλά και τα μορφωμένα στρώματα, και οι ακαδημαϊκοί στα πανεπιστήμια συμμετείχαν εξ ίσου σ’ αυτό.

Στη Ρωσσία, σε μία χώρα δίχως την παράδοση της δημοκρατίας και του διαφωτισμού, από το 1860 και έπειτα, εμφανίστηκαν με τα πογκρόμ οι εξοντωτικές μορφές της θρησκευτικής και της φυλετικής εβραιοφοβίας. Τότε γράφτηκαν και κυκλοφόρησαν τα πλαστογραφημένα από την τσαρική μυστική αστυνομία «Οχράνα» τα λεγόμενα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών» (το 1897), που έχουν μεταφραστεί σε όλες τις γλώσσες του κόσμου (και βέβαια και στα ελληνικά), και που αποτελούν την Βίβλο του αντισημιτισμού. Στη Γαλλία μετά το 1789 οι Εβραίοι χειραφετήθηκαν και απέκτησαν δικαιώματα όπως και όλοι οι πολίτες. Το ίδιο συνέβη και στη Γερμανία. Ως αντίδραση, υπήρξαν όπως σε όλη την Ευρώπη, λαϊκίστικα, αντισημιτικά κόμματα και οργανώσεις.

Τότε πολλοί δημοκράτες, φιλελεύθεροι και σοσιαλιστές Γερμανοί και Εβραίοι χαιρέτησαν τη χειραφέτηση και συμμετείχαν ενεργά στα πλαίσια του έθνους. Η εβραϊκή διανόηση διέπρεψε ιδιαίτερα στα πλαίσια της γερμανικής κουλτούρας. Η τραγική ειρωνεία της ιστορίας έγκειται στο ότι πολύ σύντομα οι «αφομοιωμένοι», «νεωτερικοί» Εβραίοι που πίστεψαν στις αρχές περί ελευθερίας και ισότητας, ανακάλυψαν ότι «έλειπε κάτι». Γιατί συγχρόνως κυριαρχούσε ο εθνικισμός με έντονα φυλετικά/εθνοτικά στοιχεία, τα οποία απαιτούσαν από τους Εβραίους την πλήρη αφομοίωση και ομοιογενοποίηση. Αυτό υπήρξε η τραυματική εμπειρία των ευρωπαίων Εβραίων ήδη πριν από το 1933. Ο εθνικοσοσιαλισμός ανακάλυψε τότε τον «νέο εχθρό», τον χειραφετημένο Εβραίο, ο οποίος ακριβώς είχε εκπληρώσει όλες τις απαιτήσεις των ιθαγενών περί πολιτισμικής ενσωμάτωσης.

Ο εξοντωτικός εθνικοσοσιαλιστικός αντισημιτισμός υπήρξε ένα θεμελιακό, μη αναγώγιμο σε άλλες ιδεολογίες, στοιχείο της κοσμοθεωρίας του Α. Χίτλερ. Πολλοί τότε δεν το πήραν αρχικά στα σοβαρά. Από την άλλη όμως ο Α. Χίτλερ διακατέχονταν από έναν λαϊκίστικο, πρωτόγονο αντιδιαφωτισμό και αντικαπιταλισμό. Οι δεδηλωμένοι εχθροί του ήταν εξ αρχής, πέραν των Εβραίων, οι φιλελεύθεροι, οι δημοκράτες και οι σοσιαλιστές αλλά και οι χριστιανοί, και μετά το 1941 οι κομμουνιστές και οι Ρώσσοι.

Η συστηματική εξόντωση (η Shoah, τo Auschwitz) άρχισε, όπως τονίζει ο Τaguieff, μετά στην εισβολή στην Σοβιετική Ενωση το 1941 και οργανώθηκε με άκρα μυστικότητα, κυρίως στα κατειλημμένα εδάφη της Ανατ. Ευρώπης. Πρέπει να τονιστεί εδώ ότι η σκέψη και η δράση του Α. Χίτλερ δεν αποτελεί καμμία νομοτελειακή συνέπεια μίας δήθεν γερμανικής ιδιαιτερότητας. Αντίθετα ο εθνικοσοσιαλισμός και οι δράστες του αποτέλεσαν μία τραυματική ρήξη στην ιστορία της γερμανικής κουλτούρας.

Η εβραιοφοβία υπάρχει πάντα, όπως π.χ. στην Ελλάδα ή στη Ρωσσία. Όμως δεν χρειάζεται να υπάρχει με μία εξοντωτική μορφή. Συχνά εκδηλώνεται ακόμα και όταν δεν ζουν πλέον Εβραίοι σε μία χώρα. Αυτό δείχνει το σημαντικό ρόλο που παίζει η απωθημένη, συλλογική μνήμη σε κάθε πολιτισμό: ορισμένοι μύθοι, φήμες, λέξεις-σύμβολα, κτλ. εκφράζουν φαντασιώσεις φθόνου, εκδίκησης, βίας, που αποκρυσταλλώνονται και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά, αν δεν γίνει μία συνειδητή και ενεργός προσπάθεια υπέρβασης τους.

Σήμερα υπάρχουν στην Ευρώπη νέες μορφές ενός διαφορικού, πολιτισμικού ρατσισμού απέναντι στις διάφορες μειονότητες μεταναστών. Ιδιαίτερα η αδυναμία και η ανικανότητα των περισσότερων ισλαμικών χωρών να αποδεχθούν με ενεργό και κριτικό τρόπο τις θετικές και καθολικής εμβέλειας αρχές του διαφωτισμού, οδήγησε στο αδιέξοδο. Δηλ. στην επιθετική, (αυτό-)καταστροφική δράση τρομοκρατικών ισλαμικών ομάδων, τις οποίες ενώνει το κοινό μίσος και ο φθόνος ενάντια στη Δύση και στους Εβραίους, το οποίο υποδαυλίζουν τα χιτλερικής έμπνευσης ΜΜΕ. Όμως αυτές οι ομάδες δεν ταυτίζονται με την μωαμεθανική παράδοση, που είχε και έχει, όπως και οι άλλοι 2 μονοθεϊσμοί πολλά πρόσωπα.

Το παλαιστινιακό πρόβλημα έγκειται στην μέχρι τούδε υστερική και δημαγωγική ανικανότητα και μίας φυλετικά συγκροτημένης και διεφθαρμένης παλαιστινιακής κοινωνίας, να βρει μία βιώσιμη λύση στο θέμα της νομιμοποιημένης εθνικής ύπαρξης. Ολέθρια είναι δε η στάση της παλαιστινιακής πολιτικής ηγεσίας να μην αναγνωρίζει το δικαίωμα ύπαρξης του κράτους του Ισραήλ, καθώς και να μην ελέγχει και να ανέχεται τις συνεχείς δολοφονικές και αυτοκτονικές απόπειρες διαφόρων ανεξέλεγκτων, εξτρεμιστικών ομάδων κρούσης. Ετσι γεννήθηκε στις δυτικές χώρες και όχι μόνον, η ισλαμοφοβία.

Η κλασσική αντισημιτική εβραιοφοβία δεν κυριαρχεί πλέον στην Δύση. Όμως ο Τaguieff στο τέλος του δοκιμίου του τονίζει την νέα εβραιοφοβία μετά το 1945. Η νέα μορφή είναι ο ριζικός αντισιωνισμός, που υπάρχει τόσο στην άκρα δεξιά όσο και στην άκρα αριστερά (και όχι μόνον). Η μορφή αυτή εμφανίστηκε μέσω μίας γλωσσικής ολίσθησης: μέσω της άκριτης χρήση των λέξεων «ιμπεριαλισμός» και «Παλαιστίνη». Σήμερα γίνεται λόγος για τον «παγκόσμιο σιωνισμό» (!) (ενώ είναι απλά ο ισραηλινός εθνικισμός, ούτε καλύτερος ούτε χειρότερος από κάθε εθνικισμό), για την κυριαρχία του εβραϊκού λόμπυ στην αμερικανική πολιτική, για την ταύτιση του Sharon με τον A. Hitler, κτλ. Ο παλαιός στόχος της εξόντωσης των Εβραίων αντικαταστάθηκε με την καταστροφή του κράτους του Ισραήλ.

Ο νέος ρατσισμός είναι ο αντισιωνισμός. Ετσι οι οπαδοί του υιοθετούν τις αντισιωνιστικές θέσεις του ισλαμικού ρατσισμού. Στις δυτικές χώρες έληξε τις τελευταίες δεκαετίες η περίοδος όπου ακόμα έδιναν τον τόνο οι γενιές που κρατούσαν ζωντανή τη μνήμη της Shoah και είχαν κακή συνείδηση γι αυτό. Η μεταμοντέρνα ισοπέδωση των αξιών και των ταυτοτήτων οδήγησε στον σχετικισμό και στη συλλογική λήθη για το ιστορικό παρελθόν, καθώς και στην ανικανότητα μιας διαφοροποιημένης κριτικής απέναντι στην απελπιστικά προβληματική και αδιέξοδη πολιτική των κυβερνήσεων τόσο του Ισραήλ όσο και της Παλαιστίνης.

Η τελική απάντηση στο γιατί η εβραιοφοβία είναι ελκυστική σε πολλούς ανθρώπους, μπορεί να βρεθεί μερικώς, μόνον στην ψυχανάλυση και στην συγκριτική μελέτη των θρησκειών. Ο Τaguieff κάνει νύξεις σε άλλα έργα του. Ωστόσο το βέβαιο είναι ότι ο αντιιουδαϊσμός, ο αντιχριστιανισμός και ο αντιμωαμεθανισμός εμφορούνται από το μίσος και τον φθόνο ενάντια στον Αλλο.

Θάνος Λίποβατς

Ομότ. Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου Αθήνα

Όταν το “Εθνικό Μέτωπο” προτίθεται να προασπιστεί τον ιουδαιοχριστιανικό πολιτισμό / Quand le Front National invoque la défense de la civilisation judéo-chrétienne

Ο Λουί Αλιό, νούμερο δύο του "Εθνικού Μετώπου" (αριστερά), με την Μαρίν Λεπέν. / Louis Alliot, numéro deux du FN (à gauche) avec Marine Le Pen. Πηγή/Source: http://fr.ejpress.org/article/42766

Ο Λουί Αλιό είναι ο αντιπρόεδρος του γαλλικού ακροδεξιού κόμματος Εθνικό Μέτωπο (Front National) που ιδρύθηκε από τον Ζαν-Μαρί Λεπέν, βασανιστή αγωνιστών για την ανεξαρτησία της Αλγερίας τη δεκαετία του εξήντα και συστηματικού αρνητή της γενοκτονίας των Εβραίων της Ευρώπης από τους ναζί. Ο Λουί Αλιό ταξίδεψε πρόσφατα στο Ισραήλ όπου και συνάντησε -κατά τα λεγόμενά του- μέλη της εκεί γαλλικής κοινότητας με σκοπό να τους ενημερώσει για τους στόχους του Εθνικού Μετώπου. Το εγχείρημα της γαλλικής ακροδεξιάς να προσεγγίσει το Ισραήλ δεν πρέπει να μας εκπλήσσει: από την υπόθεση Ντρέυφους μέχρι σήμερα η στάση της γαλλικής ακροδεξιάς απέναντι στο Ισραήλ έχει κυμανθεί από τον καιροσκοπικό φιλοσιωνισμό μέχρι τη συστηματική reductio ad hitlerum όχι μόνο ενός ολόκληρου κράτους αλλά και των Εβραίων εν γένει (παραπέμπουμε στη διαφωτιστική ανασκόπηση του πολιτολόγου Jean-Yves Camus).

Αυτό που κυρίως πρέπει να μας απασχολήσει είναι η πολιτική στόχευση του Εθνικού Μετώπου μέσω αυτής της προσέγγισης. Αυτό το άκρως επικίνδυνο κόμμα, το οποίο κυριαρχεί στη γαλλική πολιτική σκηνή από το 1972, επιχειρεί να παγιωθεί στη συνείδηση των ψηφοφόρων ως ένας πολιτικός σχηματισμός με «άψογο παρελθόν», ο οποίος επιπλέον προασπίζεται μια γαλλική δημοκρατία σε κίνδυνο.

Μετά την επιστροφή του από το Ισραήλ, ο Λουί Αλιό έδωσε μία συνέντευξη σε γαλλικό ραδιοφωνικό σταθμό (14-12-2011), κάνοντας τις εξής πομπώδεις δηλώσεις:

1. Το Εθνικό Μέτωπο δεν έχει αντισημιτικό παρελθόν, απλώς το «υποπτεύονται» για αντισημιτισμό (φυσικά ούτε λόγος για τον μακρύ κατάλογο των νοσταλγών του Χίτλερ που έχουν βρει καταφύγιο στο ΕΜ).

2. Ο Ζαν-Μαρί Λεπέν δεν είναι αντισημίτης -έχει πει, μεταξύ άλλων, ότι «οι φούρνοι εξόντωσης ήταν μια λεπτομέρεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου»-, απλώς έχει κατά καιρούς προβεί σε δηλώσεις που είναι ενδεχομένως «επιλήψιμες» (ο Αλιό έχει μάλιστα το θράσος να δηλώσει ότι μια ατυχής φράση δεν χαρακτηρίζει επ’ουδενί μια πολιτική καριέρα πενήντα ετών· ο αντισημιτισμός εμπίπτει επομένως για τον Αλιό στην κατηγορία της απλής γλωσσικής παραδρομής!).

3. το Εθνικό Μέτωπο προασπίζεται τον «ιουδαιοχριστιανικό πολιτισμό» (εδώ ανατριχιάζουμε!). Το κόμμα που ίδρυσε ο Λεπέν επιχειρεί, ίσως πιο συστηματικά από ποτέ, να ιδιοποιηθεί όρους που νοηματοδοτούν το ευρωπαϊκό «κοινώς ζην» διαστρέφοντάς τους. Η υπεράσπιση, για παράδειγμα, του «εκκοσμικευμένου κράτους» (état laïc) τονίζεται εμφατικά με μόνο σκοπό τον αφανισμό της πολυμορφίας και την επιστροφή του «λευκού ετεροφυλόφιλου ανθρώπου». Όπως τονίζει και ο Ρόμπερτ Πάξτον σε μια πρόσφατη συνέντευξη που αναδημοσιεύσαμε και στο παρόν ιστολόγιο, “τα σημάδια του φασισμού είναι όλα εδώ”.

________________________________________

En France, la République dont on continue pourtant à louer l’humanisme et la générosité universels devient progressivement le véhicule respectable d’un repli identitaire analogue aux crispations qui prospèrent ailleurs dans le monde sur un mode plus ouvertement ethniciste ou culturaliste tout en restant une référence de « vivre ensemble » réputée humaniste. La conversion du Front national à la vulgate républicaine, conversion accentuée depuis l’accession de Marine Le Pen à la présidence du parti est un symptôme de cette dérive vers l’ambigüité et le paradoxe. (Allan Kaval, “En France, le républicanisme est-il un obstacle à l’évolution de la démocratie ?” décembre 2011, nonfiction.fr)

Les propos de Louis Aliot, vice-président du Front national et codirecteur de campagne de Marine Le Pen, mercredi 14 décembre, sur France Inter ne font que confirmer le constat alarmant d’Allan Kaval. Arrogant et souriant, croyant assurément qu’il s’adresse à des naïfs, Aliot a invoqué “la défense de la civilisation judéo-chrétienne” ainsi que celle de “la République” face à la radicalisation de l’islam dans les quartiers dits “difficiles”. De retour d’une visite en Israël, le vice-président du parti de la haine s’est efforcé de se montrer un allié de ce pays en évitant de mentionner les campagnes férocement antisionistes et antijuives des années précédentes (à ce sujet, nous renvoyons aux analyses de Jean-Yves Camus). Il a tenté également de minimiser les propos antisémites de Jean-Marie Le Pen, en allant jusqu’à affirmer: “Mais chère Madame, le Front National n’a pas eu de passé antisémite”. Mais cher Monsieur, vous nous prenez pour des imbéciles?

• Marine le Pen se prend pour Marianne: cliquez ici.

 

Ρόμπερτ Πάξτον:”Τα σηµάδια του φασισµού είναι όλα εδώ”

Μιλάει στο «Βήμα» ο αμερικανός ιστορικός, αυθεντία σε ζητήματα φασισμού και ευρωπαϊκού Μεσοπολέμου

24-12-2011

[συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Τσάβαλο]

Το εξώφυλλο της γαλλικής έκδοσης της περίφημης μελέτης του Ρ. Πάξτον "Vichy France: Old Guard and New Order (1940-1944)". O Πάξτον υποστήριξε ότι η συνεργασία της γαλλικής κυβέρνησης του Βισύ µε τον Χίτλερ ήταν εκούσια και όχι αποτέλεσµα ναζιστικών πιέσεων όπως πιστευόταν αρχικά.

Η δολοφονική επίθεση της 22ας Ιουλίου στη Νορβηγία από τον Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ έδειξε ότι η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά βρίσκεται σε διαρκή άνοδο, υποβοηθούµενη από τη δριµεία οικονοµική κρίση και την απαξίωση των κοινοβουλευτικών και δηµοκρατικών θεσµών. Το κοινωνικό µοµέντουµ σήµερα θυµίζει επικίνδυνα την αντίστοιχη πολιτική συγκυρία στη Γερµανία και την Ιταλία του Μεσοπολέµου, που οδήγησε στην εµφάνιση και εγκαθίδρυση των φασιστικών κινηµάτων, προειδοποιεί µιλώντας προς «Το Βήµα» ο Ρόµπερτ Ο. Πάξτον, επίτιµος καθηγητής στο τµήµα Ιστορίας του Πανεπιστηµίου Κολούµπια. Ωστόσο, όπως εξηγεί, µόνη η κρίση δεν αρκεί για να φτάσει η κατάσταση σε σηµείο εκρηκτικό: για να σπάσει το φασιστικό «αβγό του φιδιού» απαιτείται µια σπάνια συναστρία πολιτικοκοινωνικών παραγόντων.

«Τα σηµάδια είναι όλα εδώ» ακούγεται να λέει από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραµµής ο Ρόµπερτ Πάξτον: «Εχουµε οικονοµική ανασφάλεια, πολίτες απογοητευµένους από τη δηµοκρατία, ξενοφοβία και γενικά πολλά από τα συµπτώµατα που γνώρισε η Ευρώπη τα πρώτα χρόνια µετά τον Α’ Παγκόσµιο Πόλεµο και µετά την οικονοµική κρίση του 1929 και που µε τη σειρά τους προλείαναν το έδαφος για την εµφάνιση των φασιστικών καθεστώτων σε Ιταλία και Γερµανία».

Σύµφωνα µε τον έγκριτο ιστορικό, επειδή οι φασιστικές ιδέες ανθούν σε καταστάσεις κρίσης, η ύφεση προκαλεί την απαξίωση των δηµοκρατικών θεσµών, που µοιάζουν να µην έχουν τη δυνατότητα να δηµιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας και ευηµερία.

«Σε εποχές οικονοµικής κρίσης και µε την Αριστερά ανήµπορη να αντιδράσει, υπάρχει πάντοτε ο πειρασµός να καταφύγουµε σε ολοκληρωτισµούς και δεξιές πολιτικές» λέει ο 79χρονος καθηγητής, προσθέτοντας πως «για την ύφεση δεν ευθύνεται το ίδιο το πολίτευµα, αλλά οι οικονοµικοί χειρισµοί των εκάστοτε κυβερνήσεων και η κακή διακυβέρνηση εκ µέρους των πολιτικών».

«Ας µην προτρέχουµε ωστόσο», µας καθησυχάζει, «η κρίση δεν αρκεί από µόνη της για να ανθήσει ο φασισµός. Οπως και τότε, στον Μεσοπόλεµο, έτσι και τώρα απαιτείται επιπλέον η εµφάνιση µιας ηγετικής µορφής όπως ο Μουσολίνι ή ο Χίτλερ, µε την απαραίτητη φιλοδοξία για την κατάληψη της εξουσίας. Μόνο στην Ιταλία και στη Γερµανία είχαµε µια τέτοια συναστρία κοινωνικοπολιτικών παραγόντων και παράλληλα έναν ικανό ηγέτη, µε αποτέλεσµα ο φασισµός να ανέβει στην εξουσία».

Επίσης, σύµφωνα µε τον κ. Πάξτον, οι νεοφασίστες της µεταπολεµικής Ευρώπης δεν διαθέτουν τα κλασικά φασιστικά χαρακτηριστικά του Μεσοπολέµου. «Κατ’ αρχάς, δεν αξιώνουν επεκτατικούς πολέµους, µε εξαίρεση αυτούς σε κάποιες περιοχές της Βαλκανικής χερσονήσου, ενώ δεν απαιτούν την εγκαθίδρυση δικτατορικών καθεστώτων ή τη θέσπιση συνταγµατικών αλλαγών. Οι ηγέτες τους επίσης τείνουν να αποκηρύσσουν τη βία που προωθούν τα νεότερα στελέχη των οργανώσεων αυτών, που είναι απλοί κακοποιοί που µιµούνται ναζιστικές µεθόδους» επισηµαίνει.

• Διαβάστε τη συνέχεια της συνέντευξης στην ιστοσελίδα του “Βήματος”. Γίνεται και μια σύντομη αναφορά στην ελληνική ακροδεξιά (όχι όμως στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η άνοδός της στην εξουσία).

“Χριστούγεννα χωρίς νέγρους, Εβραίους και Άραβες…” / “Weihnachten ohne Neger, Juden und Araber…”

"Έχετε αυτή τη φάτνη χωρίς νέγρους, Εβραίους και Άραβες;" Ο πωλητής: "Μόνο με πρόβατα, όνους και βόδια;" (Πηγή/Quelle: http://www.publikative.org/2011/12/23/weihnachten-ohne-neger-juden-und-araber/

Tα πρακτικά συνεδρίου για το Μεσσιανισμό / The proceedings of a conference on Messianism

Κυκλοφόρησαν από το ίδρυμα ΑΡΤΟΣ ZΩΗΣ τα πρακτικά του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του ιδρύματος το Νοέμβριο 2010 και το οποίο έφερε τον τίτλο “Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της”.

Στ. Ζουμπουλάκης (επιμ.), Η μεσσιανική ιδέα και οι μεταμορφώσεις της. Από την Παλαιά Διαθήκη ως τους πολιτικούς μεσσιανισμούς του 20ου αιώνα (Συναντήσεις 1), εκδ. ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ, Αθήνα 2011

ISBN: 978-960-8053-35-9

524 σελίδες

25 ευρώ

Από το οπισθόφυλλο του τόμου

Ο μεσσιανισμός, γέννημα και θρέμμα της Βίβλου, πήρε ποικίλες μορφές στην ιστορία, πολλές φορές αντιφερόμενες μεταξύ τους, διαπότισε την ευρωπαϊκή σκέψη και επηρέασε καθοριστικά, συχνά με τραγικό τρόπο, την ευρωπαϊκή ιστορία. Ο Άρτος Ζωής, στην προσπάθειά του να φέρει τη Βίβλο στον δημόσιο χώρο της σκέψης και να συμβάλει στη συνάντηση ανθρώπων που σκέπτονται εντός της πίστης με στοχαστές του εκκοσμικευμένου Λόγου, αφιέρωσε το πρώτο συνέδριό του στη μεσσιανική ιδέα και τις μεταμορφώσεις της. Οι εισηγήσεις θεολόγων, φιλοσόφων, ιστορικών και πολιτικών στοχαστών, που περιέχονται όλες στον παρόντα τόμο μαζί με τη συζήτηση που τις ακολούθησε, αναδεικνύουν το γεγονός ότι ο μεσσιανισμός είναι ακατανόητος χωρίς τη βιβλική πηγή του, αλλά και ότι η πηγή αυτή φωτίζεται αναδρομικά από τις μεταγενέστερες ερμηνείες και εμπνεύσεις που γέννησε.

Περιεχόμενα τόμου

• Μ. Κωνσταντίνου, “Η διαμόρφωση της μεσσιανικής ιδέα στην Π.Δ. και η επανερμηνεία της στην Κ.Δ.”, 13-33

• Π. Βασιλειάδης, “Από τον ιουδαϊκό μεσσιανισμό στην πρωτοχριστιανική χριστολογία”, 34-51

• Χ. Καρακόλης, “Το καινοφανές του πρωτοχριστιανικού μεσσιανισμού. Ενότητα και εκδοχές του χριστολογικού κηρύγματος της πρώτης Εκκλησίας”, 52-76

• Αικ. Τσαλαμπούνη, “Το κήρυγμα του αποστόλου Παύλου για τον Μεσσία-Χριστό: Η θέση του μέσα στην παύλεια θεολογία και ο ρόλος του στη διαμόρφωση της ταυτότητας των παύλειων κοινοτήτων”, 77-113

• π. Αντώνιος Πινακούλας, “Βυζαντινός μεσσιανισμός. Η περίοδος της ουτοπίας”, 129-147

• Ν.Ε. Καραπιδάκης, “Πολιτικές και ιδεολογικές χρήσεις της έννοιας “μεσσίας” στη δυτική μεσαιωνική ιστορία”, 148-166

• Κ.Θ. Ζάρρας, “Μεσσιανικές αντιλήψεις στον ραββινικό και μεσαιωνικό ιουδαϊσμό”, 175-210

• Αγγ. Ζιάκα, “Μεσσιανικές προσδοκίες στο σιιτικό Ισλάμ”, 211-236

• Σ. Μιχαήλ, “Incipit Vita Nova ή το Γκόλεμ και ο Μεσσίας”, 237-253

• Χ. Μαρσέλλος, “Η εποχή του πνεύματος και οι μεσσιανισμοί της ή η κληρονομιά του αββά Ιωακείμ εκ Φλωρίδος”, 271-311

• Μ. Πάγκαλος, “Ουτοπία και μεσσιανισμός”, 312-338

• Ν. Πίσσης, “Αποκαλυπτικός λόγος και μεσσιανική προσδοκία: Χρήσεις και λειτουργίες από τη βυζαντινή στην οθωμανική περίοδο”, 339-359

• Γ. Σαγκριώτης, “Ο πολιτικός μεσσιανισμός του Βάλτερ Μπένγιαμιν”, 385-405

• Γ. Παπαφράγκος, “Ubi Lenin, ibi Jerusalem: Η αναζήτηση της ουτοπίας και οι πολιτικές συνέπειές της στο έργο του Έρνστ Μπλοχ”, 406-423

• Στ. Ζουμπουλάκης, “Εμμανουήλ Λεβινάς: η υπέρβαση του μεσσιανισμού”, 424-437

• Α. Πανταζόπουλος, “Αυτός που ήρθε απ’ έξω: η σωτηριολογική διάσταση του λαϊκιστή ηγέτη”, 455-469

• Θ. Λίποβατς, “Ο εθνικοσοσιαλισμός ως πολιτικός μεσσιανισμός”, 470-483

• Γ. Βώκος, “Το χαμόγελο του Αμπλόγκιν”, 484-510

 Πηγή: Ιστολόγιο Βιβλικών Σπουδών / Biblical Studies Blog